لید: نشر آسمانا مجموعه‌داستان «نوروز باران‌خورده» نوشته زهره حکیمی را با ترجمه انگلیسی محمدرضا قانون‌پرور، استاد بازنشسته ادبیات فارسی و ادبیات تطبیقی دانشگاه تگزاس در آستین، منتشر کرد. این کتاب شامل پانزده داستان کوتاه است که با تمرکز بر حافظه، مهاجرت، احساس تعلق و پیوندهای انسانی، تجربه زندگی میان ایران و آمریکای شمالی را روایت می‌کنند.
الفریده یلینیک، نویسنده اتریشی و برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۴، در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ هشتادساله شد. نویسنده‌ای که با بهره‌گیری از موسیقی، طنز گزنده و تجربه‌های رادیکال زبانی، مناسبات قدرت، سلطه مردانه و میراث فاشیسم را در جامعه اتریش به پرسش کشیده است. آثار او، از «پیانیست» تا «فرزندان مردگان»، نه‌تنها روایتگر خشونت پنهان در روابط انسانی‌اند، بلکه خودِ زبان را نیز به عرصه کشمکش‌های سیاسی و اجتماعی تبدیل می‌کنند.
مهدی مرادپور، نمایشنامه‌نویس، مترجم و دراماتورژ ایرانی‌تبار ساکن آلمان، در ۴۷ سالگی در هامبورگ درگذشت. او از چهره‌های شناخته‌شده تئاتر معاصر آلمانی‌زبان بود که در آثارش به مهاجرت، تبعید، هویت، نابرابری اجتماعی و مناسبات قدرت می‌پرداخت. مرادپور با بهره‌گیری از تجربه زیستن میان زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون، تئاتر را به عرصه‌ای برای بازاندیشی در وضعیت انسان معاصر تبدیل کرده بود.
رمان «باران در برهوت» نوشته خسرو پوینده، از سوی نشر آسمانا منتشر شد. این رمان با روایت سرنوشت دخترانی که در برابر تحمیل و محدودیت‌های اجتماعی ایستادگی می‌کنند، به مسئله حق انتخاب، عشق، مسئولیت فردی و پیامدهای سکوت در برابر تعصب می‌پردازد.
خشم را فریاد کنید سال‌ها پیش یک فیلسوف آلمانی، تئودور آدورنو، در تب و تاب نابودگر کوره‌های آدم‌سوزی و بحران افول کرامت انسانی جایی نوشت:
در صدمین سالگرد تولد میشل فوکو، کریستیان ژامبه، فیلسوف و اسلام‌شناس فرانسوی، با بازخوانی گزارش‌های او از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، یکی از بحث‌برانگیزترین فصل‌های زندگی فکری این فیلسوف را به نقد می‌کشد: چگونه متفکری که سازوکارهای قدرت و سلطه را با دقتی کم‌نظیر تحلیل کرده بود، در شورش علیه استبداد شاه، خطر برآمدن استبدادی تازه را تشخیص نداد؟ ژامبه با نقد مفهوم «معنویت سیاسی» در اندیشهٔ فوکو، نسبت میان آرمان رهایی و استقرار قدرت دینی را به پرسش می‌گیرد.
در داستان «دجال» نوشته حسین نوش‌آذر، مأموری می‌کوشد جسد جوانی اعدام‌شده را دفن کند؛ اما بدن مدام قد می‌کشد و قبر گنجایش آن را ندارد. این مقاله از مجموعه «یک کتاب، یک داستان»، با بررسی روایت توجیه‌گر مأمور و تصاویر نمادین اثر، نشان می‌دهد چگونه خشونت در قالب وظیفه اداری عادی می‌شود و مسئولیت اخلاقی پشت فرمان‌برداری پنهان می‌ماند؛ درحالی‌که حافظه قربانیان، نظم تحمیل‌شده بر زندگی و مرگ آنان را به چالش می‌کشد.
چگونه عشق و آسیب از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند و چه امکانی برای تغییر الگوهای به‌ارث‌رسیده وجود دارد؟ هاله قادری در گفت‌وگو با مهدی گنجوی برای مجلهٔ آسمانا، از رمان «گسستن او» و پیوند مادری، آفرینش، حافظه و مهاجرت می‌گوید. او با توضیح استقلال صدای عروسکِ راوی، مرز مراقبت و کنترل و حضور عاطفی زبان فارسی، به تجربهٔ مینو نزدیک می‌شود؛ تجربه‌ای که در آن ایران و کانادا به دو نماد سادهٔ سرکوب و آزادی فروکاسته نمی‌شوند و نویسنده نیز ادعای نمایندگی همهٔ ایرانیانِ دیاسپورا را ندارد.
«اشغال» آنی ارنو روایتی از حسادت و رنج پس از جدایی است؛ روایتی که احساسات دشوار را بی‌پیرایه پیش روی خواننده می‌گذارد. نسیم خلیلی در این نقد، از ظرفیت اثر برای خودشناسی و پیوند رنج عاشقانه با دردهای بیرونی می‌گوید و با توجه به زبان ارنو و ترجمهٔ محمود سیدهندی، نشان می‌دهد چگونه عشق در خاطره، تنانگی و جزئیات زندگی روزمره معنا می‌یابد.
دهم اکتبر، روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، امسال با محور «روایت‌هایی برای زندگی» برگزار می‌شود؛ فراخوانی برای شنیدن صدای انسان‌هایی که اعدام بر زندگی‌شان سایه انداخته است. بانگ به همین مناسبت، به دوسیهٔ «می‌نویسیم با فریاد: نه به جنگ، نه به اعدام» و دیدگاه شهریار مندنی‌پور بازمی‌گردد: ادبیات چگونه زندگی انسانی را آشکار می‌کند که در زبان حکم و تشریفات اجرای آن، به یک «مورد» تبدیل شده است؟
جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶ به آن کارسون، شاعر، جستارنویس، مترجم و پژوهشگر ادبیات کلاسیک کانادا تعلق گرفت. آکادمی سوئد در توضیح انتخاب او، بر نوآوری‌های ادبی و گفت‌وگوی خلاقانه آثارش با میراث ادبیات کلاسیک تأکید کرده است. کارسون با درآمیختن شعر، روایت داستانی، جستار، نمایشنامه و ترجمه، مرزهای تثبیت‌شده ژانرهای ادبی را به چالش کشیده و امکانات تازه‌ای برای بازآفرینی اسطوره‌ها و بیان تجربه انسان معاصر فراهم آورده است.
شماره شانزدهم «بیان آزاد»، ویژه بکتاش آبتین، منتشر شد. این شماره با خاطرات، گزارش‌ها و نقدهایی بر «مرثیه‌ای برای گل‌های پژمرده»، نسبت میان نوشتن، آزادی بیان و حافظه جمعی را بررسی می‌کند و روایت هم‌بند آبتین و بیانیه‌های کانون نویسندگان ایران درباره مرگ او را بازمی‌خواند.
شیدا بازیار، نویسندهٔ ایرانی‌تبار آلمانی، دوشنبه ۵ اکتبر ۲۰۲۶ برای رمان «Die Lücken» برندهٔ جایزه کتاب آلمان شد. این جایزهٔ ۲۵ هزار یورویی در مراسمی در تالار قیصرِ ساختمان تاریخی رومر در فرانکفورت به او اهدا شد. هیئت داوران، این اثر را به‌دلیل بازنمایی نزدیک به یک قرن زندگی در آلمان و پیوند میان حافظهٔ تاریخی، مسئولیت اجتماعی و تجربهٔ مهاجرت برگزید.
هفتادوهشتمین نمایشگاه کتاب فرانکفورت از ۷ تا ۱۱ اکتبر، هم‌زمان با هفتهٔ اعلام برندگان نوبل، برگزار می‌شود؛ تقارنی که اعلام برندهٔ نوبل ادبیات را به قلب بازار جهانی نشر می‌آورد. در آستانهٔ نمایشگاه نیز شیدا بازیار با رمان «Die Lücken» در میان شش نامزد نهایی جایزهٔ کتاب آلمان قرار دارد. این رویدادها در شرایطی برگزار می‌شوند که صنعت نشر آلمان از کاهش خریداران جوان کتاب نگران است.
هوش مصنوعی به بخشی از فرایند نوشتن، ترجمه، ویرایش و انتشار تبدیل شده است. «بانگ» به جای منع این فناوری، بر استفاده مسئولانه و شفاف از آن تأکید دارد. این شیوه‌نامه مرز میان هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار کمکی و جایگزینی آن با خلاقیت و داوری انسانی را روشن می‌کند: نویسنده می‌تواند از امکانات هوش مصنوعی بهره بگیرد، اما اندیشه، تخیل، صدا و مسئولیت اثر باید از آنِ او باقی بماند. معیار «بانگ» در نهایت نه درصدهای اعلام‌شده از سوی ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی، بلکه خود اثر و اعتماد متقابل میان نویسنده و تحریریه است.
«خناجره»، کتابی شامل یک داستان بلند و یک نمایشنامه از سیروس شاملو، در نشر آسمانا منتشر شده است. بر اساس اطلاعیه آسمانا، درونمایه غالب
اگر تصویری که از خود ساخته‌ایم فرو بریزد، چه چیزی از ما باقی می‌ماند؟
سمیره حنائی در یادداشتی برای «بانگ»، از این پرسش در رمان «چهارده‌سالگی بر برف» حسین آتش‌پرور آغاز می‌کند و به ترجمهٔ ارمنی آن به قلم آنی هوسپیان می‌رسد: رمانی با شخصیت‌هایی ناپایدار، طنزی سیاه و لحنی که عبورش از یک زبان به زبان دیگر آسان نیست.
در روایت زهرا باقری، درمان از صندلی انتظار آغاز می‌شود و به صندلی همراه بیمار در بیمارستان می‌رسد؛ جایی که آدم میان درد، بی‌خبری و کارهای کوچک و پایان‌ناپذیر روزمره، کم‌کم به ماندن عادت می‌کند. «آن صندلی برای هیچ‌کس نیست» روایتی از بی‌دفاعی بیمار و همراه اوست و از جایی که هیچ‌کس نمی‌خواهد سهمش باشد.
ادبیات دیستوپیایی از آینده سخن می‌گوید، اما مخاطب واقعی آن انسانِ امروز است. از فاجعه زیست‌محیطی و سلطه فناوری تا حکومت تمامیت‌خواه، نویسنده جهانی را تا مرز فروپاشی پیش می‌برد تا از خلال آن خطری را که هنوز می‌توان از وقوعش جلوگیری کرد نشان دهد. گایانه مورادیان و آنا کاراپتیان در پژوهشی درباره ویژگی‌های روایت دیستوپیایی نشان می‌دهند که هشدار فقط در مضمون این آثار نهفته نیست؛ شیوه روایت، زبان و تصویرپردازی نیز در ساختن این احساس خطر نقش دارند.
نسیم خلیلی در بازخوانی تاریخی‌ـ‌اجتماعی مجموعه‌داستان «کارنامه‌ی احیاء» نوشته حسن حسام، نشان می‌دهد که چگونه این اثر شاخص رئالیسم اجتماعی دهه ۱۳۵۰، رنج فرودستان را به سازوکارهای استثمار، انضباط نظامی، دیوان‌سالاری و قدرت مذهبی پیوند می‌زند و از خلال ادبیات، بخشی از تاریخ ناگفته مردم ایران را ثبت می‌کند.
رمان «خانه‌ای که می‌سوزد» نوشته‌ی رعنا سلیمانی، با روایتی چندصدایی، بحران در روابط خانوادگی را به جلوه‌ای از بحران اجتماعی و خشونت سیاسی بدل می‌کند. در این رمان، خانه پیش از آنکه در آتش بسوزد، بر اثر فقدان گفت‌وگو، تعصب و ناتوانی آدم‌ها در تحمل یکدیگر از درون فرو می‌پاشد و بازماندگان می‌کوشند با بازخوانی گذشته، غایبان را در حافظه زنده نگه دارند.
