شعر و شاعران

سوگنامه‌ای برای نسلی که خود سوگنامه‌نویس تاریخ ایران بودند و اکنون خود به سوگ نشسته‌اند. مانی پارسا با خلق زنجیره‌ای از شاعران (دخو، بهار، عارف،

هستهٔ اصلی اندیشهٔ علی حسینی در این اشعار وصف جامعه‌ای است که از پویایی و زندگی تهی شده و در چرخه‌ای باطل از خشونت، سکون و انتظار مرگ گرفتار آمده است، با این همه، در میان این سیاهی‌‌ها، شعله‌ای از همبستگی و عشق باقی است؛ ندایی برای همدلی به مثابهٔ تنها پناهگاه در برابر عصر یخ‌زدهٔ بردگی.

علی‌باباچاهی، شاعر برجسته و نظریه‌پرداز شعر نو ایران که شعرش را به «طنز سیاه» جنوب و «واقعیت هنری» پیوند زده بود، در ۸۳ سالگی درگذشت. او که از پیشگامان جریان «شعر پسانیمایی» و «شعر در وضعیت دیگر» بود، در واپسین سال‌های حیات با مجموعه «جهان متوجه شد» به یکی از مهم‌ترین صداهای اعتراضی شعر ایران تبدیل شد؛ اما به تأکید خودش، «شعر اعتراض» را از «شعار» جدا می‌کرد و فریاد را در ساحت زیبایی‌شناسی تعریف می‌نمود. باباچاهی پس از یک دوره بیماری، عصر دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴ در یکی از بیمارستان‌های کرج بر اثر ایست قلبی درگذشت.

شاعر در این شعر، برای تشییعِ رؤیای قهرمانیِ فردی و تولدِ اسطوره‌ی جمعیِ سوگ بیانی شاعرانه می‌یابد. شاعر خطاب به سهرابِ اسطوره‌ای (نمادِ مرگِ جوانِ آرمان‌خواه و تک‌افتاده) می‌گوید که امروز، مرگ‌هایی که ما می‌بینیم، از جنسِ افسانه‌ی تو نیست؛ مرگ دیگر نه یک قهرمانِ تنها در «زمستان» یا «بیابان»، که صدای جمعیِ مادری در ستارخان، لالاییِ کردیِ مادر طاهر، و ناله‌ی وطن برای سپهر است، مرگی که به زبان، جغرافیا و زمانِ ما سخن می‌گوید و آنقدر تکرار و گسترده شده که از «تاریخ این سرزمین هم بیشتر» است.

نعمت میرزازاده، معروف به م. آزرم، شاعر برجسته معاصر ایرانی و یکی از چهره‌های شاخص ادبیات اعتراضی ایران، در سن ۸۷ سالگی در پاریس درگذشت. این خبر را مونا میرزازاده، دختر او شامگاه یکشنبه اول فوریه ۲۰۲۶ (۱۲ بهمن ۱۴۰۴) در صفحه فیسبوک پدرش اعلام کرد.

بیان فاجعه‌ای جمعی و جنایت سازمان‌یافته‌ای که رد خون آن در سراسر سرزمین پراکنده و پنهان شده است. شاعر از گم شدن عزیزی در این کشتار سخن می‌گوید که نمادی از تمام قربانیان گمنام است. شعر تاکید دارد که خشونت پایان نیافته و کشتار فوج‌فوج ادامه دارد، اما در مقابل، اراده زندگی، شادی و آزادی در مردمِ بر سنگفرش خیابان می‌تپد. شاعر خطاب به جنایتکاران فریاد می‌زند: را «ما همین‌جا… می‌مانیم / ما همین‌جا… می‌میریم.»

«بگیر نگیر» سروده علیرضا بهنام، شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران، نه تنها مرثیه‌ای بر کشته‌شدگان از منظر یک بازمانده بر زمینی پوشیده از خون است، بلکه نقدی گزنده بر سیاست‌ورزی نمایشی و دوگانه در عرصه اپوزیسیون نیز هست.

ماندانا زندیان در این شعر بر جاودانگی روح مبارزه و تأثیر انکارناپذیر آن بر بیداری جمعی تأکید می‌کند، جایی که حتی خاموشیِ اجباری نیز در نهایت به موجی تبدیل می‌شود که ستمگران را به ورطه نابودی می‌کشد. با صدا و اجرای شاعر می‌شنوید:

«رؤیاهایی که در شب می‌خندند»، جدیدترین دفتر شعر سارا پورجوادی، بیش از آنکه مجموعه‌ای از اشعار سپید باشد، نقشه‌ای است برای ادامه‌دادن. این مقاله با عبور از عنوان نمادین کتاب و با تکیه بر نظریه‌هایی از فمینیسم تا روان‌کاوی، نشان می‌دهد که این اشعار چگونه با زبانی ساده و تصاویری ملموس، سه‌گانۀ «سیاست مراقبت»، «سوگ و احیا» و «زیست روزمره در محاصرۀ خشونت» را در هم می‌تنند تا امیدی کم‌حجم اما پایدار برای زیستن بیافرینند.