رویدادهای فرهنگی و هنری

مجموعه‌شعر «مرگ و رقص و چرا» نوشتهٔ علی نگهبان، در مجموعهٔ «شعر پارسی اکنون» از سوی نشر شهرزاد نامگ در ونکوور کانادا منتشر شده است. این کتاب شعرهایی از دوره‌های مختلف زندگی شاعر را دربرمی‌گیرد و به مضامینی چون مرگ، عشق، تنهایی، تبعید، خاطره و بازگشت به زندگی می‌پردازد.

‌ام. جان هریسون، نویسنده ۸۱ساله بریتانیایی، برای رمان «پایان همه‌چیز» (The End of Everything) برنده جایزه ۵۰ هزار پوندی بوکر شد. این نخستین بار است که نویسنده‌ای برخاسته از سنت ادبیات علمی‌تخیلی این جایزه معتبر را دریافت می‌کند. رمان هریسون، روایتی دیستوپیایی از بریتانیای آینده پس از فاجعه‌ای ناشناخته است؛ جهانی که در آن نظم سیاسی فروپاشیده، مرز میان واقعیت و امر بیگانه از میان رفته و انسان‌ها دیگر قادر به فهم کامل جهان پیرامون خود نیستند.

بیش از ۲۰۰ نویسنده و روشنفکر زن، از جمله آنی ارنو، ویرژینی دپانت و آن گدار، با انتشار یادداشتی جمعی در روزنامهٔ «لیبراسیون»، سازوکار جوایز بزرگ ادبی فرانسه را به تبعیض جنسیتی متهم کردند. اعتراض آن‌ها پس از آن مطرح شد که پنج جایزهٔ اصلی رمان فرانسوی در فصل ادبی امسال همگی به مردان رسید. امضاکنندگان خواستار تغییر ترکیب و شیوهٔ انتخاب هیئت‌های داوری‌اند؛ مطالبه‌ای که بحث را از فهرست برندگان به ساختار توزیع اعتبار و امکانات در جهان نشر می‌کشاند.

رمان «هر روز شنبه است» نوشته احمد درخشان، داستان‌نویس ایرانی، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ از سوی نشر آسمانا منتشر شد. این رمان با روایتی غیرخطی و سیال، به رابطه میان عشق، خاطره و فقدان در زندگی نسلی می‌پردازد که تجربه سرکوب سیاسی و احساس گناه، گذشته و اکنون آن را به هم پیوند زده است.

فیلیپ ژانادا، نویسندهٔ فرانسوی، برای رمان «زن ناشناسِ اسکلهٔ ژاول» برندهٔ جایزهٔ گنکور ۲۰۲۶ شد. این کتاب با بازگشایی ادبی پروندهٔ قتل لوئیز کانسو در پاریسِ سال ۱۹۴۹، از معمای شناسایی قاتل فراتر می‌رود و زندگی زنی را بازسازی می‌کند که سرگذشتش زیر سایهٔ مرگ خشونت‌بارش مانده بود. پژوهش در اسناد قضایی و مطبوعاتی، در این روایت، با تأمل دربارهٔ حافظه، نابرابری و امکان شناخت قربانی پیوند می‌خورد.

تصویب ماده ۲۷ طرح «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه» در مجلس شورای اسلامی، نگرانی‌هایی درباره آزادی آفرینش ادبی و هنری در ایران برانگیخته است. این ماده با پیش‌بینی مجازات‌های سنگین برای برخی فعالیت‌های فرهنگی، از جمله تولید و انتشار کتاب، فیلم و موسیقی، امکان پیگرد تولیدکنندگان و منتشرکنندگان آثار را فراهم می‌کند. هوشنگ پوربابایی، وکیل دادگستری، هشدار داده است که ابهام‌های این مصوبه می‌تواند مرز میان فعالیت مستقل فرهنگی و همکاری با عوامل بیگانه را مخدوش کند.

انجمن قلم آمریکا در تازه‌ترین دوره کمک‌هزینه‌های ادبی خود، ۹۰ هزار دلار به ۱۶ پروژه در دست اجرا اختصاص داده است که ۴۰ هزار دلار آن به ترجمه ده اثر ادبی به انگلیسی تعلق می‌گیرد. این حمایت‌ها با هدف معرفی ادبیات زبان‌ها و فرهنگ‌هایی صورت می‌گیرد که کمتر به بازار نشر انگلیسی‌زبان راه یافته‌اند. در شرایطی که بحران معیشت، سانسور و محدودیت‌های بازار نشر، فعالیت نویسندگان و مترجمان مقیم ایران را دشوار کرده است، تجربه انجمن قلم آمریکا پرسشی مهم پیش می‌کشد: حمایت مالی از ترجمه چگونه می‌تواند به تداوم آفرینش ادبی و گردش جهانی آثار کمک کند؟

نسخهٔ صوتی «این خروس از کیست که سر ندارد؟»، نوشتهٔ بهروز شیدا، شامل دوازده جستار و ترجمهٔ دوازده شعر از برونو ک. اویر، با صدای نویسنده در ساوندکلاود در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت.

انتشار «تقریباً خوشحال بودیم»، نخستین مجموعه‌داستان محمدعلی طالبی، پرسشی درباره پیوند سینما، خاطره و سانسور پیش می‌کشد: تجربه‌هایی که امکان نمایش نداشته‌اند، چگونه به داستان راه پیدا می‌کنند؟ این مطلب با معرفی کتاب و رجوع به سخنان پیشین طالبی درباره محدودیت‌های بیان عشق در سینما، نسبت داستان‌نویسی او را با جهان کودکان و زندگی روزمره در فیلم‌هایش بررسی می‌کند. محور بحث، گذار از روایت تصویری به بازگویی تجربه‌های شخصی است؛ بدون آنکه معرفی ناشر جای داوری درباره کیفیت ادبی داستان‌ها را بگیرد.

آکادمی گنکور فرانسه، رمان «یا این بود یا مرگ» نوشته تلیسون اورلین را به دلیل اتهام استفاده گسترده از هوش مصنوعی و افشای مواردی از سرقت ادبی در نوشته‌های پیشین او از فهرست نامزدهای جایزه ۲۰۲۶ کنار گذاشت. نویسنده اتهام واگذاری نگارش رمان به هوش مصنوعی را رد می‌کند، اما رئیس آکادمی می‌گوید نتایج چند ابزار تشخیص متن ماشینی با یکدیگر همخوانی داشته‌اند. این مناقشه، فراتر از سرنوشت یک رمان، پرسشی بنیادی را پیش روی جهان نشر قرار داده است: مرز میان استفاده از فناوری و آفرینش ادبی کجاست؟

زیدی اسمیت، از برجسته‌ترین رمان‌نویسان معاصر بریتانیا، در گفت‌وگویی با دوا لیپا در جشنواره ادبی لندن هشدار داد که گسترش نابرابری اقتصادی و فرسایش خدمات عمومی، تفاوت‌های فرهنگی و مذهبی را به تهدیدی برای هویت و موجودیت افراد تبدیل کرده است. سخنان او، ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶، در بازخوانی رمان‌هایش، به‌ویژه «دندان‌های سفید»، اهمیت تازه‌ای می‌یابد؛ آثاری که مناسبات میان مهاجرت، طبقه اجتماعی و هویت چندفرهنگی را در جامعه بریتانیا کاوش می‌کنند.

مجموعه‌شعر «به یاد آوردن آینده» اثر مهدی گنجوی، شاعر و پژوهشگر ایرانی، از سوی نشر مداد در لندن منتشر شد. این کتاب شامل ۱۶ شعر درباره تحولات سیاسی و اجتماعی سال‌های اخیر ایران است؛ اما به گفته شاعر، هدف صرفاً ثبت رویدادها نیست، بلکه به پرسش گرفتن زبانی است که حکومت، رسانه‌ها، اپوزیسیون و حتی جنبش‌های اعتراضی برای روایت این رویدادها به کار می‌گیرند. در این مجموعه، زبان نه‌فقط ابزار بیان تجربه تاریخی، بلکه خود عرصه کشمکش سیاسی و مقاومت در برابر مصادره ایدئولوژیک حافظه جمعی است.

جلد نخست «مجموعه شعرهای فدریکو گارسیا لورکا» با ترجمهٔ علی‌اصغر فرداد، به دو زبان فارسی و اسپانیایی، از سوی انتشارات گوته ـ حافظ در آلمان منتشر شد. این مجلد چهار دفتر نخست شعر لورکا را در بر می‌گیرد و در ادامهٔ انتشار مجموعه‌ای عرضه شده که پیش‌تر جلد چهارم آن، شامل «دیوان تاماریت» و «غزلواره‌های عشق تاریک»، در دسترس خوانندگان قرار گرفته بود.

لید: نشر آسمانا مجموعه‌داستان «نوروز باران‌خورده» نوشته زهره حکیمی را با ترجمه انگلیسی محمدرضا قانون‌پرور، استاد بازنشسته ادبیات فارسی و ادبیات تطبیقی دانشگاه تگزاس در آستین، منتشر کرد. این کتاب شامل پانزده داستان کوتاه است که با تمرکز بر حافظه، مهاجرت، احساس تعلق و پیوندهای انسانی، تجربه زندگی میان ایران و آمریکای شمالی را روایت می‌کنند.

الفریده یلینیک، نویسنده اتریشی و برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۴، در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ هشتادساله شد. نویسنده‌ای که با بهره‌گیری از موسیقی، طنز گزنده و تجربه‌های رادیکال زبانی، مناسبات قدرت، سلطه مردانه و میراث فاشیسم را در جامعه اتریش به پرسش کشیده است. آثار او، از «پیانیست» تا «فرزندان مردگان»، نه‌تنها روایتگر خشونت پنهان در روابط انسانی‌اند، بلکه خودِ زبان را نیز به عرصه کشمکش‌های سیاسی و اجتماعی تبدیل می‌کنند.