«تعطیلات عید» نوشته محمدرضا رافعی دنیای شکنندهی کودکی را به تصویر میکشد که در تقابل میان امنیت ناشی از حضور پدر و وحشت ناخودآگاه از جنگ و مرگ، گرفتار شده است. روایت سفر خانوادگی به منطقهای که روزی صحنه نبرد بوده، تنها یک سفر تفریحی نیست؛ بلکه سفری است نمادین به درون ذهن کودکی که سعی دارد واقعیت تلخ جنگ را که به ذنیای بزرگسالان تعلق دارد با تخیل خود درک کند.
نخستین شماره آوا و نوا به درونمایه «طغیان» در داستانهای کوتاه ناصر تقوایی اختصاص دارد. این برنامه با تکیه بر مقالهای از سمیه سادات نوری در جمعخوانی دو داستان کوتاه «روز بد» و «عاشورا در پاییز» ناصر تقوایی تهیه شده است.
فرسته مولوی در این شماره از ضد خاطراتش میگوید کتابفروشی بزرگی در تورنتو، با ویترینهایی رنگارنگ و بساطهایی برای مناسبتهای مختلف، جایی برای «گونتر گراس» نداشت؛ نویسندهای که مرگش هم نتوانست نامش را حتی برای یک فروشندهی باتجربه آشنا کند.
این اشعار نه فقط دربارهی «رویداد مرگ» بلکه دربارهٔ پسلرزههای آن در جهان زندگان هم هستند: اینکه مرگ چگونه ماندگار میشود، چگونه در خاطرهها، اشیاء و مکانها نقش میبندد و ادامه مییابد. این اشعار را میتوانید با صدای شاعر هم بشنوید:
رویا، زنی که پس از گمگشتگی همسرش یحیی، زندگیاش را وقف بزرگ کردن سه دخترش کرده، پس از سالها به زادگاهش بازمیگردد تا با گذشتهای آکنده از ابهام و بوی سوختگی تسویهحساب کند. لیلا راعی در این داستان با تمهای فقدان، مادری و بازگشت به گذشته بیانگر تجربههای انسانی است و در همان حال با قدرت تخیل، از آن واقعیتها فراتر میرود.
مهدی اصلانی در «کافه رادیو»، مرزهای روایت را پشت سر میگذارد و اثری میآفریند که نه داستان است و نه قصه، بلکه «گفتارروایتی» سیال و بیقید است. این اثر، با تلفیق زبان صمیمی کوچه و مفاهیم عمیق نوستالژی، زندان و تبعید، و با بهرهگیری از تصاویر نمادین و خاطرات پراکندهای که با پیوندی درونمتنی به هم میپیوندند، یک جور نقالی مدرن و زندهداشت واژگانی است که رو به فراموشی هستند.
«انتظار فراموشی» موریس بلانشو، با ترجمه شهرام رستمی، رمانی فلسفی است که در گفتوگوهای زوجی بینام، ناتوانی زبان در بیان تجربه انسانی و کشمکش میان انتظار و فراموشی را کاوش میکند. این اثر، با نثری انتزاعی، خواننده را به تأمل در معنا، هویت و زمان دعوت میکند.
قطعه «رودخانه» اثر مهبد شفیعنژاد با بهرهگیری از ریتمی آزاد و سیال، هارمونی نزدیک به ماژور (در مد لیدین) و ملودیهای موجوار، تصویری زنده از سرزندگی و شادابی یک رودخانه خلق میکند.
جنیدی در این داستان با زبانی شاعرانه و تصاویر قدرتمند، ما را به تأمل درباره مفاهیمی مهمی مانند دیوانگی، عقلانیت، آزادی و اسارت دعوت میکند. این داستان را میتوان به عنوان استعارهای از شرایط هنرمندان، روشنفکران یا هر فرد متفاوتی که درگیر نظامهای بسته درک کرد.
زهره واعظیان در این داستان، تجربهی زیسته خویش، شامل مهاجرت، از دست دادن برادر به دلیل خشونت دولتی در ایران، و مواجهه با سرکوب در اعتراضات را با تراژدی جهانی جورج فلوید پیوند میزند، و بر پیوستگی درد ستم و بیعدالتی در سراسر جهان تأکید میکند. او نشان میدهد که خفقان زیر مشت مأموران در ایران و نفسنفس زدن جورج فلوید زیر زانوی پلیس در آمریکا، ریشه در یک ظلم مشترک دارند.
انتشارات آسمانا نوول دیستوپیایی «۵۶ درجه» نوشته حسین نوشآذر را در جلسهای با حضور مهدی گنجوی، مریم رئیسدانا و رعنا سلیمانی و نویسنده کتاب به بحث گذاشت. این جلسه که بیش از یک ساعت به درازا کشید در زوم برگزار شد. فیلم آن را میبینید:
داستان کوتاه «آشوب» نوشته مریمالسادات مهدوی، نگاهی به لحظات آغازین جنگ ایران و عراق در شهریور ۱۳۵۹ است. این اثر از زاویه دید کودکی روایت میشود که دنیای معصومانه و شاد او با واقعیت خشن جنگ درهم میشکند. مهدوی با انتخاب روایت کودکانه، پیچیدگیهای جنگ را از طریق ترس، کنجکاوی و سردرگمی کودک به شکلی ملموس به تصویر میکشد. این رویکرد، جنگ را نه تنها بهعنوان یک واقعه تاریخی، بلکه بهمثابه تجربهای جهانی و انسانی ارائه میدهد که در هر بحران و با هر ناامنی بازمیگردد.
عاشقانه «بغض نترکیده» را که با جملات کوتاه و شکسته، حالتی از نفسنفس زدن و اضطراب عاشقانه را القا میکند، با صدا و اجرای شاعر میشنوید. شعر از نظر وزن، در قالب «نیماییِ» مدرن سروده شده و اگرچه وزن عروضی ثابت و یکنواختی ندارد، اما از ریتم درونی بسیار قوی و موسیقی طبیعی برخوردار است.
برخی شهرها صرفاً مکانهایی برای سکونت نیستند؛ آنها زیسته میشوند و به یاد سپرده میشوند. شهرهایی که در نقشه نمیگنجند، بلکه در خاطرات، صداها، زبانها و نبض زندگی روزمره تداوم مییابند. نوشتار علی آشوری دربارهٔ کرمانشاه، تنها نگاهی نوستالژیک به گذشته نیست، بلکه تأملی عمیق و دردمندانه دربارهی نسبت میان انسان، مکان و حافظه است.
حرف اصلی شاعر در این شعرها، جستوجوی معشوق و تجلی عشق بهعنوان نیرویی الهی و آفرینشگر است که جهان و هستی را معنا میبخشد.
حرف اصلی ندا معمار کرمانی در این شعرها، درهمتنیدگی عمیق احساسات انسانی با طبیعت، فقدان، و چرخههای پایانناپذیر زندگی و مرگ است.
در دنیای هنر و خلاقیت، علائین ری، هنرمند برجسته با مجموعه جدید خود به نام «روبروی ما» بار دیگر نگاهها را به خود جلب کرده
مضمون فلسفی اصلی داستان «اسبابکشی» نوشته بهمن پارسا از منظر ادبیات مهاجرت، «از خودبیگانگی و جستوجوی هویت در تبعید» است. خسرو، راوی داستان، بهعنوان یک پناهندهی سیاسی در محیطی بیگانه با انزوا، روزمرگی، و تزلزل هویتی دستوپنجه نرم میکند. او بین حفظ پیوند با هویت ایرانیاش (از طریق کتابها و خاطرات) و تلاش برای رهایی از زخمهای گذشته (مانند رابطهی شکستخورده با مهناز) سرگردان است. این داستان، تضاد بین اجبار پناهندگی و انتخاب مهاجرت را برجسته میکند و نشان میدهد که چگونه فقدان برنامهریزی و دوری از وطن، همراه با پوچی و امیدهای متناوب، هویت فرد را متلاشی و بازسازی آن را دشوار میسازد.
در متن «خاطرات یک دیوانه – مورچه» نوشته فائزه جنیدی، راوی در فضایی پر از تخیل و آشوب ذهنی، گفتوگویی درونی و پراکنده را روایت میکند که در آن با هجوم افکار و کلمات مانند «قطار مورچهها» دستوپنجه نرم میکند. او از دردهای روانی، توهینها و فشارهای اطرافیان سخن میگوید و با زبانی طنزآمیز و گاه تلخ، به موضوعاتی چون بیماری، مصرف قرص و روابط پرتنش اشاره دارد.
قطعه «ماهگرفتگی» اثر مهبد شفیعنژاد، با ترکیب هوشمندانهای از صداهای طبیعت (جیرجیرکها) و افکتهای الکترونیک آغاز میشود و بلافاصله در هارمونی غربی (ر مینور) فضایی تاریک و تأملبرانگیز خلق میکند
فرشته مولوی در یادداشت «ضدخاطرات» از تجربهی تلخ نادیده گرفته شدن ترجمهاش از مجموعهداستان «دشت مشوش» خوان رولفو در پیشدرآمد کتاب «داستانهای کوتاه امریکای لاتین» به ترجمهی عبدالله کوثری گلایه میکند. او با اشاره به ارزش این مجموعه و حرفهای بودن کوثری، متعجب است که چرا در معرفی آثار رولفو نامی از «دشت مشوش» برده نشده، در حالی که ترجمهی «پدرو پارامو» ذکر شده است.
