در میان ویرانههای جنگ غزه، فلسطینیها با جمعآوری کتابهای سوخته از زیر آوار و دیجیتالسازی اسناد تاریخی، تلاش میکنند تا میراث فرهنگی و آموزشی خود را احیا کنند.
جنگ غزه ضربه سنگینی به زیرساخت فرهنگی و آموزشی این منطقه وارد کرده است. اکثر کتابخانههای عمومی، مجموعههای خصوصی، کتابفروشیها، کتابخانههای دانشگاهی، مدارس، مساجد و نهادهای خیریه بهطور جدی یا کاملاً نابود شدهاند. پژوهشگران فلسطینی و اسرائیلی و سازمان ملل این ویرانی را «scholasticide» (کشتار آموزشی) نامیدهاند که نشاندهنده تخریب سیستماتیک مراکز آموزشی و فرهنگی است.
بزرگترین مجموعه کتاب غزه متعلق به دانشگاه اسلامی غزه با حدود ۳۱۰ هزار جلد بود که اسرائیل آن را پایگاه حماس میدانست. این کتابخانه در چندین حمله هوایی ویران شد و آوارگان از روی ناچاری و درماندگی، صرفا برای تداوم بقا، آنچه را هم که باقی مانده بود بهعنوان سوخت استفاده کردند. کتابخانههای دانشگاه الازهر و الاقصی نیز به همین شکل نابود شدند. در دانشگاه الاقصی، ویدئویی از یک سرباز اسرائیلی منتشر شده بود که کتابها را عمداً آتش میزد.
حتی بناهای تاریخی نیز در امان نماندند. مسجد عمری، قدیمیترین مسجد غزه، هدف بمباران قرار گرفت و کتابخانه آن تقریباً کاملاً نابود شد. این کتابخانه پیشتر در جنگ جهانی اول نیز آسیب دیده و با کمکهای مردمی بازسازی شده بود.
در مقابل این ویرانی، تلاشهای امیدیبخشی برای نجات میراث فرهنگی شکل گرفته است. بنیاد «Eyes on Heritage» به رهبری عبداللطیف ابوهاشم، پیش از جنگ با کمک شورای بریتانیا اقدام به دیجیتالسازی صدها سند و کتاب نادر از جمله آثار فقهی محلی، مجله حقوقی «الحقوق» دوره قیمومیت بریتانیا و ثبتهای امانت کتاب کرده بود. بسیاری از این اسناد اکنون تنها نسخه دیجیتالشان باقی مانده است.
در داخل غزه نیز دو جوان اهل ادب به نامهای عمر حمد و ابراهیم مصری با ابتکار «کتابخانه فینیکس» کتابهای باقیمانده از کتابخانههای بمبارانشده را جمعآوری کرده و فضایی برای یک کتابخانه عمومی ایجاد کردهاند. حمد کتابهای شخصیاش را حتی در بیجاشدگیها و آوارگیهایش با خود حمل میکرد.
این اقدامات نشان میدهد که علیرغم از دست رفتن بخش عمدهای از میراث مکتوب غزه، اراده قوی برای احیای فرهنگ کتاب و دانش در این منطقه وجود دارد.
