بانگ نیوز

در پشت هر رمان ماندگار، رازهایی فراتر از داستان نهفته است: عادت‌های عجیب، نظم‌های آهنین و لحظات ناب خلاقیتی که نویسندگان بزرگ را به خالقان جهان‌های کلمات تبدیل می‌کند. از سپیده‌دم‌های موریسون تا ظرف‌شستن‌های کریستی، این مقاله پرده از فرآیندهای پنهان برمی‌دارد و نشان می‌دهد که رمز موفقیت ادبی، نه در جرقه‌های ناگهانی، بلکه در حضورِ مستمر و تعهدِ روزانه به کلمه‌هاست.

حورا یاوری، محقق و منتقد ادبی، در این نوشته به بررسی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوری‌علا می‌پردازد؛ روایتی که زندگی شخصی نویسنده را با تحولات فرهنگی و تاریخی معاصر ایران پیوند می‌زند و از معدود زندگی‌نامه‌هایی است که تجربه‌های درونی و رویدادهای بیرونی را هم‌زمان روایت می‌کند.

در میانه‌ی جنگ، بیماری و فقدان، وقتی صدای چکش و مطب دندان‌پزشکی از آن سوی دیوار سکوتِ ضروری یک نویسنده‌ی بیمار را می‌شکند، مارسل پروست نامه‌هایی می‌نویسد که گواهی زنده‌ای‌ست بر تاب‌آوری ادبیات در تاریک‌ترین روزها. کتاب «نامه‌های پروست به همسایه‌اش» به ترجمه‌ی روان رعنا موقعی و انتشار نشر دانوب آبی، همین نامه‌های ظاهراً ساده را به روایتی عمیق از همسایگی، تنهایی و تبدیل امر روزمره به ماده‌ی ادبی بدل می‌کند؛ روایتی که نشان می‌دهد چگونه یک مزاحمت کوچک می‌تواند در سایه‌ی جنگ، به یکی از لطیف‌ترین اسناد زندگی و خلاقیت نویسنده‌ای بزرگ تبدیل شود.

نوشته‌ای از حسین دولت‌آبادی که با یاد اکرم فرمهینی و باقر مومنی آغاز می‌شود.

در تازه‌ترین اثر مینیمالیستی قاضی ربیحاوی با عنوان «آخرین فریاد»، مردی جوان در قالب یک تاکینگ‌هد، از درون کیسهٔ سیاه پلاستیکی آخرین پیام خود را فریاد می‌زند؛ وصیت‌نامه‌ او عاشقانه، خشونت‌بار و سیاسی است.

فهرست بلند جایزه کتاب آلمان ۲۰۲۶ اعلام شد و شیدا بازیار، نویسنده ایرانی‌تبار آلمانی، برای دومین بار در میان بیست نامزد این جایزه معتبر قرار گرفت. رمان تازه او، Die Lücken (ناگفته‌ها)، که به زودی از سوی انتشارات کیپن‌هویر و ویچ منتشر می‌شود، باستان‌شناسی ادبیِ مفهوم میهن را در پیوند تاریخ پنهان‌شده آلمان و تجربه مهاجرت ایرانیان به تصویر می‌کشد.

 رمان جدید رعنا سلیمانی، «خانه‌ای که می‌سوزد»، درست در میانه‌ی تقابل دو رویای  ایرانی منتشر شده است: از یک سو، آرزویِ رهاییِ سیال و بی‌درد از طریق مهاجرت؛ از سوی دیگر، اسارتِ عاطفیِ سنگینی که شخصیت‌ها را با همه‌ی زخم‌ها و خفقان‌هایش به خانه و خاک می‌چسباند. سلیمانی این دوگانه را به تراژدیِ سقوط هواپیمای اوکراینی پیوند می‌زند و پرسشِ تلخی را پیش می‌کشد: آیا «ناخانگی» به‌راستی رهایی‌بخش است، یا رؤیایی است که در برخورد با تاریخ، به خاکستر بدل می‌شود؟ با نویسنده و ناشر گفت‌وگو کرده‌ایم.

یازدهمین مجموعه مستقل شعری علیرضا بهنام، شاعر و عضو کانون نویسندگان ایران، با عنوان «فرض ممکن محال» در ۹۴ صفحه و شامل ۵۵ شعر توسط نشر مهری در ژوئن ۲۰۲۶ در لندن منتشر شد.

«سروده‌های خیابانی» حسن حسام، منتشرشده در پاییز ۱۴۰۱ از سوی نشر مهری، مجموعه‌ای‌ست که شعر را از خلوت انتزاعی به میدان تجربه‌ی جمعی، سوگ و اعتراض می‌کشاند. با طرح جلدی از پرتره‌ی جوانان کشته‌شده و عنوان‌هایی چون «مرثیه برای محسن»، «ما مردمیم!» و «آسمان آبی‌ست دختران!» این کتاب زبان واکنش موزون در برابر خشونت، سرکوب و بی‌عدالتی است. از سوگواری برای ندا آقاسلطان و محسن محمدپور تا بارقه‌های امید و حضور زنانه، حسام شعر را به رسانه‌ی عاطفی-سیاسی بدل می‌کند که میان زخم و رویا تعادل می‌سازد و خیابان را عرصه‌ی حقیقت و حافظه‌ی جمعی می‌سازد.

قتل رجب‌زاده و رمان «برلین الکساندرپلاتس» هر دو نمونه‌ای از خشونتی هستند که در بستر «ساختار فرصت» رخ می‌دهد؛ یعنی زمانی که شرایط اجتماعی و سیاسی (مانند دوقطبی شدن جامعه، بسته بودن راه‌های مسالمت‌آمیز و مشروعیت یافتن خشونت دولتی یا ایدئولوژیک) زمینه را برای تبدیل خشم فردی به قتل سازمان‌یافته یا نیمه‌سازمان‌یافته فراهم می‌کند. نویسنده با مقایسه این دو روایت نشان می‌دهد که خشونت نه یک اتفاق شخصی، بلکه بازتابی از ساختارهای بزرگ‌تر و تکرار تاریخی چرخه‌ای است که قربانیان را به آمار تقلیل می‌دهد، اما تأکید می‌کند که پرونده رجب‌زاده برخلاف برلین ۱۹۲۹ هنوز باز است و نتیجه آن به کنش امروز جامعه و نهادها بستگی دارد.

حسین دولت‌آبادی در این جستار، ناسورِ التیام‌نیافته‌ی تاریخِ معاصر ایران را به ما نشان می‌دهد. او می‌گوید به دلیلِ سرکوبِ مکررِ اعتراضات، اختناقِ سیاسی و نادیده‌گرفتنِ حقوقِ اقوام، زنان، اقلیت‌های مذهبی و دگراندیشان، این زخم کهنه شده چنان‌که هر بار انگشت بر آنها می‌گذارند، خون و فریاد از آن می‌جوشد؛ و او با تمثیلِ بیماریِ پنهان‌شده‌ی زیر ملحفه‌ای سفید (که نقشه‌ی زخمیِ ایران از آب درمی‌آید)، و سپس با موضع‌گیریِ صریحِ سیاسیِ خود، تأکید می‌کند که راهِ چاره، نه در ناسیونالیسمِ افراطی و نه در خشونتِ دولتی، بلکه در پذیرشِ تنوعِ قومی، همبستگیِ طبقاتیِ فراقومی، و حلِّ مسائل از طریقِ گفت‌وگویِ دموکراتیک و بدونِ پیش‌داوری است؛ در غیر این صورت، کینه‌ها رسوب می‌کنند و ماتمِ هزارساله، همچنان تداوم خواهد یافت.