صدای قدم‌هایش را که شنیدم، اول سایه‌اش از در گذشت و بعد خودش نمایان شد. دستش را بالا آورد و چاقوی نان‌بری را که از آشپزخانه برداشته بود در هوا تکان داد. با صدای لرزانی گفت: «می‌خوام خودمو بکشم.» گفتم: «وهاب، آرام باش. درست فکر کن!» با آنکه آدم ضعیفی بود، هرگز انتظار چنین چیزی را از او نداشتم.
ما سه نفر بودیم. یک روز یکی از ما مرد و ما دو نفر ماندیم: وهاب و من. پیشنهاد رفتن به تشییع را وهاب داده بود. گفتم: «ببینم چه می‌شود. کسی که رفته، دیگر رفته.» گفت: «بالاخره ده بیست سالی با ما بوده. حقی به گردن ما دارد. کسی که از زندگی‌اش چیزی در ما مانده، از مرگش هم چیزی می‌ماند.» دیدم راست می‌گوید.
معمولاً ما را با هم می‌شناختند. اگر یکی از ما جایی دیده می‌شد، انتظار داشتند آن دو نفر دیگر هم همان حوالی باشند. خودمان هم کم‌وبیش همین تصور را داشتیم.
یک بار خبیر تنها به جشن جزیرهٔ لختی‌ها رفته بود. وقتی برگشت، میان او و وهاب دعوای سختی درگرفت؛ چیزی نمانده بود به کتک‌کاری بکشد. خودم را میان‌شان انداختم. دست‌هایم را از دو طرف باز کردم و مثل شاهین ترازو وسط‌‌‌شان ایستادم. تنها کاری که از دستم برمی‌آمد همین بود. خبیر با عصبانیت نگاهم کرد و گفت: «خودت هم ته دلت طرف وهابی. حالا می‌خوای میانجیگری کنی؟»
بیراه نمی‌گفت. بی‌طرف نبودم. اما طرف وهاب را هم نگرفته بودم. فقط فکر می‌کردم خبیر باید عاقلانه‌تر رفتار می‌کرد. می‌توانست ما را با خودش ببرد. یا دست‌کم خبر بدهد. بعدها آن ماجرا هم مثل خیلی چیزهای دیگر پشت سر گذاشته شد. و حالا خبیر بعد از دو سه ماه بیماری مرده بود.
خبر را هم خودِ وهاب داد. صبح زود تلفن کرد و گفت: «خبیر رفت.» گفتم: «کجا؟» گفت: «فکر کردی کجا رفته؟ مُرد، باباجان. مُرد.» صدای هق‌هقش را از آن سوی خط شنیدم. گفتم: «اول صبح خبری بهتر از این نداشتی؟» گفت: «عجب آدمی هستی.»
من هیچ‌وقت رابطهٔ خوبی با وهاب نداشتم. حتی حالا که فکرش را می‌کنم، احساس می‌کنم اگر میان ما پیوندی وجود داشت، آن پیوند خود خبیر بود. او بود که جمع کوچک ما را جمع می‌کرد. اگر خبیر در میان نبود، اگر خانه خبیر نبود، بعید بود من و وهاب حتی دوستی مختصری با هم داشته باشیم.
و حالا که خبیر رفته بود، در خانه‌اش به روی ما بسته می‌شد و آن رشته هم کاملاً از هم گسسته بود. مدت‌ها بود تصمیم داشتم از این شهر بروم. وسایلم را جمع کنم و به برلین نقل مکان کنم. به‌ویژه از وقتی که خبیر بیمار شده بود و رفت‌وآمدهای ما محدود شده بود به دیدارهای بیمارستان. می‌توانستم همان روزی که خبر فوتش را شنیدم راه بیفتم. می‌توانستم چند هفتهٔ دیگر هم صبر کنم. اما ماجرای آن شب که وهاب به خانهٔ من آمد و از آشپزخانه چاقو برداشت، تصمیمم را جلو انداخت.
وهاب دو ساعت بعد از اینکه خبر فوت خبیر را داده بود، دوباره تلفن کرد. گفت: «گوش کن، تشییع فردا ساعت دوازده است. می‌دانی که خونهٔ من دوره. امشب میام پیش تو. گپی می‌زنیم. شب سختی است. باید با هم باشیم. همون‌جا هم می‌خوابم و فردا با هم می‌رویم سراغ خبیر.»
«می‌رویم سراغ خبیر» را همان‌طور گفته بود که همیشه می‌گفت؛ انگار که هنوز زنده بود و قرار بود زنگ در خانه‌اش را بزنیم. خانهٔ خبیر جای باصفایی بود. کنار جنگل. پنجرهٔ بزرگ پذیرایی به منظره‌ای باز می‌شد که خودش هیچ‌وقت از تماشایش خسته نمی‌شد. هر بار که به خانه‌اش می‌رفتیم، پرده را کنار می‌زد و می‌گفت: «تماشا کنید!»
من و وهاب پشت میز می‌نشستیم، رو به پنجره. آبجو می‌خوردیم و ساعت‌ها به همان منظره نگاه می‌کردیم. اگر یکی از ما می‌خواست برای کمک به آشپزخانه برود، خبیر دستش را تکان می‌داد و می‌گفت: «بنشین. همین‌جا بنشین و حال کن!» و ما می‌نشستیم. هر بار که برای دقایقی به آشپزخانه می‌رفت، من و وهاب معمولاً حرفی برای گفتن نداشتیم و سکوت زود بر فضای میان ما حاکم می شد. ناچار به همان منظره خیره می‌شدیم. گاهی وهاب می‌گفت: «نگاه کن!» نگاه می کردم. می‌گفتم: «چی را؟» به نقطه‌ای نامشخص اشاره می‌کرد و می‌گفت: «اونجا را.»
آنجا معمولاً سموری میان علف‌ها می‌دوید یا دارکوبی به تنهٔ درخت چسبیده بود. چیزهایی که بارها دیده بودیم، اما وهاب هر بار انگار برای نخستین بار کشف‌شان می‌کرد. انگار می‌خواست از یکنواختی منظرۀ درونش فرار کند. از تنهایی‌ای که در همان چند دقیقهٔ غیبت خبیر گرفتارش می‌شد. به نظر می رسید که سمور و دارکوب فقط بهانه بودند. اگر آن‌ها نبودند، چیز دیگری پیدا می‌شد. همیشه چیزی پیدا می‌شد. اما هیچ‌چیز کافی نبود. شاید می‌خواست خلائی را با حضور من و خبیر پر کند که خودش هم نمی‌دانست دقیقاً چیست و کجاست. خبیر ولی هوایش را داشت. گاهی می‌گفت: «وهاب بدون ما کارش زاره.»
نگاه‌مان گاهی به عکس‌هایی می‌افتاد که خبیر روی دیوار آشپزخانه چسبانده بود؛ عکس‌های سیاه‌وسفیدی از خودش و ویدا. در یکی کنار رودخانه ایستاده بودند. در دیگری دو سوی یک درخت، مثل هنرپیشه‌های فیلم‌های قدیمی هندی. در چند عکس هم دست ویدا روی شانهٔ خبیر بود. عکس‌های دیگری هم از آدم‌هایی بود که ما نمی‌شناختیم؛ دوستان و آشنایان دوران جوانی‌اش. هر بار دربارهٔ یکی از آن‌ها چیزی تعریف می‌کرد و داستانی را از سال‌های دور بیرون می‌کشید.
اگر مسئلهٔ تشییع خبیر نبود، شاید همان روز شهر را ترک می‌کردم. وقتی وهاب با آن وضعیت‌اش آمد، با خودم گفتم این آخرین بار است، چند روز دیگر از این شهر می‌روم و بعد دیگر مجبور نیستم او را ببینم.
خانهٔ من تخت اضافی نداشت. قرار شد وهاب روی زمین اتاق‌نشیمن بخوابد. پتوی ضخیمی زیرش انداختم و پتوی نازک‌تری هم کنارش که اگر سردش شد روی خودش بکشد. برایش شام درست کردم. یک آبجو هم جلوش گذاشتم. ولی او بر خلاف همیشه دست به آن نزد. گفت: «دلم آشوبه.» برایش چای رازیانه درست کردم. چند جرعه نوشید و گفت: «شاید معده نباشه.» دستش را روی سینه گذاشت و تا شکمش کشید و گفت: «از وقتی خبیر رفته، انگار یه چیزی از اینجا کنده شده.»
درست می‌گفت. من هم همان احساس را داشتم. اما نمی‌توانستم مثل او جای خالی را نشان بدهم. نمی‌توانستم انگشتم را روی نقطه‌ای از بدنم بگذارم و بگویم اینجاست. برای من آن خلأ جایی نامعلوم داشت؛ شاید در قلب، شاید در ذهن، شاید هم در جایی که اصلاً نامی برایش وجود ندارد. یا اصلاً در جایی که وجود خارجی ندارد.
وهاب لباس‌های مشکی پوشیده و برای مراسم فردا آماده شده بود. مدتی سکوت میان‌مان ماند. دقایقی بعد گفتم: «وهاب، من تصمیمم را گرفته‌ام.» سرش را بلند کرد. گفتم: «فردا بعد از تشییع برمی‌گردم خونه، وسایلم را برمی‌دارم و می‌روم برلین. شاید یکی دو ماه بمانم.» چشم‌هایش گرد شد و چای را روی میز گذاشت: «چی؟ دو ماه؟» گفتم: «شاید بیشتر. شاید هم برای همیشه.» خندهٔ تلخی کرد. گفت: «نظرت چیه با هم بریم؟» خیره نگاهش کردم. گفت: «من هم که فعلاً کار و بار درست و حسابی ندارم. ها؟ نظرت چیه؟» گفتم: «نه. تو بمون و به کار و بارت برس. ببینیم چی می‌شه.» چند لحظه چیزی نگفت. بعد سرش را بالا آورد: «اون شب یادت هست؟ شبی که خبیر از خونه‌ش فرار کرده بود؟» خبیر فرار نکرده بود. فقط آمده بود پیش ما درد دل کند. با زنش مشکل داشت. اما آن شب واقعاً به آخر خط رسیده بود. می‌گفت زندگی مشترکشان تمام شده و دیگر نمی‌تواند ادامه بدهد. پیش ما خوابید. روز بعد برگشت و دوباره آشتی کردند. و این قهر و آشتی سال‌ها ادامه داشت؛ تا وقتی که ویدا مرد. از آن به بعد حال خبیر هم رو به وخامت گذاشت. بارها می‌گفت می‌خواهد آن خانه را بفروشد. می‌گفت هر گوشهٔ خانه یادآور ویدا است. اما هیچ‌وقت نرفت. در همان خانه ماند. در همان خانه بیمار شد وهمان‌جا تمام کرد.
وهاب چای را تا آخر نوشید. بعد به حمام رفت. صدای باز و بسته شدن شیر آب و مسواک زدنش می‌آمد. وقتی برگشت، لباس‌های مشکی‌اش را از تن درآورد و با دقت از گیرهٔ کمد آویخت. بعد روی پتوی کلفت دراز کشید. چند دقیقه‌ای همان‌طور بی‌حرکت ماند. احتمالاً به خبیر فکر می‌کرد. به زندگی بدون خبیر. به فردای بدون خبیر. پتوی نازک را برداشت و روی خودش کشید. چراغ اتاق‌نشیمن هنوز روشن مانده بود. کمی بعد صدایش را از زیر پتو شنیدم:«شاید من هم بیام.» گفتم: «کجا؟» گفت: «برلین.» عصبانیتی را که در دلم بالا آمد فرو خوردم. از جا بلند شدم، چراغ اتاق نشیمن را خاموش کردم و به اتاق خواب برگشتم. صدایش از تاریکی آمد: «برلین شهر خوبیه.» گفتم: «خوب و بدش را نمی‌دونم.» چیزی نگفت. خانه آرام بود. گاهی صدای خرناسش را می‌شنیدم. گاهی هم صدای جابه‌جا شدنش زیر پتو می‌آمد؛ به‌نظر خوابش نمی‌برد و از این پهلو به آن پهلو می‌شد. و بعد دوباره سکوت بود. اما حضور او در گوشه‌ای از خانه، حتی در خواب، آرامش را از من گرفته بود. وجود وهاب، حتی اگر تکان نمی‌خورد، چیزی را در تاریکی به هم می‌زد. مدت‌ها بیدار ماندم. به سقف تاریک خیره شدم. به این فکر کردم که کاش از همان اول گفته بودم به تشییع نمی‌آیم. کاش گفته بودم فردا کار دارم، به جایش رفته بودم برلین و آن شب را با وهاب تجربه نمی‌کردم. وقتی کسی رفته است، دیگر رفته است. اگر چیزی از او می ماند، از زندگی اوست نه از مرگش. از مرگ هیچ چیز نمی ماند. شکل مرگ‌ها از هم متفاوت است ولی نتیجۀ همه‌شان یکی است. کاش اصلاً قبول نکرده بودم وهاب بیاید. اما دیگر دیر شده بود. نمی‌دانم چقدر گذشته بود که صدایی شنیدم. صدای قدم‌هایش در تاریکی. بعد روشن شدن چراغ اتاق‌نشیمن. سرم را بلند کردم. وهاب از کنار در اتاق خواب رد شد و به طرف آشپزخانه رفت. صدای کلید چراغ آشپزخانه آمد. بعد صدای باز و بسته شدن کشوها. و صدای درِ کابینت‌ها. دنبال چیزی می‌گشت. چند ثانیه باز سکوت برقرار شد. و بعد دوباره صدای قدم‌ها. این بار به طرف اتاق‌نشیمن برمی‌گشت. اول سایه‌اش را دیدم که روی دیوار افتاد. بعد خودش ظاهر شد. در دستش چاقوی نان‌بری بود. چاقوی دندانه‌داری که همیشه در کشوی بالایی آشپزخانه می‌گذاشتم. آن را بالا برد و در هوا تکان داد. صدایش می‌لرزید. گفت: «بیداری؟» گفتم: «چی شده، وهاب؟» چند لحظه نگاهم کرد. بعد چاقو را جلوی خودش گرفت. گفت: «من نمی‌تونم ادامه بدم.» و، انگار که بخواهد چیزی را حتماً ثابت کند، چاقو را دوباره تکان داد. «اینو می‌بینی؟» سکوت کردم. گفت: «می‌خوام خودمو بکشم.» گفتم: «وهاب… آرام باش. درست فکر کن.» گفت: «فکرش رو کردم.» چند قدم در اتاق برداشت. «ماه‌هاست فکرش را کرده‌ام.» با صدایی که میان خشم و گریه مچاله شده بود گفت: «من هیچ‌وقت زندگی درست و حسابی نداشتم. شما تنها دوستان من بودین تو زندگی. ویدا که رفت، همه چیز تموم شد. بعد شما موندین. تو و خبیر.» سرش را پایین انداخت: «خبیر رفت. تو هم که داری می‌ری.» بعد سرش را بلند کرد. «خودمو می‌کشم.» به طرف در ورودی رفت. کلید را از قفل بیرون کشید و آن را در جیب پیژامه‌اش انداخت. جدیتش را که دیدم از جا بلند شدم و روی تخت نشستم. گفتم: «این کارا چیه؟» گفت: «کلید رو برداشتم که نتونی بری تو راهرو داد و فریاد کنی.» قلبم تند می‌زد، اما سعی می‌کردم آرام به نظر برسم. شنیده بودم در چنین موقعیت‌هایی نباید هول شد. نباید ترس را به طرف مقابل منتقل کرد. باید گذاشت آرام شود. گفتم: «بکش ببینم چطور می‌خوای خودتو بکشی.» گفت: «می‌کشم.» بلند شدم. چراغ اتاق خواب را روشن کردم و دوباره روی تخت نشستم. نور زردرنگ اتاق روی تیغهٔ چاقو افتاد. باز گفتم: «بکش ببینم چطوری می‌خوای این کار را بکنی.» در ظاهر آرام بودم. اما خون در رگ‌هایم می‌جوشید و بیشتر از آنچه حاضر بودم به خودم اعتراف کنم، می‌ترسیدم. احساس می‌کردم صورتم رنگ باخته و دهانم خشک شده است. قلبم آن‌قدر تند می‌زد که ضربه‌هایش را در گلویم حس می‌کردم. وهاب ناگهان چند قدم به سویم برداشت. چاقو هنوز در دستش بود. نگاهش دیگر مثل قبل نبود. گفت: «یا شاید تو رو به جای خودم بکشم. یا هر دومون رو.» همان لحظه سرمایی از پشت گردنم پایین دوید. آب دهانم را قورت دادم. این بار سعی کردم حرفش را جدی بگیرم. در واقع چاره‌ای هم جز این نبود. مرگ گاهی در هیئت کسی ظاهر می‌شود که خودش هم ترسیده است و مسلح است. در آن لحظه دیگر فاصلهٔ چندانی میان شوخی و جدی وجود ندارد. آدمی که وحشت کرده، ممکن است ناخواسته کاری را انجام دهد که خودش هم تصورش را نمی کند. و گذشته از همهٔ این‌ها، هر وقت چاقوی تیزی در دست کسی است، دیگر نمی‌توان شوخی‌اش انگاشت. تیزی چاقو مرز شوخی و جدی را محو می‌کند. چند بار دیگر آب دهانم را قورت دادم. سعی کردم جمله‌ای پیدا کنم که اوضاع را بدتر نکند. اما هیچ جمله‌ای پیدا نمی‌کردم. به چاقو نگاه می‌کردم. به تیزی‌اش. به دست او و به فاصله‌ای که میان ما بود. و به این فکر می‌کردم که این فاصله چقدر راحت می‌تواند از بین برود. هر کلمه می‌توانست یا زیادی دلسوزانه باشد یا زیادی خشن. می‌ترسیدم هر کدام‌شان او را به سمتی هل بدهد که دیگر راه برگشتی نباشد. وهاب همچنان چاقو در دست ایستاده بود. اما انگار حالا خودش هم از آن می‌ترسید. نگاهش از من به تیغهٔ چاقو می‌رفت و دوباره برمی‌گشت. رنگش پریده بود. زیر نور چراغ، خستگی چند ماه گذشته را می‌شد در چهره‌اش دید. ناگهان دستش را عقب کشید. لحظه‌ای فکر کردم می‌خواهد حمله کند. اما ایستاد و به من خیره شد. بعد شاید برای اولین بار ترس را در چهرهٔ من دید. شاید رنگ‌پریدگی‌ام را. شاید خشکی لب‌هایم را. انگار فهمید که من دیگر نمی‌توانم تشخیص بدهم که او شوخی می‌کند یا جدی است. احیاناً همان ترس من، او را ترساند. سرش پایین افتاد. چاقو را کنار بدنش آویزان کرد و بی‌هیچ مقدمه‌ای زد زیر گریه. صدای گریه‌اش اتاق را پر کرد. گریه‌ای که بیشتر شبیه فروریختن بود. گفت: «من بیچاره‌ام.» نه توضیحی داد و نه چیزی به آن اضافه کرد. فقط همان یک جمله را تکرار کرد: «من بیچاره‌ام.» دستش را در جیب پیژامه‌اش کرد، مدتی با کلید داخل جیبش ور رفت. بعد آن را بیرون آورد و لنگان‌لنگان به طرف در رفت. صدای گذاشتن کلید در قفل را شنیدم. برگشت، و چند ثانیه بعد باز از اتاق بیرون رفت. صدای کشوی آشپزخانه آمد. صدای برخورد فلز با فلز. فهمیدم چاقو را سر جایش گذاشته است. کمی بعد برگشت. در چارچوب اتاق‌نشیمن ظاهر شد. شانه‌هایش افتاده بود. روی پتوها نشست. صورتش را میان دست‌هایش گرفت و دوباره گریه کرد. هق‌هق‌هایش در خانه می‌پیچید. نه آن‌قدر بلند که همسایه‌ها بشنوند، اما آن‌قدر که سکوت خانه را بشکند. من همچنان روی تخت نشسته بودم و حواسم به او بود. نمی‌دانستم باید چیزی بگویم یا نه. و در نهایت چیزی نگفتم. فقط نگاهش کردم. بعد از مدتی گریه‌اش آرام‌تر شد. مثل کودکی که آن‌قدر گریه کرده باشد که دیگر توانی برایش نمانده باشد. بلند شد و چراغ اتاق‌نشیمن را خاموش کرد. در تاریکی برگشت سر جای خودش. پتو را روی خودش کشید و خوابید. یا دست‌کم وانمود کرد که خوابیده است. اما من دیگر نمی‌توانستم بخوابم. هر بار که چشم‌هایم را می‌بستم، تصویر چاقو روبه‌رویم بود. تصویر دستش و چهرۀ ترسیده‌اش. و جمله‌ای که گفته بود: «یا شاید تو رو به جای خودم بکشم، یا هر دوتامون.» برای رفتن به آشپزخانه یا دستشویی باید از کنار او رد می‌شدم. البته آن وقت شب کاری در آشپزخانه نداشتم، اما انگار بدنم هم دیگر آرام و قرار نداشت. چند بار پشت سر هم به دستشویی رفتم. شاید از اضطراب بود. شاید هم سرمایی به درونم خزیده بود و واقعاً مثانه‌ام پرمی شد. هر بار در تاریکی از کنار پتوهایش رد می‌شدم. یک بار پایم به دست یا پایش خورد. وهاب ناگهان از خواب پرید و جیغ کوتاهی کشید. بعد غلتی زد و دوباره آرام گرفت. زیر لب فحشی دادم. نه به خاطر اینکه بیدار شده بود، بلکه به خاطر اینکه آنجا بود. به خاطر اینکه همه چیز را به هم ریخته بود. حتی حالا، بعد از خوابیدن، باز هم مجبور بودم حواسم به او باشد. دفعه‌های بعد محتاط‌‌تر راه رفتم. کم‌کم در تاریکی فهمیدم باید از کجا رد شوم که به او برخورد نکنم. اما هر بار که از کنارش می‌گذشتم، در دلم ناسزا می‌گفتم. و هر بار بیشتر مطمئن می‌شدم که باید از این شهر بروم. هرچه زودتر بهتر.
تشییع خبیر به ساده‌ترین شکل ممکن برگزار شد. حدود سی نفر آمده بودند. بیشترشان را نمی‌شناختیم. چهره‌هایی که احتمالاً از شهرهای مختلف رسیده بودند؛ آدم‌هایی که نسبت فامیلی یا آشنایی دوری با او داشتند و ما برای اولین بار می‌دیدیمشان. می‌دانستیم که خبیر سال‌ها بود رابطهٔ چندانی با خانواده‌اش نداشت. نه فقط از طرف او. از طرف آن‌ها هم. دوری میان‌شان دوطرفه بود. و وقتی دوری از هر دو سو اتفاق بیفتد، تقریباً بدون مقاومت پیش می‌رود. فاصله بیشتر و بیشتر می‌شود. تا زمانی که می‌بینی هر کسی در نقطه‌ای ایستاده است که دیگری را به سختی به جا می‌آورد. گاهی فکر می‌کنم نوعی نیروی نامرئی در جهان وجود دارد که کارش زیاد کردن فاصله‌هاست. نیرویی که آدم‌ها را از هم دور می‌کند. خانه‌ها، شهرها و خاطره‌ها را. نمی دانم چه چیزی گاهی جلوی این نیرو را می‌گیرد، شاید رابطه دوستی باشد. یا نیاز. یا عشق. و وقتی آن‌ها هم از میان بروند، فاصله راه خودش را پیدا می‌کند.
زنی مسن چند دقیقه‌ای دربارهٔ خبیر صحبت کرد. بعد فهمیدم خواهر همسر سابقش بوده است. پس از او مرد جوانی حرف زد که اگر درست شنیده باشم خواهرزادهٔ خبیر بود. بعد مردی مسن‌تر پشت تریبون رفت. بخش زیادی از حرف‌هایشان را درست نشنیدم. در فکر بودم. وهاب تمام مدت کنارم ایستاده بود. نه چیزی می‌گفت و نه تکان می‌خورد. گاهی احساس می‌کردم عمداً خودش را به من نزدیک نگه داشته است. انگار می‌خواست ماجرای شب گذشته را از ذهنم پاک کند. یا مطمئن شود که هنوز تنها نمانده است. تا حدی هم درکش می‌کردم. با مرگ خبیر چیزی از زندگی هر دوی ما کنده شده بود. اما هرکس لازم بود به شیوهٔ خودش با این فقدان کنار بیاید. من دو سه بار بیشتر به عیادت خبیر به بیمارستان سر نزدم. در آخرین دیدار گفت: «نمی دانم در قلب شما می مانم یا نه. ولی می دانم که بعد از مرگ، قلب تنها جایی است که مأمن من می شود.» همان موقع می خواستم بگویم: «اگر آن هم نباشد کجا می‌ماند؟»
در تمام مدت تشییع به رفتن فکر می کردم. به برلین. شهری که می توان در آن گم شد و از نو شروع کرد. جایی که می توان مدت‌ها در تونل های زیرزمینی‌اش بسر برد بدون آنکه کسی بو ببرد، یا روی پل‌های هوایی. یا کنار کانال‌ها قدم زد و فکر و خیال را به آب‌ها سپرد. در همین فکرها بودم که وهاب گفت: «خواستی بری برلین حتما خبر بده که من هم بیام.»
چند روز بعد که آنجا بودم تصمیم گرفتم ابتدا مدتی در هتلی ارزان بمانم و دنبال خانه بگردم. هتل قدیمی و شلوغی بود. از آن ساختمان‌هایی که معلوم است سال‌هاست رنگ درست و حسابی ندیده‌اند. نه از بیرون و نه از داخل. و انگار چند سال دیگر آن را به حال خودش بگذارند وامی‌رود. اتاقم در طبقهٔ دوم بود. با پنجرهٔ کوچکی که به حیاط پشت ساختمان باز می‌شد. در حیاط چند بیل، چند فرغون و مقداری مصالح ساختمانی رها شده بود. چیزی را می‌ساختند، ولی معلوم نبود چه چیزی را. وسایلم را گوشهٔ اتاق گذاشتم. دقایقی همان‌جا ایستادم. بعد احساس کردم نمی‌توانم بمانم. باید بیرون می‌رفتم، کمی قدم می‌زدم و چیزی می‌خوردم. غذایی و شاید هم آبجویی. از آسانسور پایین رفتم. متصدی هتل پشت پیشخوان چرت می‌زد. وقتی مرا دید، چشم‌هایش را به سختی گشود و سعی کرد لبخندی بزند. من هم سری تکان دادم و از در بیرون رفتم. هوای عصرگاهی برلین روی صورتم نشست. چند قدم بیشتر برنداشته بودم که ایستادم. کسی، دست‌درجیب، روبه‌روی هتل ایستاده بود. وهاب بود. انگار تمام این مدت منتظر من مانده بود.
