هوش مصنوعی

آکادمی گنکور فرانسه، رمان «یا این بود یا مرگ» نوشته تلیسون اورلین را به دلیل اتهام استفاده گسترده از هوش مصنوعی و افشای مواردی از سرقت ادبی در نوشته‌های پیشین او از فهرست نامزدهای جایزه ۲۰۲۶ کنار گذاشت. نویسنده اتهام واگذاری نگارش رمان به هوش مصنوعی را رد می‌کند، اما رئیس آکادمی می‌گوید نتایج چند ابزار تشخیص متن ماشینی با یکدیگر همخوانی داشته‌اند. این مناقشه، فراتر از سرنوشت یک رمان، پرسشی بنیادی را پیش روی جهان نشر قرار داده است: مرز میان استفاده از فناوری و آفرینش ادبی کجاست؟

هفتادوهشتمین نمایشگاه کتاب فرانکفورت از ۷ تا ۱۱ اکتبر، هم‌زمان با هفتهٔ اعلام برندگان نوبل، برگزار می‌شود؛ تقارنی که اعلام برندهٔ نوبل ادبیات را به قلب بازار جهانی نشر می‌آورد. در آستانهٔ نمایشگاه نیز شیدا بازیار با رمان «Die Lücken» در میان شش نامزد نهایی جایزهٔ کتاب آلمان قرار دارد. این رویدادها در شرایطی برگزار می‌شوند که صنعت نشر آلمان از کاهش خریداران جوان کتاب نگران است.

هوش مصنوعی به بخشی از فرایند نوشتن، ترجمه، ویرایش و انتشار تبدیل شده است. «بانگ» به جای منع این فناوری، بر استفاده مسئولانه و شفاف از آن تأکید دارد. این شیوه‌نامه مرز میان هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار کمکی و جایگزینی آن با خلاقیت و داوری انسانی را روشن می‌کند: نویسنده می‌تواند از امکانات هوش مصنوعی بهره بگیرد، اما اندیشه، تخیل، صدا و مسئولیت اثر باید از آنِ او باقی بماند. معیار «بانگ» در نهایت نه درصدهای اعلام‌شده از سوی ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی، بلکه خود اثر و اعتماد متقابل میان نویسنده و تحریریه است.

دیانا پی. اسنایدر، مترجم ادبی، در نشریه‌ی World Literature Today هشدار می‌دهد که هوش مصنوعی مولد زبان، ابزاری بی‌طرف نیست، بلکه پروژه‌ای است در دستان میلیاردرهای تکنو-فئودال (ماسک، تیل، آلتمن و…) برای بازتولید سلطه‌ی استعماری، پدرسالارانه و نژادپرستانه‌ی غرب. او هوش مصنوعی را «استخراجی» می‌نامد؛ فناوری‌ای که با دزدی مالکیت معنوی، تصاحب منابع عمومی و نابودی محیط زیست (مصرفِ هنگفتِ آب و برق توسط مراکز داده) پیش می‌رود و در عین حال، زنان، سیاه‌پوستان و بومیان را از تصمیم‌گیری حذف می‌کند.

م. روان‌شید، شاعر و روزنامه‌نگار، در تازه‌ترین یادداشت خود پرسشی بنیادین را پیش کشیده که این روزها ذهن بسیاری از اهالیِ قلم را مشغول کرده است: آیا هوش مصنوعی می‌تواند جای یک انسانِ صاحب‌درد و اندیشه را بگیرد؟ او با تکیه بر «نداشته‌ها» و «نادانی‌های» خود، پاسخی قاطع به این پرسش داده است.

دیانا پی. اسنایدر، مترجم ادبی، در مقاله‌ای در World Literature Today هوش مصنوعی مولد را نه فناوری بی‌طرف، بلکه ابزار جدیدی برای سلطه طبقه‌ای از میلیاردرهای ترانس‌هیومنیست می‌داند که با دزدی مالکیت معنوی، نابودی زبان‌های بومی و مصرف وحشتناک آب و برق، استعمار تازه‌ای را رقم می‌زنند.  

کنت کروننبرگ، مترجم باتجربه، هشدار می‌دهد: ترجمه رمان‌های تجاری با هوش مصنوعی نه یک آزمایش، که آغاز حذف سیستماتیک مترجمان انسانی است؛ فرآیندی که مهارت، همدلی و تحول فکری را قربانی سود شرکتی می‌کند و جامعه را به سوی مهارت‌زدایی و یکنواختی زبانی سوق می‌دهد.

با هجوم کتاب‌های تولیدشده توسط ماشین به بازارهای آنلاین، یک ابتکار جدید در بریتانیا نشان «ادبیات ارگانیک» را معرفی کرده است تا به خوانندگان کمک کند کتاب‌هایی را که توسط نویسندگان واقعی نوشته شده‌اند، شناسایی کنند.

ریه کودان، رمان‌نویس ژاپنی، در «برج همدلی توکیو» با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و بررسی نقش زبان، به‌ویژه کاتاکانا، تصویری پیچیده از جامعه مدرن ژاپن ارائه می‌دهد. این رمان جنجالی، که برنده جایزه آکوتاگاوا ۲۰۲۴ شد، از طریق داستان یک معمار و برجی برای مجرمان، به موضوعات همدلی، هویت و تناقضات اجتماعی می‌پردازد.

سرویس ترجمه داستان با هوش مصنوعی GlobeScribe.ai در بریتانیا راه‌اندازی شد و با هزینه ۱۰۰ دلار به ازای هر کتاب و زبان، نوید دسترسی جهانی به ادبیات را می‌دهد. اما این ابتکار موجی از موافقت‌ها و مخالفت‌ها را برانگیخته است.

رمان علمی-تخیلی «برج همدلی توکیو» نوشته ریه کودان، که برنده جایزه آکوتاگاوا شده، به رابطه انسان و هوش مصنوعی و تأثیرات اجتماعی آن در عصر دیجیتال می‌پردازد. داستان در آینده‌ای نزدیک رخ می‌دهد و با اشاره به ساخت برج بابل، به فقدان زبان مشترک و کاهش همدلی در جامعه اشاره دارد.

داستانی که هوش مصنوعی نوشت با تأکید بر تفاوت بین غم انسانی و تقلید ماشینی به پایان می‌رسد و خواننده را با پرسش‌های فلسفی درباره ماهیت احساسات و خلاقیت مواجه می‌کند.