ماندانا زندیان در این شعر بر جاودانگی روح مبارزه و تأثیر انکارناپذیر آن بر بیداری جمعی تأکید میکند، جایی که حتی خاموشیِ اجباری نیز در نهایت به موجی تبدیل میشود که ستمگران را به ورطه نابودی میکشد. با صدا و اجرای شاعر میشنوید:
این مقاله وضعیت موجود را با دقت مفهومی میکاود. خطرات را (از جمله مداخله خارجی) به درستی شناسایی میکند. امید را نه در یک پیروزی سریع، بلکه در «شکست ناپذیریِ خواستِ زیستِ شرافتمندانه» جستجو میکند.در همان حال نویسنده تصویری ملموس و عمیق از بنبست حاکمیت و امیدوار بودن جامعه ارائه دهد. این متن، سندی است برای درک یکی از پیچیدهترین لحظات تاریخ معاصر ایران.
سه شعر. سه لحظه تاریخی در زندگی فردی و اجتماعی ما. بیانیهای شاعرانه علیه مکانیسمهای دولتی برای «شیسازی» انسانها و حذف آنان از طریق بار کردن هویتی تحمیلی و کشندۀ امنیتی-ایدئولوژیک از مهدی گنجوی در یک بزنگاه تاریخی.
چند ساعت پیش رسیدم فرودگاه استانبول. حالا چند ساعت به پروازم به تورنتو مونده و با این همه، هنوز بخشی از وجودم توی کوچهها و خیابونهای تهران جا مونده؛ صدای کلاشینکف، صدای تکتیراندازها، هیاهوی جمعیت، و صبحهایی که جنازهها رو از خیابون جمع میکنن. زندهام، ولی انگار زنده نیستم. بیحسم.
انتخاب میان این واژگان، انتخاب میان دو سرنوشت است. سپردنِ چک سفیدامضا به مدعیانِ قدرت تحت لوای «انقلاب»، یا صیانت از حق تعیین سرنوشت در بستر یک «خیزش ملی»؟ از کلمه «انقلاب» برحذر باشیم. اگر هدف، رسیدن به یک ایران آزاد و دموکراتیک است، شاید منطق «خیزش ملی» راهبردی عاقلانهتر و اخلاقیتر باشد. این نگرش، از مصادره شدن آرمان مردم توسط هر گروه از پیش تعیین شدهای جلوگیری میکند و آینده را واقعاً به دست خود مردم میسپارد.
این داستان از خلال روایتی چندصدا و موازی، که تکنیک جریان سیال ذهن و کشمکشهای درونی شخصیتها را با فضاسازی نمادین (بیابان تاریک، گورهای خالی، صدای خندههای رازآلود) درهم میتند، مضمون سرکوب را نه بهصورت مستقیم، بلکه در قالب یک موقعیت فرجامخواهانه و انتقامجویانه از سوی قربانیان بازنمایی میکند. راوی دانای کل محدود به ذهن مأموران است، اما وقفههای روایی، فلشبکهای آکنده از عذاب وجدان و ظهور ناگهانی “صداهای دیگر” در تاریکی، همچون نقبهایی روایت را از انحصار قدرت خارج کرده و صدای سکوتشکستهشدگان را به شکل نمادین و هراسآور به متن وارد میکند.
آرش نصرتاللهی میگوید اختلافات درون جنبش اعتراضی ایران نه تنها تهدید نیست، بلکه اگر حول “مشترکات” (مانند ایران آزاد، آزادخواهی و حقوق بشر) مدیریت شود، به منبعی برای انرژی، پویایی و پیشبرد جنبش تبدیل میگردد.
«در میان امواج» نوشتهی محمدعلی کاوه مقدم، به شکلی خلاقانه و تأملبرانگیز از زاویهی دید یک موشک روایت میشود که در پایگاه بیابانی نگهداری میشود. این موشک، برخلاف جسم فولادی و ویرانگرش، دارای وجدانی انسانی است و از نقش خود در کشتار و تخریب نفرت دارد. روایت از زبان این موجود بیجان، نقدی تیز بر خشونت جنگ و بیرحمی سیستمهای نظامی ارائه میدهد و سرانجام نیز به تصمیم موشک برای مقاومت در برابر سرنوشت تحمیلیاش میرسد.
دو عضو و همراه کانون نویسندگان ایران، یوسف انصاری و مصطفی خسروی بابادی، در مراسم سالگرد درگذشت بکتاش آبتین در امامزاده عبدالله شهرری بازداشت شدند؛ مراسمی که با قرائت بیانیه کانون درباره «قتل عامدانه» آبتین در زندانهای کرونایی همراه بود و بار دیگر با سرکوب امنیتی روبهرو شد.
در داستان کوتاه «گلها و چکمهها» نوشته قاضی ربیحاوی، روایت بر محور تقابل گلهای ریزِ شکننده و چکمههای سنگین نظامی و یک کنش غافلگیرکننده شکل میگیرد که نقطهٔ گسست در منطق خشونت است. این لحظه، روایت را از یک گزارش ساده خیابانی فراتر میبرد و به نمایشی نمادین از آسیبپذیری ماشین سرکوب در برابر اعتراضی ناگهانی تبدیل میکند. به این ترتیب در داستان ربیحاوی یک درگیری خاص به بازنماییِ هرگونه تقابل نابرابر بین قدرتِ سازمانیافته و مقاومتِ فردی و شکننده ارتقا مییابد.
گزارشها از ایران از اختلال وسیع در دسترسی عمومی به اینترنت خبر میدهد. کاربران میگویند در دهمین روز اعتراضات سراسری و همزمان با فراخوانها برای اعتصابات و گسترش ناآرامیها، کاهش سرعت امروز سطح وسیعتری یافته و ویپیانها نیز بیش از گذشته دچار اختلال شدهاند.
این داستان که در اکتبر ۲۰۲۲ (مهر/آبان ۱۴۰۱) نوشته شده است، ساختاری تمثیلی و جهانشمول از فروپاشی یک نظام فرسوده، توهم رهبری و تغییر وفاداریها را ترسیم میکند. جادوی ادبیات در این تمثیل در خلق الگویی نمادین است که به طرز شگفتانگیزی با روندهای سیاسی-اجتماعی واقعی همنوا میشود. ادبیات با انتزاع و نمادپردازی، ذات یک پدیده را عریان میکند و هنگامی که واقعیت تاریخی بر مدار همان ذات حرکت کند، اثر ادبی در نگاه ما به سندی شفاف و یک هشدار پیشین تبدیل میشود. قدرت این تمثیل، در همین جهانشمولی و توانایی آن در صحه گذاشتن بر واقعیتهای متأخر است.
اگر به شما بگویند سنگ محلهتان ناگهان ناپدید شده، چه میکنید؟ اگر بفهمید هر بار که خانه عوض میکنید، بخشی از وجودتان میمیرد، چه حسی خواهید داشت؟ این داستان، سفری است به عمیقترین پرسشهای ما درباره ثبات، تغییر و تنهایی. میشنوید با اجرای کامران در آوا و نوا:
باور داریم که در این دورۀ سرنوشتساز، سکوت و انفعال، همدستی با ستم است. بنابراین، همبستگی و همدلی بیقید و شرط خود را با خیزش مردم ایران علیه استبداد، فساد و آن نظم ناعادلانهای که چهار دهه است کرامت، آزادی و آیندهی این سرزمین را به یغما برده است، اعلام میکنیم.
کانون نویسندگان ایران در بیانیهای به تاریخ ۱۵ دی ۱۴۰۴، با عنوان «تحقق آزادی در گرو ارادهی مردم است»، از اعتراضات سراسری مردم علیه فساد، تبعیض و سرکوب حمایت قاطع کرد.در این بیانیه آمده است: «بیشک آزادی با بمب و موشک قدرتهای غارتگر از آسمان نازل نمیشود. تحقق آزادی در گرو ارادهی مردمانیست که از ریشهی رنجهای خود آگاهاند، گرد این آگاهی به هم پیوستهاند و با حفظ استقلال از استثمارگران داخلی و خارجی به ستیز با وضع موجود برخاستهاند.»
در «کمکم محو میشود»، فرم و محتوا در هم میتنند تا زوال امر شگفت را روایت کنند: داستانی مارپیچوار که همچون حافظهای زخمی، میان خیابان و موزه، خواب و بیداری، و نقاشی «جیغ» مونک با پریِ در حال محو شدن در حرکت است. این اثر تنها یک داستان عاشقانه نیست، بلکه کالبدشکافی رابطهای ست که در آن یکی میجنگد تا بماند، و دیگری حتی توانایی دیدنِ این نبرد را از دست داده است.
مراسم خاکسپاری بهرام بیضایی در کالیفرنیا نه تنها سوگواری، بلکه پاسداشتی از زندگی پربار بیضایی بود؛ هنرمندی که هرگز در برابر سانسور سر خم نکرد و تا پایان، ایران را در قلب و آثارش زنده نگه داشت.
مارها خشک و گویا هستند: از هر چهار ونزوئلایی، یک نفر وطن خود را ترک کرده است. اما پشت این ارقام، داستان واقعی چیست؟ روایت تلخ فروریزی یک کشور ثروتمند نفتی، نه در آتش جنگ، بلکه در باتلاق سیاستهای شکستخورده، تحریمهای فلجکننده و رویایی دروغین که جامعه ای را از هم گسست و میلیونها نفر را آواره کرد. اینجا داستان ونزوئلا است، سرزمینی که روزی «عربستان سعودی آمریکای لاتین» خوانده میشد و امروز صحنه یکی از بزرگترین بحرانهای مهاجرت در تاریخ معاصر است. داستانی که از میانههای ماراکایبو تا مرزهای آمریکا کشیده میشود و قلب آن در کتاب خاطرات یک روزنامهنگار به نام «سرزمین مادری» میتپد.
بوکوفسکی با آثاری چون «پالپ»، «زنها» و «هزارپیشه»، جهان ادبی خود را بر پایه شخصیتهای فرومایه، روایتهای آشفته و مضامین زنستیزانه بنا نهاده است. این مقاله با نگاهی به ساختار روایی، شخصیتپردازی و درونمایههای آثار او میپردازد و پرسش بنیادینی را مطرح میکند: آیا بوکوفسکی در پوشش «واقعگرایی خشن» و نقد جامعه، تنها به بازتولید کلیشههای مبتذل و زنستیزانه پرداخته است؟ بررسی رمانهای یادشده و اشعار او نشان میدهد که جهان بوکوفسکی، به رغم ادعاهای طرفدارانش، فاقد انسجام هنری و عمق فلسفی است و در دام تکرار و سطحینگاری گرفتار آمده است.
محسن اسدی با رمان «روزی روزگاری آزادی؛ روایت عشق و انقلاب تبریز» زندگی افسانهای هوارد باسکرویل، معلم آمریکایی مدرسه مموریال تبریز را احیا کرده است؛ معلمی که در راه آزادی و عدالت جان باخت و حالا در روایتی شورانگیز، با شخصیتهای خیالی چون ثریا و نریمان، به نمادی از مبارزه و عشق تبدیل شده. نسیم خلیلی میگوید در این رمان تاریخ نه بریده میشود و نه از نو ابداع میگردد، بلکه خواننده به سادگی در آن زندگی میکند.
بهرام بیضایی که فرهنگ را خانهی حقیقی خود میدانست، عمر خویش را به پاسداری، بازخوانی و زنده نگهداشتن اسطورهها، آئینها، تاریخ، زبان، و نمایش ایران سپرد؛ و در برابر جهل و دشمنی دولتی و تنگنظری برخی از اطرافیانش، از عشق عمیق خود به ایران نکاست و از میراث فرهنگیاش دست نکشید. او با توشهای سترگ از آفرینشهای هنری، هستیِ خویش را جاودانه ساخت.
