چه خبر؟

جنگ که تمام می‌شود، «بازسازی» آغاز می‌گردد. اما آیا خانه‌ای که از نو ساخته می‌شود، همان خانه‌ی پیشین است؟ احمد خلفانی در این جستار، با نگاهی به خانه‌ی ویران گوته، ترک‌های دیوار یک خانهٔ شخصی، و فیلم «کپی برابر اصل» کیارستمی، نشان می‌دهد که هر بازسازی، فقط «فقدان» را پنهان می‌کند. در دوسیهٔ «ضد جنگ» بانگ، این متن یادآور آن است که «زندگی در میان ویرانه‌ها» نه یک انتخاب، که سرنوشت ما در «صلح منفی» است.

آیا آثار بزرگ ادبی جهان بدون خواندن فلسفه آفریده می‌شوند؟ محمدرفیع محمودیان در این جستار، با مروری بر نمونه‌هایی از تولستوی و بکت تا فوئنتس و میشیما، نشان می‌دهد که بسیاری از نویسندگان نامدار با فلسفه‌ی روزگار خود درگیر بوده‌اند؛ در سوی دیگر، او از نبودِ چنین سنتی در ادبیات داستانی ایران می‌گوید و پیامدِ این خلأ را «فقدانی در کارها» می‌خواند.

بهروز شیدا در این جستار بلند، «مدلول استعلایی درد» را در لایه‌های این متون می‌کاود: از تنهایی قهرمانانه‌ای که فریادش در سکوت گم می‌شود تا وداع کیخسروگونه با جهان، از شجاعتی که در برابر تازیانه و تجاوز معنا می‌یابد تا زخم‌هایی که به یاد دوست، تحمل‌پذیر می‌شوند. این خاطرات، بیش از ثبت تاریخ، صحنه‌ی احضار و درمان درد یک نسل‌اند؛ دردی که هنوز سایه‌اش بر جان ما گسترده است.

رمان «نانا» اثر امیل زولا، نه فقط داستان یک فاحشه‌ی زیبا و ویرانگر، بلکه آینه‌ای تیز و بی‌رحم از انحطاط اخلاقی و اجتماعی فرانسه در دوران امپراتوری دوم است. در این اثر ناتورالیستی، زولا با قلمی بی‌پروا، «نانا» را به مثابه «مگس طلایی» تصویر می‌کند؛ موجودی اغواگر که با زیبایی و شهوت خود، اشراف، بانک‌داران، افسران و روشنفکران را به تباهی می‌کشاند و فساد پنهان طبقات بالا را برملا می‌سازد. این رمان، با پرداختن به تابوهایی چون کام‌خواهی افراطی، همجنس‌گرایی زنانه و تبدیل بدن زن به کالا، انسان را «حیوان غیرطبیعی» می‌نمایاند و یکی از جسورانه‌ترین نقدهای ادبی بر سرمایه‌داری اولیه و مردسالاری قرن نوزدهم را ارائه می‌دهد.

خاکسار هشدار می‌دهد که «پیروزی بر فاشیسم، اگر با فراموشی قربانیان و دروغ‌های تازه همراه باشد، فقط فاشیسم را از شکلی به شکل دیگر منتقل می‌کند.» او می‌گوید «آمار و اعداد» قربانیان را دوباره می‌کشند؛ تنها ادبیات است که با «نام و چهره» دادن به مردگان، آن‌ها را از «توده‌های بی‌جان» نجات می‌دهد. او با اشاره به فریبکاری رسانه‌‌ای، به ما برای امروز می‌آموزد: «مواظب دروغ و فراموشی باشیم.»