باقری از کارمندی میگوید، از تکرار بیاختیار و از صندلیای که هرگز مال کسی نمیشود، و همزمان این تجربه را به تخیل میکشاند: زمان چگونه در دفتر کار گیر میکند یا ناگهان میگریزد، و زندگی چگونه در فاصله خانه تا میز کار تکهتکه میشود. این یادداشت دعوتی است به دیدن همان چیزهایی که هر روز از کنارشان میگذریم و کمتر دربارهشان مینویسیم.
خاطرات ودود رهروان جوشان، نویسندهی زاده و بالیدهی افغانستان، روایتی زنده از سالهای شورانگیز و حزنآلود مبارزه، بازداشت و زندان پلچرخی است. این کتاب که از سوی نشر مهری منتشر شده، تاریخ چپ مستقل افغانستان را از خلال تجربهی زیسته، کودکی، بیداری سیاسی و شکنجه بازمیگوید و شباهتی غریب با حبسیههای مبارزان ایرانی دارد. از شعر داود سرمد بر دیوار سلول تا رویارویی با شکنجهگر در دادگاه لاهه، اثر پلی میزند میان زندگی شخصی و تاریخ پرتلاطم منطقه و خواننده را به تأمل در حافظه، مقاومت و مسئولیت امروز در برابر فراموشی فرامیخواند.
فرد لونزر در این مقاله به بررسی چالشهای واقعگرایی در جهانی میپردازد که روزبهروز به داستانهای ژانری مانند علمی-تخیلی، هیجانانگیز و فانتزی شبیهتر میشود. او با اشاره به اختلاف تاریخی میان اچ.جی. ولز و هنری جیمز، استدلال میکند که داستان علمی-تخیلی، با وجود تواناییاش در به تصویر کشیدن امیدها و ترسهای معاصر، به دلیل حس قطعیت و انتخاب یک آینده خاص، واقعگرایی را بهطور کامل منتقل نمیکند. در مقابل، ادبیات داستانی با انعطافپذیری و پذیرش ناتمام بودن، ظرفیت بیشتری برای به تصویر کشیدن واقعیتهای آشوبناک و پیچیده امروز دارد. لونزر با مثالهایی از رمانهای معاصر مانند «مدار» سامانتا هاروی و «پاسخها» کاترین لیسی نشان میدهد که ادبیات داستانی میتواند با الهام از هیجان و تخیل داستان علمی-تخیلی، زمان حال را بهگونهای واقعگرایانه و ملموس به تصویر بکشد، حتی بدون اختراع آینده.
این اثر میپرسد چرا انسانها با دیدن یک واقعیت واحد به نتیجههای متفاوت میرسند و خواننده را از منطق کلاسیک و فلسفی تا منطقهای انسانی، اجتماعی و فردی همراه میکند؛ از ریاضیات و علوم تا سیاست، فرهنگ، هنر و زندگی روزمره.
نسیم خلیلی مجموعه جستارهای فرخنده حاجیزاده را از حد یادکرد چهرههای ادبی فراتر میبرد و آن را روایتی از زیستن در سایهی فقدان، سانسور و تبعید درونی میخواند. در این نگاه، رفتن حقوقی و آتشی و دانشور و شجریان فقط خبر نیست؛ گشودن دریچهای است به حافظهای که حذف، نابرابری جنسیتی و فشار قدرت را در خود نگه داشته است. کتاب، بهجای مرثیه، تاریخ عاطفی دهههایی را مینویسد که در آن آدمها میتوانستند در وطن خویش نیز تبعیدی شوند و کلمه، تنها سرزمین باقیمانده باشد.
در اینجا صحبت از اعدام فعالان و مخالفان سیاسی نیست، چرا که اعدام آنان خود جنایت است. همچنین صحبت از کسانی نیست که به اتهام جنایت، چهبسا بیگناه، کشته میشوند؛ که این نیز جنایتی دیگر است. سخن از اعدام بهطور کلی است؛ اعدامی که قربانی آن هرکس باشد، حتی یک قاتل واقعی، جنایت و قتلِ عمدِ دولتی محسوب میشود.
در جهان شعری شهیار قنبری، عاشقانه هرگز در اتاق دربسته نمیماند. «من» زخمیِ هجرت و تنهایی، آرام به «ما»ی قدغن و جنگل سوخته بدل میشود و دوباره برمیگردد؛ سفری مدام میان بدن و تاریخ، بوسه و سانسور، برگ و قیام. آرش نصرتاللهی در این خوانش نشان میدهد که این حرکت صرفاً مضمون نیست، تکنیک است: تصویرهای فشرده، واژهسازی پرخطر، زبان سهل و ممتنع، و چندصداییای که ترانه را از امر خصوصی به امر جمعی میکشاند، بیآنکه شور عاشقانه را قربانی شعار کند. مسئله، سرودن اعتراض یا سرودن عشق نیست؛ مسئله زیستنِ شعر است، آنقدر که بودن و نبودن شهیار قنبری در ترانه فارسی تفاوتی واقعی بسازد.
تاریخ معاصر ایران بیش از تقویم شاهان، نقشنقش جانفشانیهای گمشده است. علیرضا اکبری سپهر در جلد نخست «سالهای سربی بیپایان» مخاطب را از لشتنشای مهگرفته و پالایشخانههای بادکوبه تا آهنگری کربلا میبرد؛ سفری در مبارزهای که قطع نمیشود، فقط شکل عوض میکند. عنوان کتاب بیان وضعیتی ساختاریست: فشردگی سرب و تکرار مقاومت. اسماعیل تجسم میراث نسلهاست، از دعوای کودکان بر سر جوجه تا نهضت جنگل. این رمان تاریخنگاری صرف نیست؛ روایتی از بازتولید قدرت در زندگی روزمره و امیدی که به نسل بعد میرسد.
ثبتنام محدود کارگاههای پاییز و زمستان ۱۴۰۵ «شناخت ادبیات و داستانورزی» با شهریار مندنیپور آغاز شد؛ دوازده نشست دوهفتهیکبار با گرایش ناول و رمان، بررسی نویسندگان از داستایوسکی تا کالوینو و براتیگان، نقد کارگاهی داستانهای اعضا و یک جلسهٔ ویژهٔ «داستان به سینما میرود». شنبهها از ۲۶ سپتامبر و یکشنبهها از ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲ ظهر به وقت شرق آمریکا.
رمان «همنوایی شبانۀ ارکستر چوبها» نوشتۀ رضا قاسمی، با ترجمۀ سارا کیانراد، بهتازگی از سوی انتشارات معتبر و قدیمی C.H. Beck در آلمان منتشر شده است. این رمان که پیشتر برندۀ جایزۀ ادبی گلشیری شده بود، داستان تبعیدی ایرانی به نام یدالله را در پاریس دهۀ ۱۹۹۰ روایت میکند که با ورود همسایهای مرموز، زندگیاش با رمانی که خودش سالها پیش نوشته، درهم میآمیزد.
زاهد قیصری در این مجموعه، با نثری آرام و دقیق، لحظههایی را روایت میکند که در آنها درد و امید، گذشته و حال، مثل خون در دستگاه دیالیز از هم جدا میشوند و چیزی تازه و ناب بر جای میماند.
امیرحسین یزدانبد در سخنرانی رونمایی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوریعلا، این اثر را زادهٔ مرگ ناگهانی پسر نویسنده میداند و نشان میدهد چگونه سوگ شخصی با تبدیلشدن به روایت، هم تولدی دوباره به فرزند میبخشد و هم به شهادتنامهای از تاریخ معاصر ایران و ایستادگی در برابر فراموشی بدل میشود.
حورا یاوری، محقق و منتقد ادبی، در این نوشته به بررسی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوریعلا میپردازد؛ روایتی که زندگی شخصی نویسنده را با تحولات فرهنگی و تاریخی معاصر ایران پیوند میزند و از معدود زندگینامههایی است که تجربههای درونی و رویدادهای بیرونی را همزمان روایت میکند.
در میانهی جنگ، بیماری و فقدان، وقتی صدای چکش و مطب دندانپزشکی از آن سوی دیوار سکوتِ ضروری یک نویسندهی بیمار را میشکند، مارسل پروست نامههایی مینویسد که گواهی زندهایست بر تابآوری ادبیات در تاریکترین روزها. کتاب «نامههای پروست به همسایهاش» به ترجمهی روان رعنا موقعی و انتشار نشر دانوب آبی، همین نامههای ظاهراً ساده را به روایتی عمیق از همسایگی، تنهایی و تبدیل امر روزمره به مادهی ادبی بدل میکند؛ روایتی که نشان میدهد چگونه یک مزاحمت کوچک میتواند در سایهی جنگ، به یکی از لطیفترین اسناد زندگی و خلاقیت نویسندهای بزرگ تبدیل شود.
نوشتهای از حسین دولتآبادی که با یاد اکرم فرمهینی و باقر مومنی آغاز میشود.
فهرست بلند جایزه کتاب آلمان ۲۰۲۶ اعلام شد و شیدا بازیار، نویسنده ایرانیتبار آلمانی، برای دومین بار در میان بیست نامزد این جایزه معتبر قرار گرفت. رمان تازه او، Die Lücken (ناگفتهها)، که به زودی از سوی انتشارات کیپنهویر و ویچ منتشر میشود، باستانشناسی ادبیِ مفهوم میهن را در پیوند تاریخ پنهانشده آلمان و تجربه مهاجرت ایرانیان به تصویر میکشد.
کتاب «ریشههای اجتماعی و اقتصادی پرینکیپیا»، متن پیراستهی سخنرانی مشهور و شورانگیز بوریس میخائیلویچ هسن است در دومین کنگرهی بینالمللی تاریخ علم و فناوری در
یازدهمین مجموعه مستقل شعری علیرضا بهنام، شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران، با عنوان «فرض ممکن محال» در ۹۴ صفحه و شامل ۵۵ شعر توسط نشر مهری در ژوئن ۲۰۲۶ در لندن منتشر شد.
«سرودههای خیابانی» حسن حسام، منتشرشده در پاییز ۱۴۰۱ از سوی نشر مهری، مجموعهایست که شعر را از خلوت انتزاعی به میدان تجربهی جمعی، سوگ و اعتراض میکشاند. با طرح جلدی از پرترهی جوانان کشتهشده و عنوانهایی چون «مرثیه برای محسن»، «ما مردمیم!» و «آسمان آبیست دختران!» این کتاب زبان واکنش موزون در برابر خشونت، سرکوب و بیعدالتی است. از سوگواری برای ندا آقاسلطان و محسن محمدپور تا بارقههای امید و حضور زنانه، حسام شعر را به رسانهی عاطفی-سیاسی بدل میکند که میان زخم و رویا تعادل میسازد و خیابان را عرصهی حقیقت و حافظهی جمعی میسازد.
حسین دولتآبادی در این جستار، ناسورِ التیامنیافتهی تاریخِ معاصر ایران را به ما نشان میدهد. او میگوید به دلیلِ سرکوبِ مکررِ اعتراضات، اختناقِ سیاسی و نادیدهگرفتنِ حقوقِ اقوام، زنان، اقلیتهای مذهبی و دگراندیشان، این زخم کهنه شده چنانکه هر بار انگشت بر آنها میگذارند، خون و فریاد از آن میجوشد؛ و او با تمثیلِ بیماریِ پنهانشدهی زیر ملحفهای سفید (که نقشهی زخمیِ ایران از آب درمیآید)، و سپس با موضعگیریِ صریحِ سیاسیِ خود، تأکید میکند که راهِ چاره، نه در ناسیونالیسمِ افراطی و نه در خشونتِ دولتی، بلکه در پذیرشِ تنوعِ قومی، همبستگیِ طبقاتیِ فراقومی، و حلِّ مسائل از طریقِ گفتوگویِ دموکراتیک و بدونِ پیشداوری است؛ در غیر این صورت، کینهها رسوب میکنند و ماتمِ هزارساله، همچنان تداوم خواهد یافت.
جایزه ادبی نورهان با هدف حمایت از ادبیات مستقل فارسیزبان، آزادی بیان، خلاقیت ادبی و مقابله با سانسور وارد دومین دوره خود شد. دبیرخانه این جایزه فراخوان ارسال آثار را برای کتابهای منتشرشده در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد.
