چه خبر؟

داستانی درباره تنهایی در دو سوی مرگ: راوی با طنزی تلخ و بی‌آلایش، «مرگ» را نه به عنوان یک فاجعه، که به عنوان یک «بازار رقابتی» تصویر می‌کند: بازاریاب‌های خوش‌پوش با پیشنهادهای «چای به جای قهوه» و «بخش مخصوص مسلمانان» در آمد و شدند که ناگهان پیشنهاد «انگشتر خاکستر» (برای «محبوبه») کل معادله را برهم می‌زند.  

حسین دولت‌آبادی در این یادداشت با صداقت تمام از تنش درونی خود سخن می‌گوید: در فرهنگی که فروتنی و پرهیز از «من» گفتن فضیلت است، چگونه می‌توان «خود را عرضه کرد» (se vendre) بدون آنکه به خودستایی و تکبر آلوده شویم؟ او اعتراف می‌کند که «منِ» سنگین برخی هنرمندان برایش تحمل‌ناپذیر است و خود نیز، با ریشه در عرفان ایرانی، هرگز فروشندهٔ خوبی برای ارزش‌های خویش نبوده است.

در دفتر شعر «تن‌آجین»، شاعر با زبانی عاطفی، بدنِ چهل‌تکه‌ی ایران معاصر را ترسیم می‌کند؛ در اینجا مهاجرت، سوگ جمعی، خشونت سیاسی و نوستالژی وطن در هم تنیده‌اند و تنِ آجین‌خورده نه فقط جسم شاعر، بلکه پیکر زخمی یک نسل است که میان غربت و امید، هنوز نفس می‌کشد و فریاد می‌زند.

جنگ که تمام می‌شود، «بازسازی» آغاز می‌گردد. اما آیا خانه‌ای که از نو ساخته می‌شود، همان خانه‌ی پیشین است؟ احمد خلفانی در این جستار، با نگاهی به خانه‌ی ویران گوته، ترک‌های دیوار یک خانهٔ شخصی، و فیلم «کپی برابر اصل» کیارستمی، نشان می‌دهد که هر بازسازی، فقط «فقدان» را پنهان می‌کند. در دوسیهٔ «ضد جنگ» بانگ، این متن یادآور آن است که «زندگی در میان ویرانه‌ها» نه یک انتخاب، که سرنوشت ما در «صلح منفی» است.

آیا آثار بزرگ ادبی جهان بدون خواندن فلسفه آفریده می‌شوند؟ محمدرفیع محمودیان در این جستار، با مروری بر نمونه‌هایی از تولستوی و بکت تا فوئنتس و میشیما، نشان می‌دهد که بسیاری از نویسندگان نامدار با فلسفه‌ی روزگار خود درگیر بوده‌اند؛ در سوی دیگر، او از نبودِ چنین سنتی در ادبیات داستانی ایران می‌گوید و پیامدِ این خلأ را «فقدانی در کارها» می‌خواند.

بهروز شیدا در این جستار بلند، «مدلول استعلایی درد» را در لایه‌های این متون می‌کاود: از تنهایی قهرمانانه‌ای که فریادش در سکوت گم می‌شود تا وداع کیخسروگونه با جهان، از شجاعتی که در برابر تازیانه و تجاوز معنا می‌یابد تا زخم‌هایی که به یاد دوست، تحمل‌پذیر می‌شوند. این خاطرات، بیش از ثبت تاریخ، صحنه‌ی احضار و درمان درد یک نسل‌اند؛ دردی که هنوز سایه‌اش بر جان ما گسترده است.

رمان «نانا» اثر امیل زولا، نه فقط داستان یک فاحشه‌ی زیبا و ویرانگر، بلکه آینه‌ای تیز و بی‌رحم از انحطاط اخلاقی و اجتماعی فرانسه در دوران امپراتوری دوم است. در این اثر ناتورالیستی، زولا با قلمی بی‌پروا، «نانا» را به مثابه «مگس طلایی» تصویر می‌کند؛ موجودی اغواگر که با زیبایی و شهوت خود، اشراف، بانک‌داران، افسران و روشنفکران را به تباهی می‌کشاند و فساد پنهان طبقات بالا را برملا می‌سازد. این رمان، با پرداختن به تابوهایی چون کام‌خواهی افراطی، همجنس‌گرایی زنانه و تبدیل بدن زن به کالا، انسان را «حیوان غیرطبیعی» می‌نمایاند و یکی از جسورانه‌ترین نقدهای ادبی بر سرمایه‌داری اولیه و مردسالاری قرن نوزدهم را ارائه می‌دهد.