بهرام بیضایی

 مراسم خاکسپاری بهرام بیضایی در کالیفرنیا نه تنها سوگواری، بلکه پاسداشتی از زندگی پربار بیضایی بود؛ هنرمندی که هرگز در برابر سانسور سر خم نکرد و تا پایان، ایران را در قلب و آثارش زنده نگه داشت.

بهرام بیضایی که فرهنگ را خانه‌ی حقیقی خود می‌دانست، عمر خویش را به پاسداری، بازخوانی و زنده ‌نگه‌داشتن اسطوره‌ها، آئین‌ها، تاریخ، زبان، و نمایش ایران سپرد؛ و در برابر جهل و دشمنی دولتی و تنگ‌نظری برخی از اطرافیانش، از عشق عمیق خود به ایران نکاست و از میراث فرهنگی‌اش دست نکشید. او با توشه‌ای سترگ از آفرینش‌های هنری، هستیِ خویش را جاودانه ساخت.

در حالی که در سالن سینمای پاریس مشغول تماشای فیلم ژاپنی «استاد کابوکی» بود، ناگهان خبر درگذشت بهرام بیضایی روی صفحه موبایلش ظاهر شد؛ لحظه‌ای غریب و پرمعنا برای محمد حقیقت، منتقد و دوست قدیمی این سینماگر بزرگ، که شیفتگی بیضایی به هنر و تئاتر ژاپن را به خوبی می‌دانست و همین تقارن، موجی از خاطرات مشترک، از شب‌گردی‌های پاریس تا همراهی در جشنواره نانت و برگزاری مرور آثار او در سینماتک فرانسه را در ذهنش زنده کرد.

در آثار بهرام بیضایی، داغ ننگ نه تنها یک پدیدهٔ اجتماعی، بلکه ابزاری قدرتمند برای طرد و کنترل افراد متفاوت است. بررسی جامعه‌شناختی دوازده اثر او بر اساس نظریهٔ اروینگ گافمن نشان می‌دهد که بیضایی بیشترین توجه را به داغ‌های جنسیتی، طبقاتی، نژادی و عقیدتی معطوف کرده و شخصیت‌های زن و مردش را قربانیان برچسب‌های غیرحقیقی جامعه‌ای مردسالار، واپس‌گرا و منفعت‌طلب ترسیم می‌کند.

بهرام بیضایی، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های سینمای نوین و تئاتر ایران، در روز تولد ۸۷ سالگی خود – پنجم دی ۱۴۰۴ – در آمریکا درگذشت. دوسیه بانگ درباره این ایرانی ترین هنرمند ایران را می‌خوانید:

دانشگاه استنفورد آمریکا، به مناسبت نوروز ۱۴۰۴، فیلم نمایش «جانا و بلادور» از بهرام بیضایی را در صفحه یوتیوب خود منتشر کرد. جانا و بلادور

بیضایی در تازه‌ترین اثرش داستان داش آکل هدایت را از منظر مرجان روایت می‌کند. تفسیر تازه‌ای از یکی از مهم‌ترین داستان‌های عاشقانه در فرهنگ عامیانه ما.

نمایشنامه‌‌ای در وصف دهشتناک از میان بردن روشنفکران و متفکران یک سرزمین.

رام بیضائی، ادیب، پژوهشگر، نویسنده و کارگردان که پس از سال‌ها سانسور و توقیف آثارش در ایران بیش از ۱۱ سال پیش به‌اجبار کشور را ترک کرد، در واکنش به اعتراضاتِ «زن، زندگی، آزادی» شعری سروده است.

دانشگاه استنفورد در سه روز پیاپی از جمعه ۲۷ تا یکشنبه ۲۹ اوت نمایش چهارراه نوشته و ساخته بهرام بیضایی را برای همگان در کانال یوتیوب دانشگاه استفورد به نمایش می‌‌گذارد.

بهرام بیضایی: «اگر این ۱۰ سال در کشورم بودم حاصلم چه بود و چه در دست داشتم؟ آیا لطفا اجازه می‌دادند فیلم “مقصد” را بسازم چنان که می‌خواهم، یا “ماهی”، یا “اتفاق خودش نمی‌افتد” یا حتی “سند”، یا فیلم‌های آرزویی‌ام “طومار شیخ شرزین”، “اشغال” و البته “داستان باورنکردنی”.»