نقد ادبی

از ما

نگین ساسان‌فر: «ادراک ناپایدار»؛ فرم، کانونی‌سازی و سازمان تجربه در «بیجار و داستان‌های دیگر» نرگس مقدسیان

نگین ساسان‌فر در خوانشی از مجموعهٔ «بیجار و داستان‌های دیگر» نرگس مقدسیان، بررسی می‌کند که چگونه فرم روایت، کانونی‌سازی و زبان، تجربهٔ شخصیت‌ها از جهان را سازمان می‌دهند. این مقاله نشان می‌دهد که جنگ، فقدان و خشونت چگونه در ادراک، حافظه و رابطهٔ شخصیت‌ها با بدن و مکان بازتاب می‌یابند و ساختار داستان‌ها را شکل می‌دهند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

کتاب صوتی «این خروس از کیست که سر ندارد؟» با صدای بهروز شیدا منتشر شد

نسخهٔ صوتی «این خروس از کیست که سر ندارد؟»، نوشتهٔ بهروز شیدا، شامل دوازده جستار و ترجمهٔ دوازده شعر از برونو ک. اویر، با صدای نویسنده در ساوندکلاود در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت.

ادامه مطلب »
از ما

نسیم خلیلی: «قصه‌های انسان‌شناسانه‌ای از زندان» – جهان روایی محسن حسام؛ از «ملاقاتی‌ها» تا «خورشید کوچک ما»

زندان چگونه زندگی کسانی را شکل می‌دهد که بیرون از دیوارهای آن منتظرند و کسانی که درون سلول برای حفظ زندگی می‌کوشند؟ نسیم خلیلی در خوانشی از «ملاقاتی‌ها» و «خورشید کوچک ما»ی محسن حسام، این پرسش را از مسیر تجربه‌ی خانواده‌های زندانیان و زنان زندانی دنبال می‌کند. مقاله با توجه به انتظار، بی‌خبری، فرسایش عاطفی و همیاری، از گسترش حبس به زندگی نزدیکان زندانی آغاز می‌کند و سپس به بارداری، مراقبت جمعی از نوزاد و تقابل زایش و اعدام در زندان می‌پردازد.

ادامه مطلب »
از ما

یک داستان، یک کتاب- حسان طاهری: درنگ نشانه‌شناختی بر قصۀ هندی «بانو و ماهی خندان» از مجموعۀ «هفتاد افسان»

چرا ماهیِ مرده می‌خندد؟ در قصهٔ هندی «بانو و ماهی خندان»، این خنده رازی را آشکار می‌کند؛ اما افشای حقیقت چه نسبتی با کنترل زنان و مناسبات قدرت دارد؟ حسان طاهری در مجموعهٔ «یک داستان، یک کتاب» بانگ، با نگاهی نشانه‌شناختی به نقش قصه‌گویی، تعویق و رمزگان‌های فرهنگی در این روایت می‌پردازد؛ روایتی که در آن داستان هم آگاهی می‌بخشد و هم به ابزاری برای نظارت بدل می‌شود.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

هوش مصنوعی در برابر گنکور؛ چه کسی نویسنده یک رمان است؟

آکادمی گنکور فرانسه، رمان «یا این بود یا مرگ» نوشته تلیسون اورلین را به دلیل اتهام استفاده گسترده از هوش مصنوعی و افشای مواردی از سرقت ادبی در نوشته‌های پیشین او از فهرست نامزدهای جایزه ۲۰۲۶ کنار گذاشت. نویسنده اتهام واگذاری نگارش رمان به هوش مصنوعی را رد می‌کند، اما رئیس آکادمی می‌گوید نتایج چند ابزار تشخیص متن ماشینی با یکدیگر همخوانی داشته‌اند. این مناقشه، فراتر از سرنوشت یک رمان، پرسشی بنیادی را پیش روی جهان نشر قرار داده است: مرز میان استفاده از فناوری و آفرینش ادبی کجاست؟

ادامه مطلب »
از ما

بهاره حجتی: «در مرز بودن و نبودن»؛ مجموعه داستان «در حال محو شدن» نوشتۀ مسعود کبگانیان

بهاره حجتی در این مقاله، مجموعه‌داستان «در حال محو شدن» اثر مسعود کبگانیان را از منظر فروپاشی هویت و تزلزل مرزهای واقعیت بررسی می‌کند. جنگ، خاطره و وهم در این داستان‌ها، شخصیت‌ها را در تعلیقی میان بودن و نبودن قرار می‌دهند؛ چنانکه حتی نویسنده و خواننده نیز از بازی محو شدن در امان نیستند.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

دومین شمارهٔ ماهنامهٔ بانگ: از «پسااعدام» تا جهان آن کارسون

دومین شمارهٔ ماهنامهٔ ادبی بانگ، ویژهٔ مهر ۱۴۰۵، با ۴۱ مطلب در ۴۹۰ صفحه منتشر شد. این شماره، از جهان ادبی آن کارسون و آثار شیدا بازیار تا زندگی بازماندگان اعدام، نقد رمان، داستان کوتاه و شعر معاصر را دربرمی‌گیرد. نسخهٔ الکترونیک ماهنامه برای مطالعه روی گوشی‌های موبایل طراحی شده، فهرست آن کلیک‌پذیر است و دریافت و مطالعهٔ آن رایگان است.

ادامه مطلب »
از دیگران

آموزه‌های داستان‌نویسی -فرانتس ک. اشتانتسل: «از اسم تا ضمیر» – گذار از موقعیت روایی دانای کل به موقعیت روایی شخصیت‌محور

فرانتس ک. اشتانتسل در این فصل از کتاب «نظریهٔ روایت» نشان می‌دهد که گذار از روایت دانای کل به روایت شخصیت‌محور چگونه در ظریف‌ترین اجزای زبان رخ می‌دهد: از جایگزینی نام شخصیت با ضمیر تا نفوذ لحن و اندیشهٔ او در صدای راوی. او با بررسی آثاری از جین آستن، جیمز جویس، توماس مان، آلفرد دوبلین و دیگران، گفتار غیرمستقیم آزاد را نه قالبی ثابت، بلکه قلمرویی سیال می‌داند که در آن مرز میان صدای راوی و آگاهی شخصیت پیوسته جابه‌جا می‌شود.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

مریم کمانی: بازپس‌گیری خانه از خشونت مردسالارانه

در داستان «روضه آخر»، خانه‌ای که سال‌ها زیر سایه تعصب مذهبی، آبروخواهی و اقتدار پدرانه به محل سرکوب زنان خانواده بدل شده بود، با تصمیم مینا معنایی تازه می‌یابد. مریم کمانی در گفت‌وگو با «بانگ» از ریشه‌های شخصیت غلامرضا، نقش حافظه‌مند اشیا در روایت و چگونگی تبدیل خانه پدری از قلمرو خشونت مردسالارانه به فضایی برای کار، دیدار و زندگی سخن می‌گوید.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

«باران در برهوت»؛ رمان تازه خسرو پوینده درباره حق انتخاب، عشق و چرخه تعصب و ترس

رمان «باران در برهوت» نوشته خسرو پوینده، از سوی نشر آسمانا منتشر شد. این رمان با روایت سرنوشت دخترانی که در برابر تحمیل و محدودیت‌های اجتماعی ایستادگی می‌کنند، به مسئله حق انتخاب، عشق، مسئولیت فردی و پیامدهای سکوت در برابر تعصب می‌پردازد.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

محمدرفیع محمودیان: آن کارسون، در کار بازنوشت

محمدرفیع محمودیان از نقد هیاهوی جایزهٔ نوبل به بررسی شیوهٔ نوشتن کارسون می‌رسد: نوشتاری که هم به ژانرهای گوناگون گشوده است و هم نوشته‌های پیشین را به ترکیبی تازه بدل می‌کند. او با بررسی ترجمهٔ سافو، مقایسه با سعدی، ساختار تکه‌پارهٔ روایت‌ها و بازیگوشی جستارها، نسبت زیبایی، شناخت و گسست را دنبال می‌کند. پرسش محوری این است که کارسون چگونه مرزهای ژانر و فاصلهٔ ادبیات کهن و امروز را به چالش می‌کشد و قلمرو خیال را گسترش می‌دهد.

ادامه مطلب »
بررسی کتاب

نسیم خلیلی: «داستانی عاشقانه‌ از رنج فردی تا بحران جمعی» – نگاهی به داستان «اشغال» آنی ارنو

«اشغال» آنی ارنو روایتی از حسادت و رنج پس از جدایی است؛ روایتی که احساسات دشوار را بی‌پیرایه پیش روی خواننده می‌گذارد. نسیم خلیلی در این نقد، از ظرفیت اثر برای خودشناسی و پیوند رنج عاشقانه با دردهای بیرونی می‌گوید و با توجه به زبان ارنو و ترجمهٔ محمود سیدهندی، نشان می‌دهد چگونه عشق در خاطره، تنانگی و جزئیات زندگی روزمره معنا می‌یابد.

ادامه مطلب »
از ما

احمد خلفانی: «از تاریکی به تاریکی»-  رمان «مستیم و خرابیم و کسی شاهد ما نیست»، نوشته مهدی گنجوی

احمد خلفانی در خوانشی از رمان «مستیم و خرابیم و کسی شاهد ما نیست» نوشتهٔ مهدی گنجوی، پیوند روایت چندپاره با فروپاشی عشق، هنر و زندگی را بررسی می‌کند. شخصیت‌های حاشیه‌ای رمان در جهانی گرفتارند که معنا در آن فرسوده شده است؛ اما همین گسست‌ها و شکست‌ها در زبان و ساختار اثر به یک کلیت ادبی بدل می‌شوند. از نگاه خلفانی، هنر رمان در تبدیل آشوب به فرم است، بی‌آنکه ویرانی را پنهان کند.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

رضا نجفی: «ادبیات و اعتراض در زمانه‌ی اعتراف» – نگاهی به رمان اعتراف به وقت چای نوشته فریبا صدیقیم

رضا نجفی در نقد رمان «اعتراف به وقت چای» نوشتهٔ فریبا صدیقیم، به فرایند لغزش تدریجی یک معترض به سوی همکاری با دستگاه امنیتی می‌پردازد. او ضمن بررسی ساختار غیرخطی، راوی نامطمئن و شخصیت‌پردازی رمان، نشان می‌دهد چگونه این اثر از مرزهای ادبیات اعتراضی، بازجویی و مهاجرت می‌گذرد و پرسشی دشوار دربارهٔ مرز میان مقاومت و همکاری پیش می‌کشد.

ادامه مطلب »
از ما

بهروز شیدا: «راهِ مزارِ شمشیرکجا است؟» نگاهی به سه نمایش‌‌نامه از دوران مشروطیت و سه نمایش‌نامه‌ی دیگر

بهروز شیدا در این جستار، سه تمثیل فتحعلی آخوندزاده را در کنار نمایش‌نامه‌هایی از اکبر رادی، غلام‌حسین ساعدی و بهرام بیضایی می‌خواند تا دگرگونی تصویر زن، توده، روشن‌فکر و قدرت را در نمایش‌نامه‌نویسی فارسی نشان دهد. از آرزوی تجدد در آثار آخوندزاده تا زخم‌های آن در آثار رادی و ساعدی، «رهایی» پرسش مشترک این نمایش‌هاست؛ پرسشی که «جنگنامه‌ی غلامان» با عشق و سرپیچی از منطق جنگ، پاسخی متفاوت به آن می‌دهد.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

یک آغاز تازه برای ما و شما: نخستین شماره ماهنامه «بانگ»

پس از شش سال فعالیت، نشریهٔ ادبی بانگ نخستین شمارهٔ ماهنامهٔ الکترونیکی خود را در ۵۰۹ صفحه منتشر کرده است؛ مجموعه‌ای از داستان، شعر، جستار، نقد و گفت‌وگو که در فاصلۀ بین شهریور تا مهر سال جاری در بانگ منتشر شده‌اند و اکنون برای خواندن روی گوشی‌های موبایل در یک مجلد طراحی شده و با فهرستی کلیک‌پذیر، رایگان در دسترس همگان قرار گرفته‌ است؛ تحقق یک آرزوی ساده و راهی برای انتشار مطالب بانگ در قالبی تازه با به‌کارگیری امکانات فنی موجود با کمترین هزینه، هم برای شما و هم برای ما.

ادامه مطلب »
از ما

هما شهرام‌بخت: «آن‌که بیرون نمی‌رود» – مورد عجیب دکتر جکیل و مستر هاید

هیولا زمانی در غار، بیابان و قلمرو تاریکی می‌زیست؛ اما در قرن نوزدهم، از درون انسان سر برآورد. این مقاله، مسیر تحول «شر» را در ادبیات غرب از «دیوِ بیرونی» (انجیل، گولم، فرانکنشتاین) تا «هیولای درونی» (خون‌آشام، دوریان گری) دنبال می‌کند و در نهایت، با خوانشِ «مورد عجیب دکتر جکیل و آقای هاید» و پیوند آن با «نفس امّاره» در اخلاق اسلامی، به این پرسش می‌رسد: ترسناک‌ترین هیولاها دیگر چهره‌ای بیگانه ندارند؛ وقتی به چشم‌هایشان نگاه می‌کنیم، چیزی جز چهره‌ی خودمان در آنها نمی‌بینیم.

ادامه مطلب »
بررسی کتاب

نسیم خلیلی: «صدای پای فرودستان» – بازخوانی تاریخی‌ـ‌اجتماعی مجموعه‌داستان «کارنامه‌ی احیاء» نوشته حسن حسام

نسیم خلیلی در بازخوانی تاریخی‌ـ‌اجتماعی مجموعه‌داستان «کارنامه‌ی احیاء» نوشته حسن حسام، نشان می‌دهد که چگونه این اثر شاخص رئالیسم اجتماعی دهه ۱۳۵۰، رنج فرودستان را به سازوکارهای استثمار، انضباط نظامی، دیوان‌سالاری و قدرت مذهبی پیوند می‌زند و از خلال ادبیات، بخشی از تاریخ ناگفته مردم ایران را ثبت می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

نگین ساسان‌فر: «بدن، حافظه و ادراک» – خوانشی انتقادی از شناخت تنانه در شهرآشوب نیلوفرین نیلوفر شیدمهر

نگین ساسان‌فر در مقاله «بدن، حافظه و ادراک» با خوانشی انتقادی از مجموعه‌شعر شهرآشوب نیلوفرین اثر نیلوفر شیدمهر نشان می‌دهد که بدن در این شعرها صرفاً موضوع بازنمایی نیست، بلکه حافظه، میل، تصمیم و شناخت از خلال آن شکل می‌گیرند. نویسنده با طرح مفهوم «شناخت تنانه تاریخی و موقعیت‌مند»، تجربه زنانه، مهاجرت، اروتیسم و مناسبات قدرت را در پیوند با بو، مزه، لمس و حرکت بررسی می‌کند.

ادامه مطلب »
بررسی کتاب

حورا یاوری: «بازخوانی زندگی در آینه تاریخ» – درباره کتاب «خاطرات من» نوشته پرتو نوری‌علا

حورا یاوری، محقق و منتقد ادبی، در این نوشته به بررسی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوری‌علا می‌پردازد؛ روایتی که زندگی شخصی نویسنده را با تحولات فرهنگی و تاریخی معاصر ایران پیوند می‌زند و از معدود زندگی‌نامه‌هایی است که تجربه‌های درونی و رویدادهای بیرونی را هم‌زمان روایت می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

نگین ساسان فر: دیالکتیک حافظه، بدن و خویشتن در روان‌جغرافیای مهاجرت – خوانشی تحلیلی بر «سنگام و دیگر داستان‌ها» اثر مهرنوش مزارعی

نگین ساسان‌فر در این خوانش تحلیلی از مجموعه‌داستان «سنگام و دیگر داستان‌ها» اثر مهرنوش مزارعی، مهاجرت را نه جابه‌جایی سادهٔ جغرافیایی، بلکه گسستی هستی‌شناختی در آگاهی سوژه می‌داند؛ چنان که حافظه به‌مثابه نیرویی مداخله‌گر گذشته را در اکنون تسخیر می‌کند، بدن به میدان مقاومت و بازپس‌گیری هویت بدل می‌شود و مرزهای واقعیت و رؤیا فرو می‌ریزد تا وضعیت معلق انسان معاصر را در دیالکتیک حافظه، بدن و خویشتن آشکار سازد.

ادامه مطلب »