هوش مصنوعی مولد به بخشی از محیط کار نویسندگان، مترجمان، روزنامه‌نگاران و ویراستاران تبدیل شده است. «بانگ» استفاده از این فناوری را به‌خودی‌خود مغایر با اصول نویسندگی و آفرینش ادبی نمی‌داند. با این حال، میان استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار کمکی و واگذاری عمل خلاقه و فکری به آن تفاوت اساسی قائل است.
اصل راهنمای «بانگ» ساده است: اثری که به نام یک نویسنده منتشر می‌شود، باید در جوهر خود حاصل اندیشه، تخیل، داوری و بیان همان نویسنده باشد. هوش مصنوعی می‌تواند در فرایند کار به نویسنده کمک کند، اما نمی‌تواند جای نویسنده را بگیرد.
این شیوه‌نامه با اقتباس از «بهترین شیوه‌های استفاده نویسندگان از هوش مصنوعی» (AI Best Practices for Authors) انجمن نویسندگان آمریکا (Authors Guild) و با توجه به اصول رایج اخلاق نشر و سیاست‌های حرفه‌ای مربوط به هوش مصنوعی تدوین شده است.
۱. استفاده‌های مجاز
نویسندگان می‌توانند از ابزارهای هوش مصنوعی برای امور کمکی مانند اصلاح املا، نشانه‌گذاری و دستور زبان، جست‌وجوی مقدماتی، یافتن منابع احتمالی، سامان دادن یادداشت‌ها، ایده‌پردازی، طرح پرسش و گفت‌وگو درباره یک موضوع استفاده کنند.
چنین استفاده‌ای، مادام که هوش مصنوعی جایگزین اندیشه و بیان نویسنده نشده باشد، مانعی برای انتشار اثر در «بانگ» ایجاد نمی‌کند.
استفاده صرف از ابزارهای تصحیح املا، دستور زبان و نشانه‌گذاری نیازمند اعلام به تحریریه نیست.
۲. استفاده‌ای که باید اعلام شود
اگر هوش مصنوعی نقشی اساسی در تولید، بازنویسی یا سازمان‌دهی متن داشته باشد، نویسنده موظف است هنگام ارسال اثر این موضوع را به تحریریه اطلاع دهد.
از جمله:
- تولید بخش‌هایی از متن با هوش مصنوعی؛
- بازنویسی گسترده متن به وسیله هوش مصنوعی؛
- ترجمه ماشینی یا ترجمه با هوش مصنوعی، در صورتی که متن حاصل مبنای اثر منتشرشده قرار گرفته باشد؛
- استفاده از هوش مصنوعی در گردآوری یا تحلیل اطلاعاتی که نقش اساسی در مقاله یا پژوهش داشته است.
اعلام استفاده از هوش مصنوعی لزوماً به معنای رد اثر نیست. هدف از این الزام، حفظ شفافیت میان نویسنده و تحریریه و روشن بودن حدود مسئولیت نویسنده در قبال اثر است.
نویسنده می‌تواند هنگام ارسال اثر، در یک جمله نام ابزار و نحوه استفاده از آن را توضیح دهد؛ برای مثال:
«در آماده‌سازی این مقاله از [نام ابزار] برای ترجمه اولیه/سامان‌دهی متن/بازنویسی زبانی استفاده شده است. متن نهایی توسط نویسنده بررسی و بازنویسی شده و مسئولیت کامل آن بر عهده نویسنده است.»
در مواردی که نقش هوش مصنوعی در شکل‌گیری اثر قابل توجه باشد، تحریریه می‌تواند درباره ضرورت اعلام آن به مخاطب تصمیم بگیرد.
۳. استفاده‌های غیرقابل قبول
«بانگ» آثاری را که اساساً توسط هوش مصنوعی تولید شده‌اند و بدون اعلام این موضوع به نام یک نویسنده انسانی ارائه می‌شوند، اثر تألیفی آن نویسنده تلقی نمی‌کند.
تولید داستان، شعر، مقاله یا نقد توسط هوش مصنوعی و ارائه مستقیم آن، یا ارائه آن با تغییرات صرفاً صوری، به نام نویسنده با معیارهای «بانگ» برای اصالت اثر سازگار نیست.
همچنین استفاده عامدانه از هوش مصنوعی برای تقلید صدا، سبک یا ویژگی‌های متمایز یک نویسنده دیگر ــ به‌ویژه نویسنده معاصر ــ بدون ضرورت انتقادی، پژوهشی یا هنری روشن و بدون اعلام این امر، قابل قبول نیست.
۴. مسئولیت صحت اطلاعات و منابع
هوش مصنوعی ممکن است اطلاعات نادرست، نقل‌قول‌های ساختگی، منابع ناموجود، تاریخ‌های غلط یا برداشت‌های گمراه‌کننده تولید کند. بنابراین پاسخ یک سامانه هوش مصنوعی به‌خودی‌خود منبع قابل استناد محسوب نمی‌شود، مگر آنکه خودِ عملکرد یا پاسخ آن موضوع بررسی اثر باشد.
هر نویسنده موظف است منابع، نام‌ها، تاریخ‌ها، نقل‌قول‌ها، آمار و دیگر ادعاهای قابل بررسی را مستقلاً راستی‌آزمایی کند.
مسئولیت نهایی صحت مطالب منتشرشده، از جمله بخش‌هایی که با کمک هوش مصنوعی تهیه شده‌اند، بر عهده نویسنده است.
۵. حقوق مؤلف و اصالت اثر
استفاده از هوش مصنوعی مسئولیت نویسنده در قبال حقوق مؤلف، سرقت ادبی و حقوق اشخاص ثالث را از میان نمی‌برد.
نویسنده موظف است اطمینان حاصل کند که متن نهایی اثر اصیل است و بخش‌هایی از آثار دیگران، آگاهانه یا در نتیجه خروجی یک سامانه هوش مصنوعی، بدون نقل و ارجاع مناسب وارد آن نشده باشد.
وجود یک عبارت یا قطعه در خروجی هوش مصنوعی به معنای آزاد بودن آن از حقوق مؤلف نیست.
۶. ترجمه با هوش مصنوعی
استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار کمکی در ترجمه مجاز است، اما مترجمی که اثر را به نام خود ارائه می‌کند مسئول متن نهایی ترجمه است.
اگر بخش قابل توجهی از ترجمه توسط هوش مصنوعی انجام شده باشد، این موضوع باید به تحریریه اعلام شود. صرف اصلاح املایی و زبانی ترجمه نیازمند اعلام نیست.
در هر حال، مترجم باید متن مبدأ و ترجمه نهایی را شخصاً بررسی کرده باشد و مسئولیت دقت، لحن، معنا و رعایت حقوق اثر اصلی را بپذیرد.
۷. استفاده تحریریه «بانگ» از هوش مصنوعی
«بانگ» خود نیز در بخشی از فعالیت‌های تحریریه و تولید محتوای جانبی از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کند. هدف از این استفاده، تسهیل فرایندهای فنی و تحریری، صرفه‌جویی در زمان و گسترش امکانات ارائه آثار است، نه جایگزین کردن داوری و خلاقیت انسانی.
از جمله، تحریریه «بانگ» ممکن است از هوش مصنوعی در موارد زیر استفاده کند:
- تولید و پردازش تصاویر برای معرفی مطالب و آثار در شبکه‌های اجتماعی، از جمله اینستاگرام، تلگرام و فیسبوک؛
- تولید یا آماده‌سازی برخی برنامه‌ها و محتوای صوتی؛
- خلاصه‌سازی برخی مقالات و آثار پس از انتشار برای معرفی آنها در سایت یا شبکه‌های اجتماعی؛
- تهیه پیشنهاد برای تگ‌ها و هشتگ‌ها؛
- پیشنهاد تیتر و لید؛
- بررسی، مقابله و ویرایش ترجمه‌ها؛
- و سایر امور کمکی و فنی مرتبط با انتشار و معرفی آثار.
در همه این موارد، تصمیم نهایی درباره محتوا و نحوه انتشار با تحریریه است. استفاده از هوش مصنوعی در فرایند تحریریه به معنای واگذاری مسئولیت حرفه‌ای به این ابزارها نیست.
همچنین استفاده تحریریه از هوش مصنوعی برای معرفی، خلاصه‌سازی یا بازآرایی یک اثر منتشرشده، تغییری در مالکیت معنوی و انتساب اثر اصلی ایجاد نمی‌کند.
۸. مسئولیت نویسنده
ارسال اثر به «بانگ» به معنای پذیرش این اصل است که نویسنده مسئول اصالت، صحت و وضعیت حقوقی اثر خود است.
در صورت استفاده قابل توجه از هوش مصنوعی، نویسنده موظف است پیش از انتشار آن را به تحریریه اعلام کند. در صورت وجود ابهام درباره حدود استفاده مجاز، نویسنده می‌تواند پیش از ارسال یا انتشار اثر با تحریریه مشورت کند.
۹. اصل نهایی
هدف این شیوه‌نامه ممنوع کردن فناوری نیست، بلکه حفظ چیزی است که اساس ادبیات و نویسندگی را تشکیل می‌دهد: صدای انسانی، تخیل انسانی و مسئولیت انسانی.
«بانگ» هوش مصنوعی را ابزاری در خدمت نویسنده، مترجم و تحریریه می‌داند. این ابزار می‌تواند در تحقیق، ترجمه، ویرایش، سامان‌دهی و معرفی آثار یاری‌رسان باشد؛ اما مسئولیت اثر و تصمیم درباره آن باید انسانی باقی بماند.
هوش مصنوعی می‌تواند ابزار نویسنده و تحریریه باشد؛ اما نویسندگی، ترجمه و داوری ادبی زمانی معنا دارند که انسان مسئول آن چیزی باشد که به نام او نوشته، ترجمه یا منتشر می‌شود.
مبنای تدوین
این شیوه‌نامه با اقتباس و تطبیق با نیازهای یک نشریه ادبی از راهنمای AI Best Practices for Authors منتشرشده توسط The Authors Guild (انجمن نویسندگان آمریکا) و با توجه به اصول حرفه‌ای رایج درباره استفاده از هوش مصنوعی در تألیف و نشر (خبرگزاری آسوشیتدپرس) تدوین شده است.
این اصول بر حفظ نقش و مسئولیت انسانی در تألیف، شفافیت در استفاده قابل توجه از هوش مصنوعی، راستی‌آزمایی خروجی‌های آن و رعایت حقوق مؤلف تأکید دارند.
درباره تشخیص متون تولیدشده با هوش مصنوعی
در حال حاضر «بانگ» راه مطمئن و قابل اتکایی برای تشخیص اینکه یک متن توسط هوش مصنوعی تولید شده است نمی‌شناسد. ابزارهایی که مدعی تشخیص متن تولیدشده با هوش مصنوعی و تعیین «درصد» دخالت آن هستند، ممکن است دچار خطا شوند و درصدهای اعلام‌شده توسط آنها لزوماً نشان‌دهنده میزان واقعی استفاده از هوش مصنوعی در فرایند نگارش نیست.
از این رو، «بانگ» نتایج این ابزارها را مبنای احراز اصالت یا عدم اصالت یک اثر و قضاوت درباره نویسنده قرار نمی‌دهد.
ملاک تحریریه، پیش از هر چیز، خود متن است: کیفیت ادبی و فکری آن، انسجام، اصالت، دقت، مسئولیت نویسنده در قبال اثر و معیارهای معمول تحریریه «بانگ».
این شیوه‌نامه بر اعتماد متقابل میان نویسنده و تحریریه استوار است. از نویسندگان انتظار می‌رود در مواردی که استفاده از هوش مصنوعی بر اساس این شیوه‌نامه نیازمند اعلام است، آن را صادقانه با تحریریه در میان بگذارند؛ همان‌گونه که تحریریه نیز متعهد است درباره آثار نویسندگان نه بر اساس داوری یک الگوریتم، بلکه بر اساس خود اثر و اصول حرفه‌ای «بانگ» تصمیم بگیرد.
