شهرنوش پارسیپور، نویسنده و مترجم برجسته معاصر، در ۸۰ سالگی در بیمارستانی در حومه سانفرانسیسکو درگذشت. او که از اواخر دهه ۱۳۷۰ به ناچار ایران را ترک کرده بود، سالهای درازی از زندگانیاش را در آمریکا سپری کرد. پارسیپور در تهران متولد شد، از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد و از ۱۶ سالگی با نام «شهرین» وارد دنیای ادبیات شد. سیر تحول آثار او، از نخستین رمان «سگ و زمستان بلند» تا کارهای متأخرش، مسیری را نشان میدهد که در آن نویسندهای تکرو همواره به دنبال زبانی نو برای بیان ناگفتههای جامعه ایرانی بوده است.
روایتی دیگر از تاریخ و زنان
او با انتخاب نظرگاه زنانه در رمانهایش، به ویژه در «طوبا و معنای شب» و «زنان بدون مردان»، روایتی متفاوت از تاریخ معاصر ایران ارائه داد. آمیختن عناصر عرفانی، اساطیری و رئالیسم جادویی در کنار نگاهی نقادانه به ساختارهای اجتماعی، آثار او را از جریانهای رایج ادبیات فارسی متمایز کرد. این دو کتاب که به بیداری زنان و نقد ناخودآگاه جمعی جامعه پرداختهاند، نام او را پرآوازه کردند.
زیستن در تقاطع ادبیات و سیاست
زندگی حرفهای پارسیپور با فراز و نشیبهای سیاسی گره خورده بود. او در دوران پهلوی و نیز پس از انقلاب، دو بار تجربه حبس را پشت سر گذاشت که حاصل آن، ثبت یکی از مهمترین خاطرات زنداننویسی ایران است. ترجمههای او از متون فلسفی و عرفانی شرق، بهویژه در زمینه تاریخ و آیین چین، نهتنها دایره دانش او را گسترش داد، بلکه لایههای تازهای به داستاننویسی اش افزود. او در تبعید نیز با انتشار آثاری چون «عقل آبی» و همکاری با رسانههای خارج از کشور، گفتوگوی خود با جامعه ایرانی را هرگز قطع نکرد.
تأثیری فراتر از صفحههای کتاب
اقتباس شیرین نشاط از رمان «زنان بدون مردان» و موفقیت آن در جشنواره ونیز، نشان داد که دغدغههای پارسیپور محدود به ادبیات فارسی نبوده و به زبانی جهانی ترجمهپذیر است. کارنامه پربار او، از داستانهای کوتاه اولیه تا رمانهای چندلایه و ترجمههای تخصصی، او را به نویسندهای تبدیل کرد که برخلاف بسیارانی از عبور از مرزهای امن روایت واهمه نداشت.
