از ما

آیا دلبستگی به صادق هدایت، مرادِ رمان «رفیقِ هدایت» را به همتای فکری و رفتاری او تبدیل می‌کند؟ جواد اسحاقیان در خوانش رمان فرهاد کشوری با رویکرد «نقد نو»، این پرسش را از مسیر بررسی تنش‌ها، کنایه‌ها، استعاره‌ها و نمادهای متن پی می‌گیرد. او میان لقب مراد و انتخاب‌های عاشقانه و زندگی‌خواهانه‌اش فاصله می‌بیند و نشان می‌دهد چگونه تکرارها و پیش‌آگهی‌ها به روایت انسجام می‌بخشند. این بررسی در ادامه به نقش قدرت اداری، مردسالاری و ایستادگی فردی در سرنوشت شخصیت‌ها می‌رسد.

نگین ساسان‌فر در خوانشی از مجموعهٔ «بیجار و داستان‌های دیگر» نرگس مقدسیان، بررسی می‌کند که چگونه فرم روایت، کانونی‌سازی و زبان، تجربهٔ شخصیت‌ها از جهان را سازمان می‌دهند. این مقاله نشان می‌دهد که جنگ، فقدان و خشونت چگونه در ادراک، حافظه و رابطهٔ شخصیت‌ها با بدن و مکان بازتاب می‌یابند و ساختار داستان‌ها را شکل می‌دهند.

آیا شعری با تصویرهای بی‌سابقه و زبانی نامتعارف می‌تواند همچنان گرفتار کلیشه باشد؟ عبدالباسط سلیمانی در جستار «وقتی تازگی هم پیش از تجربه می‌رسد»، با بازخوانی اندیشه‌های شکلوفسکی، الیوت و پوند و بررسی «رُکسانا»ی شاملو، نشان می‌دهد که کلیشه به واژه‌ها و تصاویر فرسوده محدود نیست؛ شیوه‌های نوآوری نیز می‌توانند از پیش آماده باشند. پرسش اصلی او این است که آیا آنچه در شعر پدیدار می‌شود، امکان تغییر فرم و جابه‌جایی معنای پیشین را پیدا می‌کند؟

بهروز شیدا در این جستار، سه تمثیل فتحعلی آخوندزاده را در کنار نمایش‌نامه‌هایی از اکبر رادی، غلام‌حسین ساعدی و بهرام بیضایی می‌خواند تا دگرگونی تصویر زن، توده، روشن‌فکر و قدرت را در نمایش‌نامه‌نویسی فارسی نشان دهد. از آرزوی تجدد در آثار آخوندزاده تا زخم‌های آن در آثار رادی و ساعدی، «رهایی» پرسش مشترک این نمایش‌هاست؛ پرسشی که «جنگنامه‌ی غلامان» با عشق و سرپیچی از منطق جنگ، پاسخی متفاوت به آن می‌دهد.

تقریباً یک قرن است که مشهورترین زن «بوف کور» را با دشنامی می‌شناسیم که قاتلش روی او گذاشته: لکاته. اما اگر تمام چیزی که درباره‌ی این زن می‌دانیم از زبان مردی باشد که به او سوءظن دارد، می‌کوشد به زور با او هم‌بستر شود و در پایان او را با گزلیک می‌کشد، آن‌وقت شاید زیر داستان دختر اثیری و داستان لکاته، داستان سومی پنهان مانده باشد؛ داستان زنی که مردی را نمی‌خواست و مردی که نتوانست این نخواستن را تحمل کند.