چه خبر؟

چه خبر؟

جواد مجابی درگذشت – داستانی از او: «حوصله‌ی راه ‏رفتن»

مهم‌ترین ویژگی آثار جواد مجابی، آمیختن طنز هوشمندانه و چندلایه با نقد اجتماعی، تأمل فلسفی و تجربهٔ زیسته است؛ طنزی که در داستان‌های کوتاه و رمان‌هایش نه صرفاً ابزار خنده، بلکه پوششی برای ترس از مرگ، جنگ، استبداد و پوچی زندگی معاصر می‌شود و واقعیت تاریخی را با روایت فراداستانی، استعاره و گاه فضای سوررئال درهم می‌آمیزد. داستانی از این نویسنده بزرگ به مناسبت درگذشت او در بیان معنای زندگی به منزله راهی که تو را به همان جایی برمی گرداند که گمان می‌کردی از آن گریخته‌ای.

ادامه مطلب »
از ما

بهروز شیدا: «تنها شبی مهمان می‌کند» – ‌گام‌هایی شتابان در مفهوم تبعید در سه فیلمِ داریوش مهرجویی

جستار بهروز شیدا با عنوان «تنها شبی مهمان می‌کند» مفهوم تبعید را در سه فیلم داریوش مهرجویی می‌کاود: «دایره‌ی مینا» چرخه‌ی فقر، خریدوفروش خون و سقوط اخلاقی را نشان می‌دهد که در آن همه از خویش تبعید شده‌اند؛ «مهمان مامان» لحظه‌ای کوتاه از عطوفت جمعی و بازگشت قربانیان به اصل قهرمانانه است؛ و «سنتوری» تکرار همان تبعید است، این‌بار هم از خویش و هم از سرزمین. شیدا با تعریف قهرمان حماسی و تراژیک، سرگردان، ویران، قربانی و ضدّقهرمان نشان می‌دهد که در دو فیلم نخست و آخر راه رستگاری بسته است و تاریخ مکرر می‌شود.

ادامه مطلب »
از ما

مریم جعفری آذرمانی: «از قافیه تا قانون»، تحلیلِ شناختی از گفتمان مشروطه در آثار شاعران شاخص

شعر مشروطه را بیشتر با واژگان تازه‌اش می‌شناسند، اما نگاه شاعران به مشروطه، قانون و آزادی اغلب در نحو پنهان می‌ماند. مریم جعفری آذرمانی در کتابی برگرفته از رساله‌اش، بافت نحوی ده شاعر این دوره را با بوطیقای شناختی می‌کاود تا از تقدم و تأخر ارکان، وجه فعل و حذف و تکرار، جهان‌های گفتمانی متفاوت آنان را بیرون بکشد. نتیجه، دسته‌بندی تازه‌ای است که نه از پیش‌داوری سنتی، که از خود متن برمی‌خیزد.

ادامه مطلب »
از ما

فتانه فراهانی: شهرنوش در برزخ

فتانه فراهانی، استاد مردم‌شناسی دانشگاه استکهلم، متنی را که در مراسم بزرگداشت شهرنوش پارسی‌پور خوانده شد از دو لایه می‌سازد. نخست جایگاه او را در گذار ادبیات زنان ایران از گفتمان متعهد پیش از انقلاب به روایت بدن، میل و قدرت پس از آن می‌کاود؛ سپس با الهام از رمان «برزخ» نویسنده را به میان شخصیت‌هایش بازمی‌گرداند تا در مجلسی خیالی از او بپرسد: شکستن سکوت تاریخی ارزشش را داشت؟

ادامه مطلب »
از ما

لیلا تقوی: روز بیست و هشتم

در راهروی بخش عفونی، زمان از ساعت جدا می‌شود و به همان چیزی بدل می‌گردد که برگسون دیرند می‌نامید: لحظه‌ای درهم‌تنیده از شهود، شرم و انتظار. «روز بیست‌وهشتم» روایت زنی است که پس از یک هم‌آغوشی شتاب‌زده، میان آزمایش خون و خاطره، از خود می‌پرسد مرگ از کدام زخم آغاز می‌شود – از تن، یا از سکوت.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

محمد رفیع محمودیان: رمان در جهان

نویسنده «در جهان» را به دو معنا تصور کرده، یکی به معنای جایگاه رمان در جهان، اینکه چرا رمان جایگاه کلیدی در جهان پیدا کرده است، دیگری به مفهوم جهان زیست. اینکه رمان چه نقشی می‌تواند در زیست و هستی انسان‌ها داشته باشد. در مجموع درک او این است که رمان (در نوشته شدن و در خوانده شدن) اهمیتی در زندگی مدرن پیدا کرده است که کمتر سپهر دیگری از شعر گرفته تا کار و تفریح از آن برخوردار است. و این به خاطر آن است که رمان راهکاری را برای فائق آمدن بر نیستی و هستی ارائه می‌دهد که دیگر عرصه‌های زیست ناتوان از آن هستند.

ادامه مطلب »
از ما

تبسم غبیشی:پیوستگی مفاهیم عرفانی در ترانه‌های اردلان سرفراز

بررسی ترانه‌های اردلان سرفراز نشان می‌دهد مفاهیم عرفانی سنتی فارسی مانند طلب، سلوک و فنا، نه به‌صورت تکرار زبانی، بلکه از طریق استعاره، انگاره و ساختار معنایی در آثاری چون «حادثه»، «ای عشق»، «نجات» و «خسته‌ام» بازآفرینی شده‌اند و این ترانه‌ها را به جریان پیوسته‌ی ادبیات فارسی پیوند می‌زنند.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

گریس پالی: «گفت‌وگو با پدرم» به ترجمه میترا داوودی

گریس پالی در کنار بستر پدر هشتادوشش‌ساله‌اش می‌نشیند. پدر، هنوز سرشار از نور روشنفکری، از او می‌خواهد یک داستان ساده بنویسد؛ داستانی به سبک موپاسان یا چخوف، با شخصیت‌های واقعی و باورپذیر. اما هر بار که دختر داستانی از زن همسایه و پسر معتادش تعریف می‌کند، پدر با لبخندی تلخ می‌گوید: «تو عمداً حرفم را اشتباه فهمیدی… همه‌چیز را حذف کردی.» این گفت‌وگوی کوتاه میان یک نویسنده‌ی زن و پدر محتضرش، یکی از درخشان‌ترین و دردناک‌ترین تأملات ادبیات آمریکا درباره‌ی داستان‌گویی، تراژدی، امید و حق زندگی برای تغییر است.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

وحید خیرآبادی: دامپ تراک

یک داستان نمونه از ادبیات کارگری ایران: در دل سیاهی معدن ذغال‌سنگ، مرتضی پشت فرمان دامپ‌تراک سیصدتنی نشسته و اهرم تخلیه را در دست دارد. هلی‌کوپتر رئیس‌جمهور بالای سرش می‌چرخد و همه چشم‌ها منتظر یک نمایش باشکوه‌اند؛ اما او فقط می‌خواهد بیمه‌اش را رد کنند. و در همان لحظه‌ای که سیصد تن سیاهی به زمین می‌ریزد و گرد و خاک آسمان را فرامی‌گیرد، گذشته‌ی او، بیمه‌ی ردشده و آزمایش بارداری زنش هم مثل بار کمپرسی خالی می‌شود.

ادامه مطلب »
از ما

مریم اسحاقی: زمین به مثابه بدن، بدن به مثابه زمین – بررسی نمادگرایانه داستان بیجار نوشته‌ی نرگس مقدسیان 

مریم اسحاقی در نقدی بر داستان «بیجار» اثر نرگس مقدسیان، با رویکرد اکوفمینیسمِ بومی نشان می‌دهد که چگونه «بدنِ زن» و «بدنِ زمین» در زیست‌جهانِ ایرانی، در یک سرنوشتِ مشترکِ بهره‌کشی و مقاومت گره خورده‌اند. او با خوانشِ نمادینی از «فریادِ مشترک» زنان و زمین سخن می‌گوید و اکوفمینیسم را از یک نظریهٔ وارداتی به «دانشِ زیستهٔ زنانِ شالیزار» بدل می‌کند؛ زنانی که عاملیتِ خود را بازمی‌نویسند.

ادامه مطلب »
از ما

نگین ساسان فر: دیالکتیک حافظه، بدن و خویشتن در روان‌جغرافیای مهاجرت – خوانشی تحلیلی بر «سنگام و دیگر داستان‌ها» اثر مهرنوش مزارعی

نگین ساسان‌فر در این خوانش تحلیلی از مجموعه‌داستان «سنگام و دیگر داستان‌ها» اثر مهرنوش مزارعی، مهاجرت را نه جابه‌جایی سادهٔ جغرافیایی، بلکه گسستی هستی‌شناختی در آگاهی سوژه می‌داند؛ چنان که حافظه به‌مثابه نیرویی مداخله‌گر گذشته را در اکنون تسخیر می‌کند، بدن به میدان مقاومت و بازپس‌گیری هویت بدل می‌شود و مرزهای واقعیت و رؤیا فرو می‌ریزد تا وضعیت معلق انسان معاصر را در دیالکتیک حافظه، بدن و خویشتن آشکار سازد.

ادامه مطلب »
ادبیات غرب

ماکس فریش: «داستان ایزیدور» به ترجمۀ رضا نجفی

در یک روز تابستانی درخشان، ایزیدورِ داروفروش وفادار و محتاط، همسر زیبایش را روی عرشه کشتی به مقصد مایورکا گذاشت و فقط برای خرید یک روزنامه پیاده شد… اما وقتی سرش را از روی روزنامه بلند کرد، کشتی رفته بود و او خود را روی یک کشتی کثیف لژیون خارجی یافت. هفت سال بعد با ریش انبوه و تپانچه به کمر به خانه‌اش بازگشت؛ اما همان پرسش سادهٔ همسرش دوباره همه‌چیز را به هم ریخت.

ادامه مطلب »
ادبیات غرب

داریوش احمدی: «خانه‌ای که جنگ را به ارث برد» – جنگ، مالکیت بدن و سیاست عشق در رمان یائل فن‌در وودن

صلح واقعی تنها پایان جنگ و سکوت اسلحه‌ها نیست؛ بلکه توانایی زندگی‌کردن با دیگری بدون منطق جنگ است. جنگ پس از آخرین انفجار وارد خانه‌ها، بدن‌ها و روابط می‌شود و خود را در ترس از فقدان، میل به کنترل و تصاحب نشان می‌دهد. رمان The Safekeep (نگهداری) اثر یائل فن‌در وودن نشان می‌دهد که حتی عشق و مراقبت می‌توانند شکل تازه‌ای از سلطه شوند اگر مرزها و حق «نه» گفتن طرف مقابل را نادیده بگیرند. صلح حقیقی از جایی آغاز می‌شود که انسان بتواند نزدیک شود بی‌آنکه تصاحب کند، گوش دهد بی‌آنکه تحمیل کند و بماند بی‌آنکه دیگری را به ابزاری برای امنیت خود تبدیل سازد.

ادامه مطلب »
از ما

وحید ذاکری: خطبه‌ی نور

نویسنده در این داستان نظام‌های سرکوبگر و استبدادی را نقد می‌کند که با تکیه بر زور و تهدید، حتی توانایی درک پدیده‌های ساده‌ی انسانی را از دست می‌دهند. سروان که نماد قدرت ظاهری و خودفریبی است، در تقابل با بازداشتیِ تشنه و بی‌آزار، ناچار به دروغ‌پردازی درباره «قدرت‌های خاص» او می‌شود، اما در نهایت، این نورِ حقیقت است که بازداشتی را می‌رباید و سربازِ ساده‌دل را به درکی عمیق‌تر می‌رساند.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

بهروز شیدا: فریاد رنج و آرزوی بهار در متن‌های شهرنوش پارسی‌پور

متن‌های شهرنوش پارسی‌پور، فراتر از روایتِ صرفِ رنج‌های تاریخی و سرکوبِ قدرت‌سالار، آیینه‌هایی هستند که در دلِ برزخِ جامعۀ ایرانیِ گرفتار در ناهماهنگی و تکفیر، پنجره‌ای به سوی «بهاری دیگر» می‌گشایند؛ بهاری که در آن فردیت، عشق، خرد و دیگرپذیری، جایِ طرد و دوزخ‌سازی را می‌گیرند و هستیِ زنانه‌مدار، پیوندگاهی برای تولدِ دوبارۀ انسان در تقابل با مرگ و تحریف می‌شود. این متن‌ها نه فقط فریادِ اعتراض، که آرزویِ تحققِ «بهشتِ زمینی» را در جهانی آواز می‌کنند که دیگرگونه‌گان در آن نه به انزوا، که به تکیه‌گاهِ سرسبزی بدل می‌شوند.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

مهسا معین: «زنانی که به جهان گیاهی پناه می‌برند» -از دافنه تا مهدخت و یونگ‌هه

دافنه، مهدخت و یونگ‌هه، سه زن از سه جهان ادبی متفاوت، هنگامی به جهان گیاهی پناه می‌برند که بدن زنانه‌شان به عرصه‌ی سلطه، خشونت یا مالکیت دیگری تبدیل می‌شود؛ درخت‌شدن برای آنان هم پناهگاه است و هم بن‌بست، زیرا اگرچه با ترک بدن انسانی‌شان از نظام سلطه می‌گریزند، اما بهای این رهایی، ناپدیدشدن از همان جهانی است که حق زیستن را از آنان دریغ کرده است.

ادامه مطلب »
از ما

مریم مطلبیان: کلاغی که سفید است

در داستان «کلاغی که سفید است» تقابل پدری سنتی با پسری که هویت جنسی‌اش را برخلاف انتظارات جامعه زیسته، به خشونتی طاقت‌فرسا بدل می‌شود؛ خشونتی که از کتک و حبس شروع می‌شود و به رانندگی به سوی بی‌نامی ختم می‌گردد. ابراهیم در این مسیر، نه تنها با پسرش که با تمام باورهای رنگ‌باخته‌ی خود می‌جنگد؛ باورهایی که عزت را در مشت گره‌کرده و مردانگی را در زور خلاصه کرده‌اند. اما سعید با همان آرامشِ زنانه‌اش، پرده از این توهم برمی‌دارد که «من این‌جوری به دنیا اومدم». حالا پرسش این است: وقتی تنها راه پدر برای نجات «آبرو»، نابود کردنِ «وجود» فرزند است، آیا اصلاً راهی برای بازگشت باقی می‌ماند؟

ادامه مطلب »
از ما

 علی آشوری: «آفرینش امکان» – تأملی فلسفی بر زنان بدون مردان شهرنوش پارسی‌پور

نویسنده با تکیه بر آرای جیمسون، تودوروف و باختین نشان می‌دهد که پارسی‌پور با بهره‌گیری از رئالیسم جادویی، تاریخ را نه به عنوان سرنوشتِ محتوم، که به عنوان «زمینه‌ای برای تجربهٔ انسداد و امکان» بازنمایی می‌کند. در این خوانش، کودتای ۲۸ مرداد نمادِ شکستِ امیدهای جمعی است، اما باغ – برخلاف فضای بستهٔ جامعه – امکانِ گفت‌وگو، همدلی و دگرگونی را زنده نگه می‌دارد. مقاله به این نتیجه می‌رسد که آزادی در این رمان، هدیهٔ تاریخ نیست؛ از لحظه‌ای آغاز می‌شود که انسان جرئت می‌کند شکلی دیگر از بودن را تصور کند و نخستین گام را به سوی آن بردارد – و همین «آفرینش امکان» است که معنایِ امید را در دلِ ویرانی بازتعریف می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

جواد اسحاقیان: «زویا» – رمان رشد یک زن فمینیست در برابر بنیادگرایی و مردسالاری

«زویا» داستان زندگی پرتلاطم دختری افغان است که از میان ویرانه‌های جنگ، تبعیض جنسیتی و سلطهٔ بنیادگرایان، به نمادی از مقاومت و آگاهی تبدیل می‌شود. این خاطره‌نامه، روایتی است از گذار یک کودک به زن مبارز که با حجاب اجباری، خشونت طالبان و فرهنگ مردسالارانه می‌جنگد.

ادامه مطلب »
از ما

عبدالباسط سلیمانی: وقتی کلمات دیگر تجربه نمی‌سازند

واژه‌های بزرگ و انتزاعیِ شعری (مانند عشق، رنج، آزادی، تنهایی) زمانی در شعر می‌میرند و به کلیشه تبدیل می‌شوند که پیش از شکل‌گیری تجربه‌ای زنده در جهانِ شعر، و پیش از آنکه در بدن، موقعیت، ریتم و فرمِ شعر رخ دهند و از جهان بازخورد بگیرند، صرفاً به‌عنوان نام و نشانه‌ای آماده به کار گرفته می‌شوند؛ اما همین واژگان زمانی زنده می‌شوند که از دلِ موقعیتِ ساخته‌شده‌ی شعر برآیند، ادراکِ خواننده را از مسیرِ عادت خارج کنند و تجربه‌ای نو را در فرایندِ خواندن پدید آورند، نه اینکه صرفاً بازنماییِ حافظه‌ی مصرف‌شده‌ی زبان باشند.

ادامه مطلب »
از دیگران

چند شعر از  مری اولیور به ترجمۀ نسیم خاکسار

حرف اصلی مری اولیور در این اشعار نه در مرگ، که در «زندگی» است؛ نه در اندوه، که در «شگفتیِ بودن» است. او با نگاهی که طبیعت را نه به عنوان فرار، بلکه به مثابه معبدی زنده و سخنگو می‌بیند، به ما یادآوری می‌کند که در جهانی مجروح، «زنده بودن خود امری جدی و کم‌اهمیت نیست». شاعر از ما می‌خواهد که دعوت سهره‌ها را برای شکرانهٔ زیستن جدی بگیریم، در علف‌ها زانو بزنیم و بیاموزیم که چگونه «حضور داشته باشیم».

ادامه مطلب »