
شماره شانزدهم «بیان آزاد»، نشریه اینترنتی و ویژهنامههای کانون نویسندگان ایران، با تاریخ مهر ۱۴۰۵ و با موضوع زندگی، فعالیت و آثار بکتاش آبتین منتشر شد. ناشر این شماره، کمیسیون انتشارات کانون نویسندگان ایران است. ویژهنامه در دو بخش، روایتهایی از زندگی و فعالیت صنفی آبتین و نقدهایی بر واپسین مجموعه شعر او، «مرثیهای برای گلهای پژمرده»، را همراه با بیانیههای کانون درباره مرگ او گرد آورده است.
ماشالله احمدی، فاطمه حسنپور، فاطمه سرحدیزاده، خسرو صادقی بروجنی، سیدعلی صالحی، علی صبوری، محسن حکیمی، منیژه نجم عراقی، حافظ موسوی، محبوبه ابراهیمی، ع. الف. جانوند، میلاد جنت، آناهیتا رضایی، سارا زارعی، احمد زاهدی لنگرودی، مهدی سلیمی، روزبه صالحی، رضا عابد، کامیار عابدی، هرمز ناصرشریفی و افسانه نجومی از نویسندگان مطالب این شمارهاند. نوشتههای آنان خاطره، گزارش، یادداشت و نقد ادبی را دربر میگیرد.
پرسش محوری ویژهنامه این است که چگونه میتوان زندگی و آثار نویسندهای را که در راه دفاع از آزادی بیان ایستاده است، از فراموشی و حذف مصون نگه داشت. در درآمد نشریه، یادآوری آبتین به حفظ حافظه جمعی، حق نوشتن و ضرورت پاسخگویی درباره مرگ او پیوند میخورد. بخش نخست، فعالیت او در کانون نویسندگان ایران و پایبندیاش به منشور این تشکل را دنبال میکند. فاطمه حسنپور از مسئولیتپذیری او در هیئت دبیران مینویسد و محسن حکیمی، با رجوع به سخنان آبتین درباره فشار برای کنارهگیری از کانون، آزادیخواهی او را در ارتباط با انتخابهای عملیاش بررسی میکند.

بخش دوم به شعرهایی اختصاص دارد که آبتین در شرایط حبس سروده است. محبوبه ابراهیمی، رنج، تنهایی، خشونت و مرگ را در کنار مقاومت و پیوند رنج فردی با رنج جمعی بررسی میکند. میلاد جنت از منظر حافظه جمعی به زندانسرودهها میپردازد و مهدی سلیمی میپرسد زبان شعر زیر فشار سانسور چگونه تغییر میکند و به شکلی از مقاومت بدل میشود. سلیمی همچنین انتشار مجموعه با دستخط شاعر را بخشی از معنای اثر میداند؛ زیرا فشردگیها، لرزشها و گسستهای نوشتار، رد شرایط تولید شعر را بر صفحه باقی گذاشتهاند. در این خوانشها، زندان هم موضوع شعر است و هم شرایطی که بر زبان و امکان بیان اثر میگذارد.
دیگر مقالهها، این مجموعه را از منظر تاریخ و شیوههای شعرخوانی بررسی میکنند. کامیار عابدی، زندانسرودههای آبتین را در امتداد سنت حبسیهسرایی فارسی قرار میدهد و حافظ موسوی بر حضور زندگی، عشق و آزادی در آنها تأکید میکند. سارا زارعی نیز با خوانش شعر «ساس» نشان میدهد که چگونه عناصر روزمره زندان به تصویر تجربهای گستردهتر بدل میشوند. حاصل این بخش، طرح نسبت میان تجربه زیسته شاعر و ساخت ادبی شعر است: نوشتهها به شرایط زندان رجوع میکنند، اما درباره تصویرسازی، زبان، نمادها و تبدیل رنج به بیان شعری نیز پرسش دارند.
بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز و عضو کانون نویسندگان ایران، از مهر ۱۳۹۹ زندانی بود و در ۱۸ دی ۱۴۰۰، پس از ابتلا به کرونا و تأخیر در رسیدگی پزشکی و انتقال به بیمارستان، درگذشت. گزارش خسرو صادقی بروجنی، همبند او، روند تعلل در درمان و وخامت حالش را شرح میدهد. کانون نویسندگان ایران در بیانیه بازنشرشده در این شماره، حکومت را مسئول مرگ آبتین میداند و محرومکردن او از درمان بهموقع را «قتل» میخواند. پاسخ کانون به اطلاعیه سازمان زندانها نیز در ویژهنامه آمده است؛ این متن با شرح زمانبندی بیماری و اعزام آبتین، روایت رسمی از روند درمان او را رد میکند.







