گزارشها از ایران از اختلال وسیع در دسترسی عمومی به اینترنت خبر میدهد. کاربران میگویند در دهمین روز اعتراضات سراسری و همزمان با فراخوانها برای اعتصابات و گسترش ناآرامیها، کاهش سرعت امروز سطح وسیعتری یافته و ویپیانها نیز بیش از گذشته دچار اختلال شدهاند.
این یک تحول تازه اما قابل پیشبینی است: جامعه ایران در محاصره دیجیتالی-امنیتی قرار گرفته است. اختلال وسیع اینترنت یک نقطه عطف بسیار خطرناک در بحران است. این اقدام نشانهای قوی از این است که حاکمیت در حال آمادهسازی صحنه برای یک سرکوب گسترده و چه بسا بیسابقهای باشد.
هدف اول، قطع رشته ارتباطی معترضان با یکدیگر و با جهان خارج است. این کار هماهنگی اعتراضات را بسیار دشوار کرده و هم گزارشگری مردمی و ثبت خشونتها را تقریباً ناممکن میسازد.
علاوه بر این در فضای بیصدا و تاریک، نیروهای امنیتی میتوانند با آزادی عمل بیشتری دست به بازداشتهای گسترده، حملات مرگبار و پاکسازی میدان بزنند. آنچه که در تاریکی میگذرد، در تاریکی هم میماند.
اختلال در اینترنت، عملاً بانکداری، حملونقل، کسبوکارهای آنلاین و توزیع کالا را فلج میکند. این اقدام حتی معیشت شهروندان عادی را نشانه گرفته و فشار را تا حد غیرقابل تحملی افزایش میدهد.
استارلینک در ایران
در ژوئن ۲۰۲۵، همزمان با تنشهای نظامی شدید بین ایران و اسرائیل و اعمال خاموشی گسترده اینترنتی توسط دولت ایران، ایلان ماسک شخصاً اعلام کرد که پوشش ماهوارهای استارلینک برای ایران فعال شده است (با عبارت معروف “The beams are on” ) این اقدام، که پیشتر در سال ۲۰۲۲ نیز وعده آن داده شده بود، در پاسخ به اختلالات سراسری اینترنت انجام گرفت و امکان اتصال را برای کاربران دارای تجهیزات فراهم کرد. تا پایان سال ۲۰۲۵، تعداد ترمینالهای استارلینک فعال در ایران به طور قابل توجهی افزایش یافت. گزارشها از منابع مختلف نشان میدهد که حدود ۲۰٬۰۰۰ تا بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ ترمینال به صورت غیررسمی (از طریق قاچاق و بازار سیاه) وارد کشور شده و فعال بودند. این تجهیزات عمدتاً از کشورهای همسایه مانند عراق، ترکیه و امارات وارد میشدند و به کاربران اجازه میدادند تا در شرایط محدودیتهای دولتی، به اینترنت آزاد دسترسی داشته باشند. با این حال، استفاده از استارلینک همچنان غیرقانونی است و دولت ایران قوانین سختگیرانهای (از جمله زندان) برای واردات و استفاده از آن تصویب کرد و حتی به سازمان ملل شکایت برد.
پروژه توشه
توشه یک سیستم نوآورانه برای انتقال یکطرفه محتوای دیجیتال بدون سانسور از طریق ماهواره است که از سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶ میلادی) فعال بوده و توسط سازمان غیرانتفاعی «پیشگامان آزادی شبکه» (NetFreedom Pioneers) در کالیفرنیا توسعه یافته است.
نحوه کارکرد آن:
- کاربران در ایران که معمولاً به دیش ماهواره و دستگاه رسیور دیجیتال تلویزیون (ستتاپباکس) دسترسی دارند، کانال خاصی به نام «توشه» را روی رسیور تنظیم میکنند.
- یک فلش مموری USB را به رسیور متصل کرده و برنامه را ضبط میکنند (صفحه کانال معمولاً فقط یک صفحه سبز با راهنمایی نمایش میدهد).
- در هر شب، بستهای فشرده (تا ۱ تا ۲ گیگابایت) شامل اخبار مستقل، ویدیو، موسیقی، فیلم، کتاب الکترونیکی، محتوای آموزشی و حتی ابزارهای دور زدن فیلترینگ از طریق ماهواره دریافت و روی فلش ذخیره میشود.
- سپس فلش را به رایانه یا تلفن همراه متصل کرده و با استفاده از نرمافزار رایگان توشه (که یک بار از طریق اینترنت قابل دانلود است)، محتوای دریافتی را مشاهده و استفاده میکنند.
این روش اینترنت دوطرفه واقعی ارائه نمیدهد (امکان مرور زنده یا بارگذاری محتوا وجود ندارد)، بلکه روزانه یک بسته محتوای آفلاین و بدون فیلتر را در اختیار کاربران قرار میدهد.
پخش و دسترسی:
پخش از طریق ماهواره یاهست (YahSat) انجام میشود که مسدود کردن آن برای دولت ایران دشوار است و پوشش گستردهای در سراسر کشور دارد.
