
فراخوان بوگلیاسکو در ایتالیا؛ فرصتی برای اقامت نویسندگان و نمایشنامهنویسان در پاییز ۲۰۲۷
مرکز بوگلیاسکو در ایتالیا درخواستهای اقامت یکماههٔ هنرمندان و پژوهشگران برای پاییز ۲۰۲۷ را میپذیرد. این برنامه رشتههای ادبیات و تئاتر را نیز دربرمیگیرد و

مرکز بوگلیاسکو در ایتالیا درخواستهای اقامت یکماههٔ هنرمندان و پژوهشگران برای پاییز ۲۰۲۷ را میپذیرد. این برنامه رشتههای ادبیات و تئاتر را نیز دربرمیگیرد و

مسعود فیروزآبادی، بنیانگذار انتشارات آرش در سوئد و از پیشگامان نشر مستقل فارسی در تبعید، درگذشت. او از سال ۱۹۸۳ با انتشار آثار ادبی، سیاسی و فکری، بهویژه کتابهایی که در ایران گرفتار سانسور بودند، نقشی مؤثر در گسترش آزادی نشر و حفظ پیوند میان نویسندگان داخل و خارج از کشور ایفا کرد. به مناسبت درگذشت او، «بانگ» بخشی از پژوهش مسعود کدخدایی درباره نشر فارسی در خارج از کشور را که در سال ۲۰۱۱ تدوین شده، بازخوانی و بازنویسی کرده است؛ روایتی از تجربههای فیروزآبادی در مقابله با سانسور، دشواریهای اقتصادی نشر در تبعید و تلاش برای حفظ و گسترش زبان و ادبیات فارسی.

مجموعهشعر «مرگ و رقص و چرا» نوشتهٔ علی نگهبان، در مجموعهٔ «شعر پارسی اکنون» از سوی نشر شهرزاد نامگ در ونکوور کانادا منتشر شده است. این کتاب شعرهایی از دورههای مختلف زندگی شاعر را دربرمیگیرد و به مضامینی چون مرگ، عشق، تنهایی، تبعید، خاطره و بازگشت به زندگی میپردازد.

ام. جان هریسون، نویسنده ۸۱ساله بریتانیایی، برای رمان «پایان همهچیز» (The End of Everything) برنده جایزه ۵۰ هزار پوندی بوکر شد. این نخستین بار است که نویسندهای برخاسته از سنت ادبیات علمیتخیلی این جایزه معتبر را دریافت میکند. رمان هریسون، روایتی دیستوپیایی از بریتانیای آینده پس از فاجعهای ناشناخته است؛ جهانی که در آن نظم سیاسی فروپاشیده، مرز میان واقعیت و امر بیگانه از میان رفته و انسانها دیگر قادر به فهم کامل جهان پیرامون خود نیستند.

ادموند ریچاردسون، تاریخپژوه بریتانیایی، با کتاب «اسکندر: خدا، شاه، انسان» (Alexander: God, King, Man) برنده جایزه معتبر بیلی گیفورد ۲۰۲۶ در بخش آثار غیرداستانی شد. این کتاب با بازخوانی منابع تاریخی و یافتههای باستانشناختی، زندگی اسکندر مقدونی، فتح امپراتوری هخامنشی و میراث خشونتبار لشکرکشیهای او را بررسی میکند. اهمیت اثر تنها در ارائه روایتی تازه از یکی از مشهورترین فاتحان تاریخ نیست، بلکه در پرسش از چگونگی شکلگیری افسانه اسکندر و فاصله میان شخصیت تاریخی او و تصویری است که فرهنگهای مختلف طی قرنها از او ساختهاند.

بیش از ۲۰۰ نویسنده و روشنفکر زن، از جمله آنی ارنو، ویرژینی دپانت و آن گدار، با انتشار یادداشتی جمعی در روزنامهٔ «لیبراسیون»، سازوکار جوایز بزرگ ادبی فرانسه را به تبعیض جنسیتی متهم کردند. اعتراض آنها پس از آن مطرح شد که پنج جایزهٔ اصلی رمان فرانسوی در فصل ادبی امسال همگی به مردان رسید. امضاکنندگان خواستار تغییر ترکیب و شیوهٔ انتخاب هیئتهای داوریاند؛ مطالبهای که بحث را از فهرست برندگان به ساختار توزیع اعتبار و امکانات در جهان نشر میکشاند.

برنامهٔ هنرمندان برلینِ DAAD برای اقامتهای سال ۲۰۲۸ درخواست میپذیرد. نویسندگان ایرانی نیز، در صورت برخورداری از شرایط، میتوانند متقاضی شوند. مهلت ثبت درخواست ۱۵ دسامبر ۲۰۲۶ است.

رمان «هر روز شنبه است» نوشته احمد درخشان، داستاننویس ایرانی، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ از سوی نشر آسمانا منتشر شد. این رمان با روایتی غیرخطی و سیال، به رابطه میان عشق، خاطره و فقدان در زندگی نسلی میپردازد که تجربه سرکوب سیاسی و احساس گناه، گذشته و اکنون آن را به هم پیوند زده است.

جنیفر تاماس با بازخوانی قصهٔ «ریشآبی» برندهٔ جایزهٔ فمینا در بخش جستار شد؛ پژوهشی دربارهٔ خشونت زناشویی و حق زنان برای دانستن. مقایسهٔ این خوانش با «بانو و ماهی خندان» و صحنهٔ اتاق بسته در خورنقِ «هفتپیکر» نشان میدهد که کشف راز همواره معنایی یکسان ندارد: گاه به کنترل زن خدمت میکند، گاه امکان نجات او را فراهم میآورد و گاه امتیاز انحصاری صاحب قدرت است. پرسش مشترک این روایتها روشن است: چه کسی حق گشودن در را دارد؟

فیلیپ ژانادا، نویسندهٔ فرانسوی، برای رمان «زن ناشناسِ اسکلهٔ ژاول» برندهٔ جایزهٔ گنکور ۲۰۲۶ شد. این کتاب با بازگشایی ادبی پروندهٔ قتل لوئیز کانسو در پاریسِ سال ۱۹۴۹، از معمای شناسایی قاتل فراتر میرود و زندگی زنی را بازسازی میکند که سرگذشتش زیر سایهٔ مرگ خشونتبارش مانده بود. پژوهش در اسناد قضایی و مطبوعاتی، در این روایت، با تأمل دربارهٔ حافظه، نابرابری و امکان شناخت قربانی پیوند میخورد.

تصویب ماده ۲۷ طرح «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه» در مجلس شورای اسلامی، نگرانیهایی درباره آزادی آفرینش ادبی و هنری در ایران برانگیخته است. این ماده با پیشبینی مجازاتهای سنگین برای برخی فعالیتهای فرهنگی، از جمله تولید و انتشار کتاب، فیلم و موسیقی، امکان پیگرد تولیدکنندگان و منتشرکنندگان آثار را فراهم میکند. هوشنگ پوربابایی، وکیل دادگستری، هشدار داده است که ابهامهای این مصوبه میتواند مرز میان فعالیت مستقل فرهنگی و همکاری با عوامل بیگانه را مخدوش کند.

در رمان تازه الیف شافاک، «در یک لحظه کوتاه، تمام ابدیت»، اما بوواری از سایه خالق خود، گوستاو فلوبر، بیرون میآید تا درباره سرنوشتی که برایش رقم خورده پرسش کند. شافاک با بازآفرینی زندگی فلوبر از منظر سی صدای زنانه، از شخصیتهای تاریخی تا زنان داستانهای او، اقتدار نویسنده و حق روایتکردن زندگی دیگری را به چالش میکشد. این بازنویسی چندصدایی، ضمن بازگشت به یکی از شاهکارهای رئالیسم، پرسشی معاصر را پیش میکشد: آیا بخشیدن صدا به شخصیتهای خاموش میتواند روایتهای تثبیتشده ادبی و تاریخی را دگرگون کند؟

انجمن قلم آمریکا در تازهترین دوره کمکهزینههای ادبی خود، ۹۰ هزار دلار به ۱۶ پروژه در دست اجرا اختصاص داده است که ۴۰ هزار دلار آن به ترجمه ده اثر ادبی به انگلیسی تعلق میگیرد. این حمایتها با هدف معرفی ادبیات زبانها و فرهنگهایی صورت میگیرد که کمتر به بازار نشر انگلیسیزبان راه یافتهاند. در شرایطی که بحران معیشت، سانسور و محدودیتهای بازار نشر، فعالیت نویسندگان و مترجمان مقیم ایران را دشوار کرده است، تجربه انجمن قلم آمریکا پرسشی مهم پیش میکشد: حمایت مالی از ترجمه چگونه میتواند به تداوم آفرینش ادبی و گردش جهانی آثار کمک کند؟

راوی رمان ما اثر یوگنی زامیاتین در آغاز نه مخالف حکومت، بلکه یکی از مؤمنان به آن است. D-۵۰۳ یادداشتهایش را برای ستایش «دولت واحد» مینویسد؛ اما هرچه روایت پیش میرود، زبان خودش علیه یقینهایش شهادت میدهد. تناقضها، تردیدها و گسستگیهای روایت چیزهایی را بر خواننده آشکار میکنند که راوی هنوز قادر به درک آنها نیست. زامیاتین به این ترتیب یکی از شگردهای مهم روایت دیستوپیایی را به کار میگیرد: کنترل آگاهی و اطلاعات فقط موضوع داستان نیست، بلکه به ساختار روایت راه پیدا میکند.

رمان «ما هم» (Nous aussi) نوشته آن گدار، برنده جایزه دسامبر ۲۰۲۶ فرانسه، داستان فروپاشی خانوادهای مرفه و فرهیخته را از خلال تجربهای متفاوت در روایت بازمیگوید. نویسنده با جایگزینکردن ضمیر نامعین «on» به جای «من»، صدای فردی شخصیتها را در هویتی جمعی حل میکند؛ هویتی که در آغاز نشانه همبستگی است، اما بهتدریج سازوکار سرکوب و پنهانکاری را آشکار میسازد. اهمیت رمان نهفقط در افشای خشونت خانوادگی، بلکه در این پرسش روایتشناختی است که چگونه زبان روایت میتواند هم ابزار سلطه باشد و هم امکان رهایی از آن را فراهم کند.

نسخهٔ صوتی «این خروس از کیست که سر ندارد؟»، نوشتهٔ بهروز شیدا، شامل دوازده جستار و ترجمهٔ دوازده شعر از برونو ک. اویر، با صدای نویسنده در ساوندکلاود در دسترس علاقهمندان قرار گرفت.

انتشار «تقریباً خوشحال بودیم»، نخستین مجموعهداستان محمدعلی طالبی، پرسشی درباره پیوند سینما، خاطره و سانسور پیش میکشد: تجربههایی که امکان نمایش نداشتهاند، چگونه به داستان راه پیدا میکنند؟ این مطلب با معرفی کتاب و رجوع به سخنان پیشین طالبی درباره محدودیتهای بیان عشق در سینما، نسبت داستاننویسی او را با جهان کودکان و زندگی روزمره در فیلمهایش بررسی میکند. محور بحث، گذار از روایت تصویری به بازگویی تجربههای شخصی است؛ بدون آنکه معرفی ناشر جای داوری درباره کیفیت ادبی داستانها را بگیرد.

آکادمی گنکور فرانسه، رمان «یا این بود یا مرگ» نوشته تلیسون اورلین را به دلیل اتهام استفاده گسترده از هوش مصنوعی و افشای مواردی از سرقت ادبی در نوشتههای پیشین او از فهرست نامزدهای جایزه ۲۰۲۶ کنار گذاشت. نویسنده اتهام واگذاری نگارش رمان به هوش مصنوعی را رد میکند، اما رئیس آکادمی میگوید نتایج چند ابزار تشخیص متن ماشینی با یکدیگر همخوانی داشتهاند. این مناقشه، فراتر از سرنوشت یک رمان، پرسشی بنیادی را پیش روی جهان نشر قرار داده است: مرز میان استفاده از فناوری و آفرینش ادبی کجاست؟

زیدی اسمیت، از برجستهترین رماننویسان معاصر بریتانیا، در گفتوگویی با دوا لیپا در جشنواره ادبی لندن هشدار داد که گسترش نابرابری اقتصادی و فرسایش خدمات عمومی، تفاوتهای فرهنگی و مذهبی را به تهدیدی برای هویت و موجودیت افراد تبدیل کرده است. سخنان او، ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶، در بازخوانی رمانهایش، بهویژه «دندانهای سفید»، اهمیت تازهای مییابد؛ آثاری که مناسبات میان مهاجرت، طبقه اجتماعی و هویت چندفرهنگی را در جامعه بریتانیا کاوش میکنند.

مجموعهشعر «به یاد آوردن آینده» اثر مهدی گنجوی، شاعر و پژوهشگر ایرانی، از سوی نشر مداد در لندن منتشر شد. این کتاب شامل ۱۶ شعر درباره تحولات سیاسی و اجتماعی سالهای اخیر ایران است؛ اما به گفته شاعر، هدف صرفاً ثبت رویدادها نیست، بلکه به پرسش گرفتن زبانی است که حکومت، رسانهها، اپوزیسیون و حتی جنبشهای اعتراضی برای روایت این رویدادها به کار میگیرند. در این مجموعه، زبان نهفقط ابزار بیان تجربه تاریخی، بلکه خود عرصه کشمکش سیاسی و مقاومت در برابر مصادره ایدئولوژیک حافظه جمعی است.

جلد نخست «مجموعه شعرهای فدریکو گارسیا لورکا» با ترجمهٔ علیاصغر فرداد، به دو زبان فارسی و اسپانیایی، از سوی انتشارات گوته ـ حافظ در آلمان منتشر شد. این مجلد چهار دفتر نخست شعر لورکا را در بر میگیرد و در ادامهٔ انتشار مجموعهای عرضه شده که پیشتر جلد چهارم آن، شامل «دیوان تاماریت» و «غزلوارههای عشق تاریک»، در دسترس خوانندگان قرار گرفته بود.