استاد عبدالمجید ارفعی، یکی از برجستهترین ایلامشناسان و متخصصان زبانهای اکدی و ایلامی ایران، که نخستین ترجمه مستقیم استوانه کوروش بزرگ از زبان بابلی نو به فارسی را انجام داد و بخش عمدهای از لوحهای گلی تختجمشید را خوانش و ترجمه کرد، در ۶ اسفند ۱۴۰۴ (۲۵ فوریه ۲۰۲۶) در ۸۶ سالگی پس از دورهای بیماری ریوی در تهران درگذشت.
او متولد ۹ شهریور ۱۳۱۸ در بندرعباس بود، تحصیلات خود را در دانشگاه تهران (لیسانس ادبیات فارسی) و سپس در دانشگاه شیکاگو زیر نظر پروفسور ریچارد هلک به پایان رساند و به عنوان یکی از معدود کتیبهخوانان زنده خط میخی ایلامی در جهان شناخته میشد؛ ارفعی بنیانگذار تالار کتیبههای موزه ملی ایران بود و کتابهایی چون «منشور کوروش بزرگ» و «کتیبههای باروی تختجمشید» را منتشر کرد و جوایزی مانند سرو ایرانی (۱۳۹۴) و نشان خورشید یونسکو (۱۴۰۱) دریافت نمود.
با وجود دستاوردهای علمی ارزشمندش در آشکارسازی جزئیات زندگی اداری، نذورات دینی و هزینههای دوران هخامنشی از طریق تحلیل میانرشتهای کتیبهها، ارفعی پس از انقلاب اسلامی به دلیل تغییرات مدیریتی «مازاد بر احتیاج» اعلام شد و ۲۰ سال بیکار ماند؛ این وضعیت او را از تربیت شاگردان بیشتر بازداشت و حتی مانع ورود فرزندش به این حوزه شد. کتاب ترجمه استوانه کوروش او در سال ۱۳۵۷ منتشر و مدتی توقیف گردید و بسیاری از آثارش به دلیل نبود حمایت کافی منتشر نشد؛ فقدان این پژوهشگر برجسته ضایعهای بزرگ برای مطالعات باستانی و میراث فرهنگی ایران به شمار میرود.
مجموعه گفتوگوهای Artebox – آرته باکس با استاد عبدالمجید ارفعی، یکی از مفصلترین و جامعترین مصاحبههای تصویری موجود از این ایلامشناس برجسته است که در قالب پلیلیستی با ۱۱ قسمت (عمدتاً کوتاه، حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقهای) در کانال یوتیوب آرته باکس منتشر شده و از حدود سال ۲۰۲۱-۲۰۲۲ (۴-۵ سال پیش) در دسترس قرار گرفته؛ این مجموعه به صورت گامبهگام زندگی شخصی، دوران کودکی و تحصیلات او در ایران و آمریکا، چالشهای سلامتی (مانند مشکلات چشمی)، تجربیات پژوهشی زیر نظر پروفسور ریچارد هلک، کار روی گلنوشتههای تختجمشید، ترجمه مستقیم منشور کوروش، دیدگاههایش درباره تاریخ هخامنشی و زبانهای اکدی و ایلامی، و همچنین برخی تأملات شخصی و فرهنگی را پوشش میدهد.
این مصاحبهها با زبانی صمیمی و روایی انجام شده و برای علاقهمندان به مطالعات باستانی ایران، منبع ارزشمندی به شمار میرود که جزئیات کمتر شنیدهشدهای از مسیر علمی و زندگی این پژوهشگر را آشکار میکند. پلیلیست کامل در این لینک [+] قابل دسترسی است:
