ادبیات معاصر ایران

بانگ - نوا

خسرو صادقی بروجنی: سحرخیزی آقای «خ»

سحرخیزی را نشانه نظم، پشتکار و یکی از رازهای موفقیت می‌دانند. اما اگر کسی تمام عمرش زود از خواب برخیزد، درس بخواند، خدمت سربازی برود و سرانجام با مدرک کارشناسی ارشد به نگهبانی یک اداره برسد، چه سرنوشتی در انتظار اوست؟ خسرو صادقی بروجنی در داستان کوتاه «سحرخیزی آقای خ» با طنزی تلخ، زندگی مردی را روایت می‌کند که از کودکی به انضباط و سخت‌کوشی خو گرفته، اما در محیط کار درمی‌یابد که رعایت مقررات برای همه پیامدهای یکسانی ندارد. داستان، نسبت میان شایستگی، تبعیض و موفقیت اجتماعی را به پرسش می‌گیرد.

ادامه مطلب »
از ما

نگین ساسان‌فر: «ادراک ناپایدار»؛ فرم، کانونی‌سازی و سازمان تجربه در «بیجار و داستان‌های دیگر» نرگس مقدسیان

نگین ساسان‌فر در خوانشی از مجموعهٔ «بیجار و داستان‌های دیگر» نرگس مقدسیان، بررسی می‌کند که چگونه فرم روایت، کانونی‌سازی و زبان، تجربهٔ شخصیت‌ها از جهان را سازمان می‌دهند. این مقاله نشان می‌دهد که جنگ، فقدان و خشونت چگونه در ادراک، حافظه و رابطهٔ شخصیت‌ها با بدن و مکان بازتاب می‌یابند و ساختار داستان‌ها را شکل می‌دهند.

ادامه مطلب »
بررسی کتاب

مسعود کدخدایی: «اعتراف‌گیری با تعارف چای»، چهارمین رمان فریبا صدیقیم

چگونه بازجو می‌تواند میل به رهایی را به ابزاری برای سلطه بر زندانی تبدیل کند؟ مسعود کدخدایی در «اعتراف‌گیری با تعارف چای»، با بررسی «اعتراف به‌وقت چای»، چهارمین رمان فریبا صدیقیم، به فرایند دگرگونی روانی زنی گرفتار در مناسبات بازجویی و اعتراف‌گیری می‌پردازد. او ضمن بررسی جابه‌جایی‌های زمانی، حضور راوی دانای کل و روایت مستقیم شخصیت اصلی، قوت‌ها و کاستی‌های زبان و تصویرپردازی رمان را می‌سنجد و در پایان، نسبت میان توضیح‌دادن و نشان‌دادن را در شیوهٔ روایت آن بررسی می‌کند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

انتشار مجموعه شعر «به یاد آوردن آینده» اثر مهدی گنجوی: از ثبت رویدادهای سیاسی تا نقد زبان قدرت

مجموعه‌شعر «به یاد آوردن آینده» اثر مهدی گنجوی، شاعر و پژوهشگر ایرانی، از سوی نشر مداد در لندن منتشر شد. این کتاب شامل ۱۶ شعر درباره تحولات سیاسی و اجتماعی سال‌های اخیر ایران است؛ اما به گفته شاعر، هدف صرفاً ثبت رویدادها نیست، بلکه به پرسش گرفتن زبانی است که حکومت، رسانه‌ها، اپوزیسیون و حتی جنبش‌های اعتراضی برای روایت این رویدادها به کار می‌گیرند. در این مجموعه، زبان نه‌فقط ابزار بیان تجربه تاریخی، بلکه خود عرصه کشمکش سیاسی و مقاومت در برابر مصادره ایدئولوژیک حافظه جمعی است.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

شیرین عزیزی مقدم: «اهالی ماگنولیا»ی زویا پیرزاد؛ مهاجرت و خوشبختی ناتمام

مهاجرت در رمان «اهالی ماگنولیا»ی زویا پیرزاد، برای ساکنان یک خیابان چندفرهنگی در انگلستان، پایان تنهایی و رهایی از زخم‌های گذشته نیست. این نقد با بررسی روابط شخصیت‌ها، نقش خاطرات و بازتاب ملال در اشیای روزمره، نشان می‌دهد چگونه آرزوی زندگی بهتر با دلتنگی، تعارض‌های خانوادگی و حسرت درهم می‌آمیزد. بااین‌همه، در دل همین زندگی‌های ناتمام، پیوندهای همسایگی و امکان تغییر، روزنه‌ای به امید می‌گشایند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

سمیره حنائی: «وقتی یک رمان از زبانش عبور می‌کند» – «حسین آتش‌پرور»، «آنی هوسپیان» و ترجمه‌ی جهانیِ یک بحران انسانی

اگر تصویری که از خود ساخته‌ایم فرو بریزد، چه چیزی از ما باقی می‌ماند؟

سمیره حنائی در یادداشتی برای «بانگ»، از این پرسش در رمان «چهارده‌سالگی بر برف» حسین آتش‌پرور آغاز می‌کند و به ترجمهٔ ارمنی آن به قلم آنی هوسپیان می‌رسد: رمانی با شخصیت‌هایی ناپایدار، طنزی سیاه و لحنی که عبورش از یک زبان به زبان دیگر آسان نیست.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

لیلا تقوی: گذشته در بدن، حافظه و انتظار ادامه پیدا می‌کند

در تازه‌ترین برنامه «بانگ نوا» با لیلا تقوی درباره داستان «روز بیست‌وهشتم» گفت‌وگو کرده ایم؛ داستان زنی که پس از رابطه‌ای بدون محافظت، در انتظار نتیجه آزمایش، با ترس، شرم و خاطره روبه‌رو می‌شود. تقوی در این گفت‌وگو از زاویه دید خطابی داستان، جابه‌جایی جایگاه درمانگر و مراجع و حضور هم‌زمان گذشته، حال و آینده در ذهن و بدن راوی سخن می‌گوید.

ادامه مطلب »
از ما

فریبا صدیقیم: «قدرت مرگ پاسخ اعتراض است» – «سگ سیاه زایشگاه» نوشته‌ ناهید شمس

در رمانی که راویِ آن یک سگ سیاه است، مرز میان زایش و مرگ چنان در هم می‌شکند که دیگر نمی‌توان با اطمینان گفت زندگی کجا تمام می‌شود و مرگ از کجا آغاز می‌شود. ناهید شمس در «سگ سیاه زایشگاه»، با طنزی سیاه، جامعه‌ای را روایت می‌کند که در آن بوی مرگ از هر جایش به مشام می‌رسد و حتی در زایشگاه هم نمی‌توان از این بو رها شد. فریبا صدیقیم در این نقد، با تکیه بر شخصیتِ «ونوس» (زنی که میان مردگان و زندگان در نوسان است) و راویِ سگ‌سان، نشان می‌دهد که چگونه این رمان جهانِ گروتسکی می‌سازد که در آن «تقدس و ابتذال»، «عشق و شهوت»، و «ایمان و خرافه» در هم می‌آمیزند.

ادامه مطلب »
بررسی کتاب

نسیم خلیلی: «هجرانی» نوشته فرخنده‌حاجی‌زاده؛ سفری به ادبیات، سوگ، خاطره و زخم‌های تاریخی

نسیم خلیلی مجموعه جستارهای فرخنده حاجی‌زاده را از حد یادکرد چهره‌های ادبی فراتر می‌برد و آن را روایتی از زیستن در سایه‌ی فقدان، سانسور و تبعید درونی می‌خواند. در این نگاه، رفتن حقوقی و آتشی و دانشور و شجریان فقط خبر نیست؛ گشودن دریچه‌ای است به حافظه‌ای که حذف، نابرابری جنسیتی و فشار قدرت را در خود نگه داشته است. کتاب، به‌جای مرثیه، تاریخ عاطفی دهه‌هایی را می‌نویسد که در آن آدم‌ها می‌توانستند در وطن خویش نیز تبعیدی شوند و کلمه، تنها سرزمین باقی‌مانده باشد.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

بانگ در گفت‌وگو با سارا کیان‌راد: پس از سیزده سال تلاش

رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» نوشته رضا قاسمی پس از سیزده سال پیگیری مداوم سارا کیان‌راد، مدرس ایرانشناسی دانشگاه مونیخ، به آلمانی ترجمه و از سوی انتشارات معتبر بک منتشر شد. این اثر که تجربه تبعید را با سنت داستان‌نویسی ایرانی پیوند می‌زند، بدون حمایت گسترده نهادی و تنها به پشتوانه علاقه شخصی مترجم به ناشر آلمانی راه یافت. کیان‌راد در گفت‌وگو با بانگ از دلایل انتخاب کتاب، دشواری معرفی ادبیات معاصر ایران در آلمان و راهکارهای ممکن برای ارتباط پایدار با صنعت نشر سخن می‌گوید.

ادامه مطلب »
بررسی کتاب

امیرحسین یزدان‌بد: «سوگ، روایت و تولد دوباره» – درباره کتاب «خاطرات من» نوشته پرتو نوری‌علا

امیرحسین یزدان‌بد در سخنرانی رونمایی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوری‌علا، این اثر را زادهٔ مرگ ناگهانی پسر نویسنده می‌داند و نشان می‌دهد چگونه سوگ شخصی با تبدیل‌شدن به روایت، هم تولدی دوباره به فرزند می‌بخشد و هم به شهادت‌نامه‌ای از تاریخ معاصر ایران و ایستادگی در برابر فراموشی بدل می‌شود.

ادامه مطلب »
بررسی کتاب

حورا یاوری: «بازخوانی زندگی در آینه تاریخ» – درباره کتاب «خاطرات من» نوشته پرتو نوری‌علا

حورا یاوری، محقق و منتقد ادبی، در این نوشته به بررسی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوری‌علا می‌پردازد؛ روایتی که زندگی شخصی نویسنده را با تحولات فرهنگی و تاریخی معاصر ایران پیوند می‌زند و از معدود زندگی‌نامه‌هایی است که تجربه‌های درونی و رویدادهای بیرونی را هم‌زمان روایت می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

نغمه نیک‌پور: جنینی از عسل

پس از بیست‌وهفت سال، یک داستان کوتاه کافی بود تا قبر آرش دوباره باز شود. شیدا برکات با خواندن کلماتی که فقط او و آرش می‌دانستند، ناگهان دریافت زخم‌هایی که فکر می‌کرد بسته شده‌اند، هنوز خونریزی می‌کنند. حالا میان یک مرده‌ی واقعی و یک زنده‌ی مرموز، میان خاطره و شکنجه، فقط یک نقطه مانده: نقطه‌ی آغاز دوباره‌ی یک کابوس.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

نقد و بررسی کتاب با نسیم خلیلی – «از رنج آوارگی تا چیزی شبیه برف»، نگاهی به «نیشتمان» نوشته حسام مظهرپور

«نیشتمان» روایت بی‌پرده و تکان‌دهنده‌ی رنج‌های مهاجرت غیرقانونی و آوارگی است که از طریق تجربه‌های نیشتمان، زنی کردتبار با جرم سیاسی، و دخترش روژان به تصویر کشیده می‌شود. نویسنده با شفافیت و بدون سانسور، از واقعیات تلخ و گاه مشمئزکننده‌ی زندگی مهاجران سخن می‌گوید و جهانی را نقد می‌کند که در آن کرامت انسانی زیر پای سیاست‌های نابودگر و منفعت‌طلبی‌ها له می‌شود.

ادامه مطلب »
از ما

یوسف انصاری: «تمرکز نشئه»

راوی در دو زمان موازی روایت می‌کند: در سیزده‌سالگی، با تیروکمان یک پرنده (یاهی) را زخمی می‌کند، سپس آن را نجات می‌دهد، اما پرنده پس از بهبودی برای همیشه می‌رود. در چهل‌ودوسالگی، او پس از رابطه‌ی عاشقانه با معشوقه‌اش (میم)، این خاطره را مرور می‌کند و به تضاد بین خشونت کودکی، احساس گناه، و عشق بزرگسالی می‌اندیشد. داستان با نمادهای تکرارشونده و پایان باز، بر گسست انسان از طبیعت و جستجوی معصومیت ازدست‌رفته تأکید می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

رضا نجفی: «از یادداشت‌های شبانه» – شب هفتم؛ ژازون بدون آرگونات‌هایش

خنده‌دار است، عین خواب می‌ماند. الان باید بیدار شوم و ببینم توی آپارتمانی در گینهایم، روی کاناپه‌ای خوابم برده است و در خواب دیده‌ام که آدرسم را فراموش کرده‌ام. اما من بیدارم و واقعاً آدرسم را گم کرده‌ام و فقط واژه‌ی پل سیدخندان و خیابان ویلا توی کله‌ام هست که هیچ کدام آدرس من نیستند…

ادامه مطلب »
از دست ندهید

جنگ ایران و اسرائیل- شهریار مندنی‌پور: «قَدَر مرد»

«قدرمرد» غرقه در تاریکی و شرجی، از صدای نفس‌های غیرعادی «تمساح» بیدار شده بود. دو و نیم صبح بود. با این که دستور داده بود بعد از یک ساعت بیدارش کنند، محافظ وفادارش فقط تا درگاه اتاق خواب آمده بود.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

علی رحمانی قناویزباف: درآمدی بر نسبتِ فرم شهر و فرم داستان در «ماه تا چاه» از حسین آتش‌پرور

مقاله علی رحمانی با تکیه بر نظریهٔ هانری لوفور استدلال می‌کند که در شهری مانند مشهد که توسعهٔ آن تحت سلطهٔ استبداد دینی، تکنوکراسی ویران‌گر، و فراموشی عمدی تاریخ پیش رفته، ادبیات تنها با شکستن فرم‌های متعارف می‌تواند صدای مقاومت باشد. «ماه تا چاه» نوشته حسین آتش پرور، یکی از مهم‌ترین رمان‌های معاصر فارسی از یک سو با تمثیل‌های ابزورد (اعدام میدان‌ها، روزنامهٔ سمی، مشاور املاکی که می‌خواهد نویسنده شود!) منطق حاکم بر این تخریب را افشا می‌کند، و از سوی دیگر با تلفیق مرثیه و هجو، هم سوگواری برای ازدست‌رفته‌ها را روایت می‌کند و هم ناامیدی از بازسازی آن‌ها را.

ادامه مطلب »
از ما

جواد اسحاقیان: واکاوی روان‌شناختی شخصیت راوی در رمان «برای تو»

رمان «برای تو» نوشته حسین نوش‌آذر، اثری پیچیده و چندلایه است که شخصیت اصلی آن، «یوسف بنی‌عالمی»، با اختلالات روانی و کشمکش‌های درونی دست و پنجه نرم می‌کند. این مقاله با رویکردی روان‌شناختی، به تحلیل شخصیت «یوسف» و بررسی تاثیر عوامل مختلف بر فروپاشی ذهنی او می‌پردازد.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

مهرنوش حدادی: دخمه

شخصیت اصلی، فردی منزوی و پریشان‌حال، درگیر با گناهان گذشته است. فضای داستان، که در محیط‌های بسته و تاریک مانند اتاق خواب و آشپزخانه جریان دارد، بازتابی از وضعیت ذهنی اوست: احساس خفگی، تنگنا و سردرگمی.

ادامه مطلب »
داستان

نسیم خاکسار: «کلاغ و جادوی خیال»، بازخوانی رمانِ «در چنگ» از شهرام رحیمیان

رمان “در چنگ” اثر شهرام رحیمیان، داستان یوسف آینه، مترجمی است که پس از شکست در ترجمه‌ی فاوست گوته، وارد جهانی پر از خیال، جادو، و پرسش‌های اخلاقی می‌شود. کلاغ وهومنه، ماجراهای دادستان، و شخصیت‌هایی مانند پاکو و یدالله، نمادهایی از مفاهیم عمیقی مانند عدالت، مسئولیت‌پذیری، و تنهایی انسان هستند. در نهایت، رمان با تاکید بر عشق به عنوان مأمنی آرامش‌بخش، خواننده را به تفکر درباره‌ی پرسش‌های بی‌پاسخ زندگی و نیاز به پیوندهای انسانی دعوت می‌کند.

ادامه مطلب »