این مقاله وضعیت موجود را با دقت مفهومی میکاود. خطرات را (از جمله مداخله خارجی) به درستی شناسایی میکند. امید را نه در یک پیروزی سریع، بلکه در «شکست ناپذیریِ خواستِ زیستِ شرافتمندانه» جستجو میکند.در همان حال نویسنده تصویری ملموس و عمیق از بنبست حاکمیت و امیدوار بودن جامعه ارائه دهد. این متن، سندی است برای درک یکی از پیچیدهترین لحظات تاریخ معاصر ایران.
انتخاب میان این واژگان، انتخاب میان دو سرنوشت است. سپردنِ چک سفیدامضا به مدعیانِ قدرت تحت لوای «انقلاب»، یا صیانت از حق تعیین سرنوشت در بستر یک «خیزش ملی»؟ از کلمه «انقلاب» برحذر باشیم. اگر هدف، رسیدن به یک ایران آزاد و دموکراتیک است، شاید منطق «خیزش ملی» راهبردی عاقلانهتر و اخلاقیتر باشد. این نگرش، از مصادره شدن آرمان مردم توسط هر گروه از پیش تعیین شدهای جلوگیری میکند و آینده را واقعاً به دست خود مردم میسپارد.
آرش نصرتاللهی میگوید اختلافات درون جنبش اعتراضی ایران نه تنها تهدید نیست، بلکه اگر حول “مشترکات” (مانند ایران آزاد، آزادخواهی و حقوق بشر) مدیریت شود، به منبعی برای انرژی، پویایی و پیشبرد جنبش تبدیل میگردد.
دو عضو و همراه کانون نویسندگان ایران، یوسف انصاری و مصطفی خسروی بابادی، در مراسم سالگرد درگذشت بکتاش آبتین در امامزاده عبدالله شهرری بازداشت شدند؛ مراسمی که با قرائت بیانیه کانون درباره «قتل عامدانه» آبتین در زندانهای کرونایی همراه بود و بار دیگر با سرکوب امنیتی روبهرو شد.
گزارشها از ایران از اختلال وسیع در دسترسی عمومی به اینترنت خبر میدهد. کاربران میگویند در دهمین روز اعتراضات سراسری و همزمان با فراخوانها برای اعتصابات و گسترش ناآرامیها، کاهش سرعت امروز سطح وسیعتری یافته و ویپیانها نیز بیش از گذشته دچار اختلال شدهاند.
باور داریم که در این دورۀ سرنوشتساز، سکوت و انفعال، همدستی با ستم است. بنابراین، همبستگی و همدلی بیقید و شرط خود را با خیزش مردم ایران علیه استبداد، فساد و آن نظم ناعادلانهای که چهار دهه است کرامت، آزادی و آیندهی این سرزمین را به یغما برده است، اعلام میکنیم.
کانون نویسندگان ایران در بیانیهای به تاریخ ۱۵ دی ۱۴۰۴، با عنوان «تحقق آزادی در گرو ارادهی مردم است»، از اعتراضات سراسری مردم علیه فساد، تبعیض و سرکوب حمایت قاطع کرد.در این بیانیه آمده است: «بیشک آزادی با بمب و موشک قدرتهای غارتگر از آسمان نازل نمیشود. تحقق آزادی در گرو ارادهی مردمانیست که از ریشهی رنجهای خود آگاهاند، گرد این آگاهی به هم پیوستهاند و با حفظ استقلال از استثمارگران داخلی و خارجی به ستیز با وضع موجود برخاستهاند.»
مراسم خاکسپاری بهرام بیضایی در کالیفرنیا نه تنها سوگواری، بلکه پاسداشتی از زندگی پربار بیضایی بود؛ هنرمندی که هرگز در برابر سانسور سر خم نکرد و تا پایان، ایران را در قلب و آثارش زنده نگه داشت.
مارها خشک و گویا هستند: از هر چهار ونزوئلایی، یک نفر وطن خود را ترک کرده است. اما پشت این ارقام، داستان واقعی چیست؟ روایت تلخ فروریزی یک کشور ثروتمند نفتی، نه در آتش جنگ، بلکه در باتلاق سیاستهای شکستخورده، تحریمهای فلجکننده و رویایی دروغین که جامعه ای را از هم گسست و میلیونها نفر را آواره کرد. اینجا داستان ونزوئلا است، سرزمینی که روزی «عربستان سعودی آمریکای لاتین» خوانده میشد و امروز صحنه یکی از بزرگترین بحرانهای مهاجرت در تاریخ معاصر است. داستانی که از میانههای ماراکایبو تا مرزهای آمریکا کشیده میشود و قلب آن در کتاب خاطرات یک روزنامهنگار به نام «سرزمین مادری» میتپد.
محسن اسدی با رمان «روزی روزگاری آزادی؛ روایت عشق و انقلاب تبریز» زندگی افسانهای هوارد باسکرویل، معلم آمریکایی مدرسه مموریال تبریز را احیا کرده است؛ معلمی که در راه آزادی و عدالت جان باخت و حالا در روایتی شورانگیز، با شخصیتهای خیالی چون ثریا و نریمان، به نمادی از مبارزه و عشق تبدیل شده. نسیم خلیلی میگوید در این رمان تاریخ نه بریده میشود و نه از نو ابداع میگردد، بلکه خواننده به سادگی در آن زندگی میکند.
بهرام بیضایی که فرهنگ را خانهی حقیقی خود میدانست، عمر خویش را به پاسداری، بازخوانی و زنده نگهداشتن اسطورهها، آئینها، تاریخ، زبان، و نمایش ایران سپرد؛ و در برابر جهل و دشمنی دولتی و تنگنظری برخی از اطرافیانش، از عشق عمیق خود به ایران نکاست و از میراث فرهنگیاش دست نکشید. او با توشهای سترگ از آفرینشهای هنری، هستیِ خویش را جاودانه ساخت.
در حالی که در سالن سینمای پاریس مشغول تماشای فیلم ژاپنی «استاد کابوکی» بود، ناگهان خبر درگذشت بهرام بیضایی روی صفحه موبایلش ظاهر شد؛ لحظهای غریب و پرمعنا برای محمد حقیقت، منتقد و دوست قدیمی این سینماگر بزرگ، که شیفتگی بیضایی به هنر و تئاتر ژاپن را به خوبی میدانست و همین تقارن، موجی از خاطرات مشترک، از شبگردیهای پاریس تا همراهی در جشنواره نانت و برگزاری مرور آثار او در سینماتک فرانسه را در ذهنش زنده کرد.
در آثار بهرام بیضایی، داغ ننگ نه تنها یک پدیدهٔ اجتماعی، بلکه ابزاری قدرتمند برای طرد و کنترل افراد متفاوت است. بررسی جامعهشناختی دوازده اثر او بر اساس نظریهٔ اروینگ گافمن نشان میدهد که بیضایی بیشترین توجه را به داغهای جنسیتی، طبقاتی، نژادی و عقیدتی معطوف کرده و شخصیتهای زن و مردش را قربانیان برچسبهای غیرحقیقی جامعهای مردسالار، واپسگرا و منفعتطلب ترسیم میکند.
«بدری» نه فقط یک داستان عاشقانهی تلخ، بلکه کاوشی ظریف در بحران مردانگی، دروغ به عنوان شیوه بقا، و امکان (یا عدم امکان) رهایی از خودِ قدیمی است.
حسین نوشآذر در این مقاله کتاب جدید عباس امانت با عنوان «گاهشماری خورشیدی و پایداری نوروز در هویت فرهنگی ایران» را بررسی میکند. امانت در
«رؤیاهایی که در شب میخندند»، جدیدترین دفتر شعر سارا پورجوادی، بیش از آنکه مجموعهای از اشعار سپید باشد، نقشهای است برای ادامهدادن. این مقاله با عبور از عنوان نمادین کتاب و با تکیه بر نظریههایی از فمینیسم تا روانکاوی، نشان میدهد که این اشعار چگونه با زبانی ساده و تصاویری ملموس، سهگانۀ «سیاست مراقبت»، «سوگ و احیا» و «زیست روزمره در محاصرۀ خشونت» را در هم میتنند تا امیدی کمحجم اما پایدار برای زیستن بیافرینند.
در اوج تاریکیهای فردی و اجتماعی، گرد هم آمدن، سخن گفتن، مهر ورزیدن و حفظ امید به فردا، خود عملی رادیکال و نورافشان است.
سال ۲۰۲۵، سالی تاریخی برای ادبیات داستانی بود: توماس پینچون پس از ۱۲ سال، چیماماندا آدیچیه پس از بیش از یک دهه و سلمان رشدی پس از حملهای که یک چشمش را گرفت، بازگشتند. در کنارشان، شاهکارهای بیستسالهٔ سارا هال و کیران دسای، برندهٔ جسورانهٔ بوکر (دیوید زالای) و موج خیرهکنندهای از نویسندگان جوان و مجموعهداستانهای بیرحمانهٔ امروزی قرار گرفتند؛ همه زیر سایهٔ بحران اقلیمی، مهاجرت و پرسش از هویت انسانی. گاردین این سال را «سال غولها و معجزهٔ تازهواردان» نامیده است.
در بخش پایانی این نقد بر کتاب «یعنی تو کلهت بهشته» رضا شهبازی، نویسنده با حفظ نگاه تابآورانهاش به زندگی، به تحلیلهای عمیق سیاسی و اجتماعی میپردازد؛ از نقد مصرفگرایی و سرمایهداری گرفته تا جزئیات هایپررئالیستی شرایط روزمره، همه با لحنی ساده، طنزآمیز و دوستانه که مخاطب را تا انتها همراه میکند و به تأمل وامیدارد.
این گزارش که هر چهار سال منتشر میشود، تنها تحلیل جهانی جامع روندهای چندساله آزادی بیان و روزنامهنگاری است و با عنوان فرعی «روزنامهنگاری: شکلدهی به جهانی در صلح» بر نقش حیاتی رسانههای آزاد در دستیابی به اهداف توسعه پایدار تأکید دارد.
عباس امانت، برجستهترین تاریخنگار معاصر ایران و استاد پیشین دانشگاه ییل، با انتشار کتاب «گاهشماری خورشیدی و پایداری نوروز در هویت فرهنگی ایران» برای نخستین بار بهطور نظاممند نشان میدهد که چرا تقویم خورشیدی و جشن نوروز، در میان تمام طوفانهای تاریخی، به ستون اصلی هویت ایرانی تبدیل شدهاند و چگونه حافظهی جمعی یک ملت توانسته هزاران سال این آیین را زنده نگه دارد در حالی که بسیاری از جشنهای باستانی دیگر به فراموشی سپرده شدهاند.
