چه خبر؟

امین عسکری‌زاده، با مجموعه داستان «کمانچه‌ای که زوزه می‌کشد» زاویه‌ای تازه به ادبیات مهاجرت فارسی گشوده است: روایت‌هایی از مهاجرانی که نه صرفاً قربانی سیاست، بلکه گرفتار دلایل شخصی، فرار از قانون و بار سنگین گذشته‌اند؛ شخصیت‌هایی معلق میان دو جهان که در سردی روابط و ناتوانی از بریدن از زخم‌های کهنه، تراژدی انسانی مهاجرت را به تصویر می‌کشند. محبوبه موسوی در چارچوب دوسیه بانگ با او گفت‌وگو کرده است.

چینوآ آچه‌به با «همه چیز از هم می‌پاشد» (۱۹۵۸) نه تنها پاسخی کوبنده به «دلِ تاریکی» جوزف کنراد داد، بلکه برای نخستین بار صدای فرهنگ ایگبو را ــ با همه شکوه و تناقض‌هایش ــ در ادبیات جهان طنین‌انداز کرد. اوکونکوو، قهرمان تراژیک رمان، نماد مردانگی سنتی و مقاومت در برابر استعمار بریتانیایی است؛ مردی که در عین ستایش سخت‌کوشی، شجاعت و انسجام قبیله‌ای، خود قربانی خرافه‌های فلج‌کننده، مردسالاری افراطی و سنت‌های خشونت‌بار همان فرهنگ می‌شود. آچه‌به بدون ساده‌سازی، هم تاریکی‌های فرهنگ بومی را افشا می‌کند و هم تاریکی واقعی را ــ استعمار سفیدپوست و میسیونرهایی که با «رضایت» فرهنگی و سپس «اجبار» نظامی، هژمونی خود را تحمیل می‌کنند ــ عریان می‌سازد. نتیجه، تراژدی‌ای دوسویه است: فروپاشی یک جهان که هم از درون پوسیده بود و هم از بیرون ویران شد.

اگر فکر می‌کنید داستان باید «حرفی برای گفتن» داشته باشد، اگر معتقدید پیرنگ ستون فقرات روایت است و اگر زبان را فقط ابزاری برای انتقال قصه می‌دانید، مرداد عباسپور با مجموعه‌داستان تازه‌اش «من از همه‌ی چهل‌وهشت‌ساله‌های جهان پیرترم» به شما می‌گوید که احتمالاً در جاده‌ای قدیمی و امن قدم می‌زنید. در گفت‌وگویی عمیق و روشنگر، این نویسنده و پژوهشگر ادبی از ضرورت «بیگانه بودن در زبان»، مرگ مؤلف به معنای ادبی، و پیوند زدن داستان‌نویسی با هنر مفهومی می‌گوید؛ گویی او نه برای بازگویی قصه‌ها، که برای زنده نگه داشتن خود زبان می‌نویسد.

انقلاب، در تاریخ اندیشه‌ی سیاسی و اجتماعی، همواره دو چهره داشته است: یکی نویدبخش آزادی، دیگری ویرانگر نهادهای تاریخی و فرهنگی. این نوشتار با نگاهی تحلیلی و انتقادی، به مسئله‌ی «گسست از سنت» در بستر تجربه‌ی ایرانی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه فقدان درک تاریخی و روانی از ریشه‌های فرهنگی، جامعه را از مسیر توسعه‌ی متوازن دور می‌کند.