خلاصۀ صوتی:
گسترش هوش مصنوعی مولد، مناسبات اعتماد در جهان نشر را دگرگون کرده است. اکنون نویسندگان نه‌تنها نگران استفاده بدون اجازه از آثارشان برای آموزش هوش مصنوعی‌اند، بلکه ممکن است ناچار شوند ثابت کنند نوشته‌هایشان محصول خلاقیت خودشان است. گزارش تازه مجله «وایرد» نشان می‌دهد چگونه ابزارهای ثبت فرایند نوشتن، در واکنش به اتهام‌های استفاده از هوش مصنوعی، در حال ورود به صنعت نشر هستند؛ ابزارهایی که قرار است از نویسندگان دفاع کنند، اما خود پرسش‌های تازه‌ای درباره حریم خصوصی، نظارت و آزادی خلاقیت به وجود می‌آورند.
از سرقت آثار نویسندگان تا اتهام نویسندگی ماشینی
آندریا بارتز، رمان‌نویس آمریکایی و نویسنده آثار پرفروش جنایی، از جمله نویسندگانی بود که علیه شرکت هوش مصنوعی آنتروپیک به دلیل استفاده از کتاب‌های دارای حق نشر در آموزش مدل‌های زبانی شکایت کردند. این پرونده در سال ۲۰۲۵ به توافقی به ارزش یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار انجامید.
اما به گزارش مایلز کلی در مجله «وایرد»، تهدید تازه‌ای در برابر نویسندگان قرار گرفته است: اگر کسی ادعا کند که نویسنده‌ای کتاب خود را با هوش مصنوعی نوشته، چگونه می‌توان این اتهام را رد کرد؟
نمونه جنجالی این وضعیت، رمان وحشت «دختر خجالتی» (Shy Girl) نوشته میا بالارد است. پس از انتشار ادعاهایی در شبکه‌های اجتماعی مبنی بر تولید بخش عمده کتاب با هوش مصنوعی، انتشارات هچت انتشار آن را در آمریکا لغو کرد و عرضه نسخه بریتانیایی را نیز متوقف ساخت.
ابزار تشخیص متن ماشینی Pangram مدعی شده بود که حدود ۷۸ درصد متن کتاب با هوش مصنوعی تولید شده است. بااین‌حال، این عدد نتیجه ارزیابی نرم‌افزار بود، نه اثبات قطعی منشأ متن. بالارد اتهام استفاده از هوش مصنوعی برای نگارش رمان را رد کرده و گفته است که تغییرات مبتنی بر این فناوری را ویراستار بر نسخه پیش‌تر منتشرشده اعمال کرده است. او همچنین از پیگیری حقوقی خبر داده است.
این پرونده نشان می‌دهد که حتی پیش از روشن‌شدن واقعیت، اتهام استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند به اعتبار حرفه‌ای نویسنده و سرنوشت انتشار کتاب آسیب بزند.
نرم‌افزارهایی برای ثبت ردپای نویسنده
در واکنش به این وضعیت، شرکت‌های فناوری ابزارهایی برای ثبت مراحل شکل‌گیری اثر ادبی طراحی کرده‌اند.
برنامه‌هایی مانند Workings، Blindproof، Wintertext، Human Ink و ObraVera وعده می‌دهند که با ثبت نسخه‌های متوالی متن، زمان ویرایش، الگوهای تایپ یا شناسه‌های رمزنگاری‌شده، سابقه‌ای قابل بررسی از فرایند نوشتن ایجاد کنند.
هدف آن است که نویسنده در صورت مواجهه با اتهام استفاده از هوش مصنوعی بتواند نشان دهد متن چگونه و در چه مراحلی شکل گرفته است.
برخی از این ابزارها کاربرد دیگری نیز دارند: ثبت زمان ایجاد اثر و کمک به شناسایی استفاده بدون اجازه از آن در مجموعه‌داده‌های آموزشی هوش مصنوعی.
اما میان اثبات اینکه یک فایل در زمان مشخصی ثبت شده و اثبات اینکه تمام محتوای آن را انسان نوشته است، تفاوتی اساسی وجود دارد.
برای مثال، ممکن است فردی متن تولیدشده با هوش مصنوعی را شخصاً تایپ کند. از سوی دیگر، نویسنده‌ای که از یادداشت‌های صوتی، نسخه‌های متعدد، دست‌نوشته‌های کاغذی و گفت‌وگو با ویراستار استفاده می‌کند، لزوماً ردپای کاملی در یک نرم‌افزار ثبت نمی‌کند.
بنابراین، ثبت فرایند نوشتن می‌تواند قرینه‌ای در دفاع از نویسنده باشد، اما به‌تنهایی گواه قطعی اصالت انسانی اثر نیست.
آیا نویسنده باید زیر نظارت دائمی کار کند؟
مری ریزنبرگر، مدیر اجرایی انجمن نویسندگان آمریکا، در گفت‌وگو با وایرد از تحمیل مسئولیت اثبات اصالت به نویسندگان انتقاد کرده است.
این انجمن وجود ابزارهای ثبت فرایند نوشتن را به نویسندگان اطلاع می‌دهد، اما هیچ برنامه مشخصی را توصیه نمی‌کند و معتقد نیست استفاده از چنین ابزارهایی باید الزامی شود.
ریزنبرگر همچنین نسبت به اعتماد بیش از اندازه به نرم‌افزارهای تشخیص متن ماشینی هشدار می‌دهد. به گفته او، مواردی گزارش شده که این برنامه‌ها نوشته‌های انسانی را به‌اشتباه محصول هوش مصنوعی تشخیص داده‌اند.
شرکت Pangram مدعی است میزان خطای مثبت کاذب ابزارش هنگام بررسی نوشتار خلاقانه بسیار پایین است؛ بااین‌حال، چنین ادعایی به معنای مصونیت کامل از خطا نیست.
مسئله تنها دقت فنی نرم‌افزارها نیست. اگر ناشران و برگزارکنندگان جوایز ادبی ثبت مداوم فرایند نوشتن را به یک معیار عمومی تبدیل کنند، نویسندگان ممکن است برای اثبات اصالت آثارشان ناچار شوند بخش‌هایی از فعالیت خلاقانه خود را در اختیار سامانه‌های نظارتی قرار دهند.
در چنین شرایطی، ابزاری که قرار است از نویسنده حمایت کند، می‌تواند به سازوکاری برای نظارت بر او تبدیل شود.
صنعت نشر هنوز معیار مشترکی ندارد
جین فریدمن، کارشناس صنعت نشر، معتقد است ایجاد استانداردی فراگیر برای اثبات نویسندگی انسانی با موانع جدی روبه‌روست.
ناشران از نظر منابع مالی، شیوه کار و امکانات فنی تفاوت‌های فراوانی دارند. پذیرش یک سامانه مشترک نه‌تنها هزینه‌بر است، بلکه تضمینی نیز وجود ندارد که مدارک تولیدشده به‌وسیله آن قابل دستکاری نباشند.
به این ترتیب، ممکن است نویسنده برای استفاده از ابزارهای ثبت فرایند نوشتن هزینه کند، اما ناشر یا نماینده ادبی مدارک او را معتبر نشناسد.
در همین حال، شبکه‌های اجتماعی به عرصه تازه‌ای برای طرح اتهام تبدیل شده‌اند. بارتز به مواردی اشاره می‌کند که کاربران تنها بر اساس شباهت ظاهری یک متن به نوشته‌های هوش مصنوعی، نویسنده را متهم کرده و به ثبت نقدهای منفی علیه کتاب او روی آورده‌اند.
چنین فضایی می‌تواند اعتماد میان نویسنده، ناشر و خواننده را تضعیف کند؛ حتی زمانی که هیچ مدرک معتبری برای اثبات تخلف وجود ندارد.
از تشخیص متن تا داوری درباره خلاقیت
گزارش وایرد مسئله‌ای فراتر از فناوری تشخیص متن را پیش می‌کشد: در شرایطی که هوش مصنوعی می‌تواند سبک‌های گوناگون نوشتار را تقلید کند، چه چیزی اصالت ادبی را تعیین می‌کند؟
در جهان نشر، استفاده از هوش مصنوعی شکل‌های متفاوتی دارد؛ از پژوهش اولیه و اصلاح نگارشی تا تولید بخش‌های اصلی یک اثر. یکسان‌انگاشتن این کاربردها، بدون توجه به میزان دخالت فناوری و مقررات اعلام‌شده از سوی ناشر یا جایزه ادبی، می‌تواند به داوری‌های نادرست بینجامد.
از سوی دیگر، ویژگی‌هایی مانند تکرار، ساختار منظم یا زبان قراردادی، به‌خودی‌خود نشانه تولید ماشینی نیستند. نویسنده ممکن است آگاهانه چنین شیوه‌هایی را برای خلق یک اثر ادبی انتخاب کرده باشد.
در نتیجه، خطر آن است که معیارهای آماری نرم‌افزارها به‌تدریج جای بررسی دقیق متن، گفت‌وگو با نویسنده و داوری حرفه‌ای را بگیرند.
پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که آیا هوش مصنوعی می‌تواند ادبیات تولید کند؛ بلکه این است که آیا صنعت نشر می‌تواند بدون قربانی‌کردن اعتماد، حریم خصوصی و آزادی خلاقیت، میان کاربردهای مختلف این فناوری تمایز بگذارد؟
اگر نویسنده ناچار شود برای دفاع از اثرش تمام مراحل نوشتن را ثبت و مستند کند، رابطه میان خلاقیت و نظارت نیز دگرگون خواهد شد. در این وضعیت، اثبات نویسندگی ممکن است به وظیفه‌ای دائمی تبدیل شود؛ وظیفه‌ای که پیش از ظهور هوش مصنوعی مولد، به این شکل بر دوش نویسندگان قرار نداشت.
در همین زمینه:
- هوش مصنوعی در برابر گنکور؛ چه کسی نویسنده یک رمان است؟
- شیوه‌نامه استفاده از هوش مصنوعی در نشریه ادبی «بانگ»
- آوا و نوا: زبان آهسته برای انسانیت آهسته
- م. روان‌شید: آیا «هوش مصنوعی» می‌تواند جای مرا بگیرد؟
- دیانا پی. اسنایدر: بردگی زبانی در عصر تکنوفئودالیسم
- آیا هوش مصنوعی مترجمان ادبی را به حاشیه می‌راند؟
- ارگانیک و بدون هوش مصنوعی: رونمایی از نشان جدید برای کتاب‌های نوشته‌شده توسط انسان
- در گفت‌وگو با ریه‌کودان: استفاده از هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار روایی
- راه‌اندازی سرویس ترجمه هوش مصنوعی در بریتانیا: موافقان و مخالفان چه می‌گویند؟
- مهدی گنجوی: پرونده داستانی و تحلیل عکس خواجه رحیم و مرغابی
- «شوخی یک کامپیوتر با ما» – داستانی که هوش مصنوعی نوشت
