رضا نجفی در نقد رمان «اعتراف به وقت چای» نوشتهٔ فریبا صدیقیم، به فرایند لغزش تدریجی یک معترض به سوی همکاری با دستگاه امنیتی می‌پردازد. او ضمن بررسی ساختار غیرخطی، راوی نامطمئن و شخصیت‌پردازی رمان، نشان می‌دهد چگونه این اثر از مرزهای ادبیات اعتراضی، بازجویی و مهاجرت می‌گذرد و پرسشی دشوار دربارهٔ مرز میان مقاومت و همکاری پیش می‌کشد.
بهروز شیدا در این جستار، سه تمثیل فتحعلی آخوندزاده را در کنار نمایش‌نامه‌هایی از اکبر رادی، غلام‌حسین ساعدی و بهرام بیضایی می‌خواند تا دگرگونی تصویر زن، توده، روشن‌فکر و قدرت را در نمایش‌نامه‌نویسی فارسی نشان دهد. از آرزوی تجدد در آثار آخوندزاده تا زخم‌های آن در آثار رادی و ساعدی، «رهایی» پرسش مشترک این نمایش‌هاست؛ پرسشی که «جنگنامه‌ی غلامان» با عشق و سرپیچی از منطق جنگ، پاسخی متفاوت به آن می‌دهد.
پس از شش سال فعالیت، نشریهٔ ادبی بانگ نخستین شمارهٔ ماهنامهٔ الکترونیکی خود را در ۵۰۹ صفحه منتشر کرده است؛ مجموعه‌ای از داستان، شعر، جستار، نقد و گفت‌وگو که در فاصلۀ بین شهریور تا مهر سال جاری در بانگ منتشر شده‌اند و اکنون برای خواندن روی گوشی‌های موبایل در یک مجلد طراحی شده و با فهرستی کلیک‌پذیر، رایگان در دسترس همگان قرار گرفته است؛ تحقق یک آرزوی ساده و راهی برای انتشار مطالب بانگ در قالبی تازه با به‌کارگیری امکانات فنی موجود با کمترین هزینه، هم برای شما و هم برای ما.
حکایت کهن آفتابه‌دار را لابد شنیده‌اید: مردی بر درِ کاروانسرا یا مسجد می‌نشیند و به مسافری که عجله دارد می‌گوید «این یکی نه، آن یکی را بردار»؛ نه چون آفتابه‌ها فرق دارند، بلکه تا معلوم شود او رئیس است. ابراهیم دم‌شناس همین حکایت ساده را در داستان کوتاه «ترازنامه‌ی مغارب کنارِ اُ» از جنگ داستان خودکامه برمی‌گیرد، شاخ و برگ می‌دهد و از دلِ زبان محاوره‌ی جنوب، نقدی تند از رئیسِ خودشیفته می‌سازد؛ رئیسی که جهان را به تعداد آفتابه‌ها و آبریزگاه‌های تحت امرش فروکاسته و باور دارد کائنات حول محور او می‌چرخد. این یادداشت در مجموعه‌ی «یک داستان، یک کتاب» نشان می‌دهد دم‌شناس چگونه میان ادب کلاسیک، فرهنگ عامه و داستان مدرن پل می‌زند و به نوقلم‌ها می‌آموزد که قدرتِ روایت، حتی از یک دستشویی عمومی هم برمی‌آید.
هیولا زمانی در غار، بیابان و قلمرو تاریکی می‌زیست؛ اما در قرن نوزدهم، از درون انسان سر برآورد. این مقاله، مسیر تحول «شر» را در ادبیات غرب از «دیوِ بیرونی» (انجیل، گولم، فرانکنشتاین) تا «هیولای درونی» (خون‌آشام، دوریان گری) دنبال می‌کند و در نهایت، با خوانشِ «مورد عجیب دکتر جکیل و آقای هاید» و پیوند آن با «نفس امّاره» در اخلاق اسلامی، به این پرسش می‌رسد: ترسناک‌ترین هیولاها دیگر چهره‌ای بیگانه ندارند؛ وقتی به چشم‌هایشان نگاه می‌کنیم، چیزی جز چهره‌ی خودمان در آنها نمی‌بینیم.
در داستان «قطار سوت می‌کشد»، نوشتهٔ لوئیجی پیراندلو، همکاران بلوکا رفتار ناگهانی او را نشانهٔ جنون می‌دانند. اما برای مردی که میان حساب‌وکتاب اداره و بار سنگین زندگی خانوادگی فرسوده شده، شنیدن سوت قطاری در دل شب یادآور چیزی است که سال‌ها از خاطر برده بود: جهانی بیرون از تنگنای زندگی‌اش.
در روایت‌های شفاهی قوم لاگونا پوبلو، «زن زرد» زنی است که با روحی اسرارآمیز از جهان کوهستان روبه‌رو می‌شود و همراه او پا از مرز زندگی آشنا فراتر می‌گذارد. لسلی مارمون سیلکو در داستان «زرد زن»، این افسانه کهن را به زمان معاصر می‌آورد و مرز میان واقعیت و اسطوره، اختیار و اغوا، و هویت فردی و حافظه جمعی را درهم می‌ریزد. آیا راوی زنی امروزی است که با مردی ناشناس همراه شده یا همان «زن زرد» افسانه‌ای است که بار دیگر وارد داستان می‌شود؟
گریس پالی در کنار بستر پدر هشتادوشش‌ساله‌اش می‌نشیند. پدر، هنوز سرشار از نور روشنفکری، از او می‌خواهد یک داستان ساده بنویسد؛ داستانی به سبک موپاسان یا چخوف، با شخصیت‌های واقعی و باورپذیر. اما هر بار که دختر داستانی از زن همسایه و پسر معتادش تعریف می‌کند، پدر با لبخندی تلخ می‌گوید: «تو عمداً حرفم را اشتباه فهمیدی… همه‌چیز را حذف کردی.» این گفت‌وگوی کوتاه میان یک نویسنده‌ی زن و پدر محتضرش، یکی از درخشان‌ترین و دردناک‌ترین تأملات ادبیات آمریکا درباره‌ی داستان‌گویی، تراژدی، امید و حق زندگی برای تغییر است.
در یک روز تابستانی درخشان، ایزیدورِ داروفروش وفادار و محتاط، همسر زیبایش را روی عرشه کشتی به مقصد مایورکا گذاشت و فقط برای خرید یک روزنامه پیاده شد… اما وقتی سرش را از روی روزنامه بلند کرد، کشتی رفته بود و او خود را روی یک کشتی کثیف لژیون خارجی یافت. هفت سال بعد با ریش انبوه و تپانچه به کمر به خانه‌اش بازگشت؛ اما همان پرسش سادهٔ همسرش دوباره همه‌چیز را به هم ریخت.
از ۱۹۸۴ و دنیای قشنگ نو تا سرگذشت ندیمه و دیستوپیاهای اقلیمی معاصر، ادبیات دیستوپیایی آینده را به آزمایشگاهی برای شناخت اکنون بدل کرده است. این دوسیه در دوازده قسمت، سازوکارهای روایی این ژانر و نسبت آن با قدرت، تاریخ، زبان، حافظه، خلوت، بدن، فضا، بحران اقلیمی، مقاومت و امید را بررسی می‌کند و در پایان، با بازگشت به ادبیات فارسی ــ از «س.گ.ل.ل» صادق هدایت و «سال ۱۳۸۸» فریدون تنکابنی تا فرار از مجتمع دخترانه محبوبه موسوی و ۵۶ درجه ــ می‌پرسد: آیا می‌توان از تبار ویژه‌ای برای «دیستوپیای ایرانی» سخن گفت؟
در قرن بیستم، نویسندگان آمریکایی مانند هنری جیمز، ارنست همینگوی و تونی موریسون با نوآوری‌های فرمی و محتوایی، داستان کوتاه را به عنوان یک فرم ادبی مستقل و غنی تثبیت و آن را به ابزاری برای بیان تجربیات فرهنگی و هویتی تبدیل کردند. جلوه هایی از این تلاش در بانگ.
شهرنوش پارسی‌پور، نویسنده و مترجم نامدار ایرانی که با خلق آثاری چندلایه، روایت‌های مسلط از تاریخ معاصر را به چالش کشید و صدای زنانی را به گوش رساند که در لابه‌لای تحولات اجتماعی و سیاسی گم شده بودند، در سن ۸۰ سالگی بر اثر سکته قلبی در آمریکا درگذشت. او که از ۱۶ سالگی نوشتن را آغاز کرد و طی نیم قرن فعالیت ادبی، با عبور از مرزهای مرسوم داستان‌نویسی و تلفیق عرفان، اسطوره و رئالیسم جادویی، به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های ادبیات داستانی ایران تبدیل شد، در طول زندگی حرفه‌ای خود دو بار تجربه زندان را پشت سر گذاشت و سرانجام در اواخر دهه ۱۳۷۰ ناگزیر به ترک وطن شد؛ میراثی غنی از رمان، داستان کوتاه و ترجمه‌های فلسفی-عرفانی از او به جای مانده که همچنان به عنوان یکی از مهم‌ترین گفتمان‌های ادبیات زنان و نقد ساختارهای پدرسالارانه در ایران مطرح است.
پس از شش سال فعالیت، نشریهٔ ادبی بانگ نخستین شمارهٔ ماهنامهٔ الکترونیکی خود را در ۵۰۹ صفحه منتشر کرده است؛ مجموعه‌ای از داستان، شعر، جستار، نقد و گفت‌وگو که در فاصلۀ بین شهریور تا مهر سال جاری در بانگ منتشر شده‌اند و اکنون برای خواندن روی گوشی‌های موبایل در یک مجلد طراحی شده و با فهرستی کلیک‌پذیر، رایگان در دسترس همگان قرار گرفته است؛ تحقق یک آرزوی ساده و راهی برای انتشار مطالب بانگ در قالبی تازه با به‌کارگیری امکانات فنی موجود با کمترین هزینه، هم برای شما و هم برای ما.
شب خونین کوهستک در بندر سیریک: عروسی که ناگهان به پایان رسید. حالا خانه‌ای ویران به جای مانده، ساعتی که روی ۹:۳۰ قفل شده، و مردی که میان آوار، با دیدن دمپایی‌های راحل، او را صدا می‌زند. این داستان از زبانِ خودِ دیوار روایت می‌شود؛ دیواری که هنوز بوی گلاب و صدای نی‌انبان را به خاطر دارد.
نویسنده «در جهان» را به دو معنا تصور کرده، یکی به معنای جایگاه رمان در جهان، اینکه چرا رمان جایگاه کلیدی در جهان پیدا کرده است، دیگری به مفهوم جهان زیست. اینکه رمان چه نقشی می‌تواند در زیست و هستی انسان‌ها داشته باشد. در مجموع درک او این است که رمان (در نوشته شدن و در خوانده شدن) اهمیتی در زندگی مدرن پیدا کرده است که کمتر سپهر دیگری از شعر گرفته تا کار و تفریح از آن برخوردار است. و این به خاطر آن است که رمان راهکاری را برای فائق آمدن بر نیستی و هستی ارائه می‌دهد که دیگر عرصه‌های زیست ناتوان از آن هستند.
گریس پالی در کنار بستر پدر هشتادوشش‌ساله‌اش می‌نشیند. پدر، هنوز سرشار از نور روشنفکری، از او می‌خواهد یک داستان ساده بنویسد؛ داستانی به سبک موپاسان یا چخوف، با شخصیت‌های واقعی و باورپذیر. اما هر بار که دختر داستانی از زن همسایه و پسر معتادش تعریف می‌کند، پدر با لبخندی تلخ می‌گوید: «تو عمداً حرفم را اشتباه فهمیدی… همه‌چیز را حذف کردی.» این گفت‌وگوی کوتاه میان یک نویسنده‌ی زن و پدر محتضرش، یکی از درخشان‌ترین و دردناک‌ترین تأملات ادبیات آمریکا درباره‌ی داستان‌گویی، تراژدی، امید و حق زندگی برای تغییر است.
یک داستان نمونه از ادبیات کارگری ایران: در دل سیاهی معدن ذغال‌سنگ، مرتضی پشت فرمان دامپ‌تراک سیصدتنی نشسته و اهرم تخلیه را در دست دارد. هلی‌کوپتر رئیس‌جمهور بالای سرش می‌چرخد و همه چشم‌ها منتظر یک نمایش باشکوه‌اند؛ اما او فقط می‌خواهد بیمه‌اش را رد کنند. و در همان لحظه‌ای که سیصد تن سیاهی به زمین می‌ریزد و گرد و خاک آسمان را فرامی‌گیرد، گذشته‌ی او، بیمه‌ی ردشده و آزمایش بارداری زنش هم مثل بار کمپرسی خالی می‌شود.
در تازه‌ترین اثر مینیمالیستی قاضی ربیحاوی با عنوان «آخرین فریاد»، مردی جوان در قالب یک تاکینگ‌هد، از درون کیسهٔ سیاه پلاستیکی آخرین پیام خود را فریاد می‌زند؛ وصیت‌نامه او عاشقانه، خشونت‌بار و سیاسی است.
«بانگ» یک رسانه ادبی و کاملاً خودبنیاد است که در خارج از ایران و به دور از سانسور و خودسانسوری بر مبنای تجربه‌ها و امکانات مشترک شخصی شکل گرفته است.
