مهدی مرادپور، نمایشنامه‌نویس، مترجم و دراماتورژ ایرانی‌تبار ساکن آلمان، در ۴۷ سالگی در هامبورگ درگذشت. او از چهره‌های شناخته‌شده تئاتر معاصر آلمانی‌زبان بود که در آثارش به مهاجرت، تبعید، هویت، نابرابری اجتماعی و مناسبات قدرت می‌پرداخت. مرادپور با بهره‌گیری از تجربه زیستن میان زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون، تئاتر را به عرصه‌ای برای بازاندیشی در وضعیت انسان معاصر تبدیل کرده بود.
خانه برای نیکا، راوی رمان «دستم نمی‌لرزد» نوشتهٔ نگار علی‌اکبرزاده، چگونه به فضای نظارت، خودسانسوری و ناامنی تبدیل می‌شود؟ الهه جدیدی با تکیه بر مفاهیم روان‌کاوانهٔ وینیکات و نگاه فضایی دورین مسی، پیوند میان مناسبات قدرت و سرکوب خواسته‌های نیکا را بررسی می‌کند؛ خوانشی که دوستی زنانه را امکانی برای شنیده‌شدن می‌بیند و در پایان رمان، استقلال و توانایی عمل را در برابر پرسشی تراژیک قرار می‌دهد.
فرانتس ک. اشتانتسل در این فصل از کتاب «نظریهٔ روایت» نشان می‌دهد که گذار از روایت دانای کل به روایت شخصیت‌محور چگونه در ظریف‌ترین اجزای زبان رخ می‌دهد: از جایگزینی نام شخصیت با ضمیر تا نفوذ لحن و اندیشهٔ او در صدای راوی. او با بررسی آثاری از جین آستن، جیمز جویس، توماس مان، آلفرد دوبلین و دیگران، گفتار غیرمستقیم آزاد را نه قالبی ثابت، بلکه قلمرویی سیال می‌داند که در آن مرز میان صدای راوی و آگاهی شخصیت پیوسته جابه‌جا می‌شود.
در داستان «روضه آخر»، خانه‌ای که سال‌ها زیر سایه تعصب مذهبی، آبروخواهی و اقتدار پدرانه به محل سرکوب زنان خانواده بدل شده بود، با تصمیم مینا معنایی تازه می‌یابد. مریم کمانی در گفت‌وگو با «بانگ» از ریشه‌های شخصیت غلامرضا، نقش حافظه‌مند اشیا در روایت و چگونگی تبدیل خانه پدری از قلمرو خشونت مردسالارانه به فضایی برای کار، دیدار و زندگی سخن می‌گوید.
رمان «باران در برهوت» نوشته خسرو پوینده، از سوی نشر آسمانا منتشر شد. این رمان با روایت سرنوشت دخترانی که در برابر تحمیل و محدودیت‌های اجتماعی ایستادگی می‌کنند، به مسئله حق انتخاب، عشق، مسئولیت فردی و پیامدهای سکوت در برابر تعصب می‌پردازد.
در داستان «برجک» نوشتهٔ علی صفرزاده، سربازی در گرما و تنهاییِ شوره‌زاری نفتی، میان خاطره و خیال نگهبانی می‌دهد. دیدار با نظامی‌ای هم‌نام، مرز واقعیت و وهم را متزلزل می‌کند و میل او به صلح را در برابر فرمان اطاعت قرار می‌دهد. نثر حسی و گفت‌وگوهای داستان، تجربهٔ سربازی را به پرسشی دربارهٔ اختیار، هویت و حضور همیشگی جنگ پیوند می‌زنند.
خشم را فریاد کنید سال‌ها پیش یک فیلسوف آلمانی، تئودور آدورنو، در تب و تاب نابودگر کوره‌های آدم‌سوزی و بحران افول کرامت انسانی جایی نوشت:
در رمان «وزن واژه» نوشته پاسکال مرسیه، زبان فراتر از ابزار ارتباط، به پناهگاهی برای بازسازی هویت و مواجهه با فقدان تبدیل می‌شود. نسیم خلیلی در مقاله «وزن واژه؛ رمانی درباره نجات خویشتن از مسیر زبان» با تمرکز بر سرگذشت لیلاند، مترجمی که پس از فروپاشی زندگی حرفه‌ای‌اش به ترجمه پناه می‌برد، نسبت میان زبان، حافظه و خودشناسی را بررسی می‌کند. مقاله با ارجاع به تجربه مترجمان و نویسندگانی چون جومپا لاهیری و نجف دریابندری، نشان می‌دهد چگونه ترجمه می‌تواند از انتقال معنا فراتر رود و به کنشی آفرینشگرانه و راهی برای بازیافتن خویشتن بدل شود.
در صدمین سالگرد تولد میشل فوکو، کریستیان ژامبه، فیلسوف و اسلام‌شناس فرانسوی، با بازخوانی گزارش‌های او از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، یکی از بحث‌برانگیزترین فصل‌های زندگی فکری این فیلسوف را به نقد می‌کشد: چگونه متفکری که سازوکارهای قدرت و سلطه را با دقتی کم‌نظیر تحلیل کرده بود، در شورش علیه استبداد شاه، خطر برآمدن استبدادی تازه را تشخیص نداد؟ ژامبه با نقد مفهوم «معنویت سیاسی» در اندیشهٔ فوکو، نسبت میان آرمان رهایی و استقرار قدرت دینی را به پرسش می‌گیرد.
آیا شعری با تصویرهای بی‌سابقه و زبانی نامتعارف می‌تواند همچنان گرفتار کلیشه باشد؟ عبدالباسط سلیمانی در جستار «وقتی تازگی هم پیش از تجربه می‌رسد»، با بازخوانی اندیشه‌های شکلوفسکی، الیوت و پوند و بررسی «رُکسانا»ی شاملو، نشان می‌دهد که کلیشه به واژه‌ها و تصاویر فرسوده محدود نیست؛ شیوه‌های نوآوری نیز می‌توانند از پیش آماده باشند. پرسش اصلی او این است که آیا آنچه در شعر پدیدار می‌شود، امکان تغییر فرم و جابه‌جایی معنای پیشین را پیدا می‌کند؟
مرتضی، راوی داستان دامپ‌تراک پشت فرمان کامیونی غول‌پیکر، در برابر چشم مقام‌هایی که برای تماشای تخلیهٔ بار آمده‌اند، دستش را از اهرم برمی‌دارد. وحید خیرآبادی در گفت‌وگو با بانگ از این مکث کوتاه می‌گوید؛ لحظه‌ای که مطالبهٔ حق بیمه و اضافه‌کاری با ترس از اخراج و خاطره‌های خشونت در زندگی مرتضی گره می‌خورد. جلوه‌ای از ادبیات کارگری ایران.
در داستان «دجال» نوشته حسین نوش‌آذر، مأموری می‌کوشد جسد جوانی اعدام‌شده را دفن کند؛ اما بدن مدام قد می‌کشد و قبر گنجایش آن را ندارد. این مقاله از مجموعه «یک کتاب، یک داستان»، با بررسی روایت توجیه‌گر مأمور و تصاویر نمادین اثر، نشان می‌دهد چگونه خشونت در قالب وظیفه اداری عادی می‌شود و مسئولیت اخلاقی پشت فرمان‌برداری پنهان می‌ماند؛ درحالی‌که حافظه قربانیان، نظم تحمیل‌شده بر زندگی و مرگ آنان را به چالش می‌کشد.
چگونه عشق و آسیب از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند و چه امکانی برای تغییر الگوهای به‌ارث‌رسیده وجود دارد؟ هاله قادری در گفت‌وگو با مهدی گنجوی برای مجلهٔ آسمانا، از رمان «گسستن او» و پیوند مادری، آفرینش، حافظه و مهاجرت می‌گوید. او با توضیح استقلال صدای عروسکِ راوی، مرز مراقبت و کنترل و حضور عاطفی زبان فارسی، به تجربهٔ مینو نزدیک می‌شود؛ تجربه‌ای که در آن ایران و کانادا به دو نماد سادهٔ سرکوب و آزادی فروکاسته نمی‌شوند و نویسنده نیز ادعای نمایندگی همهٔ ایرانیانِ دیاسپورا را ندارد.
اعدام سیاسی با مرگ محکوم پایان نمی‌یابد؛ پیامدهای آن در زندگی بازماندگان، روابط خانوادگی و حافظهٔ نسل‌های بعد ادامه پیدا می‌کند. فتانه فراهانی در این جستار از مستند «من سعی می‌کنم فراموش نکنم» ساختهٔ پگاه آهنگرانی می‌آغازد و سپس مفهوم «پس‌زیست‌های اعدام» را بررسی می‌کند؛ از سکوت و انگ اجتماعی تا مسئولیت‌های مراقبتی، انتقال خاطره و دادخواهی. نویسنده با بهره‌گیری از مطالعات تاریخی، فمینیستی و تطبیقی نشان می‌دهد که تجربهٔ خانواده‌های اعدام‌شدگان را نمی‌توان به الگویی واحد از فقدان و مقاومت فروکاست. در این نگاه، دادخواهی یکی از شیوه‌های مواجهه با گذشته‌ای است که پیامدهای آن همچنان در زندگی زندگان جریان دارد.
محمدرفیع محمودیان از نقد هیاهوی جایزهٔ نوبل به بررسی شیوهٔ نوشتن کارسون می‌رسد: نوشتاری که هم به ژانرهای گوناگون گشوده است و هم نوشته‌های پیشین را به ترکیبی تازه بدل می‌کند. او با بررسی ترجمهٔ سافو، مقایسه با سعدی، ساختار تکه‌پارهٔ روایت‌ها و بازیگوشی جستارها، نسبت زیبایی، شناخت و گسست را دنبال می‌کند. پرسش محوری این است که کارسون چگونه مرزهای ژانر و فاصلهٔ ادبیات کهن و امروز را به چالش می‌کشد و قلمرو خیال را گسترش می‌دهد.
«اشغال» آنی ارنو روایتی از حسادت و رنج پس از جدایی است؛ روایتی که احساسات دشوار را بی‌پیرایه پیش روی خواننده می‌گذارد. نسیم خلیلی در این نقد، از ظرفیت اثر برای خودشناسی و پیوند رنج عاشقانه با دردهای بیرونی می‌گوید و با توجه به زبان ارنو و ترجمهٔ محمود سیدهندی، نشان می‌دهد چگونه عشق در خاطره، تنانگی و جزئیات زندگی روزمره معنا می‌یابد.
دهم اکتبر، روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، امسال با محور «روایت‌هایی برای زندگی» برگزار می‌شود؛ فراخوانی برای شنیدن صدای انسان‌هایی که اعدام بر زندگی‌شان سایه انداخته است. بانگ به همین مناسبت، به دوسیهٔ «می‌نویسیم با فریاد: نه به جنگ، نه به اعدام» و دیدگاه شهریار مندنی‌پور بازمی‌گردد: ادبیات چگونه زندگی انسانی را آشکار می‌کند که در زبان حکم و تشریفات اجرای آن، به یک «مورد» تبدیل شده است؟
احمد خلفانی در خوانشی از رمان «مستیم و خرابیم و کسی شاهد ما نیست» نوشتهٔ مهدی گنجوی، پیوند روایت چندپاره با فروپاشی عشق، هنر و زندگی را بررسی می‌کند. شخصیت‌های حاشیه‌ای رمان در جهانی گرفتارند که معنا در آن فرسوده شده است؛ اما همین گسست‌ها و شکست‌ها در زبان و ساختار اثر به یک کلیت ادبی بدل می‌شوند. از نگاه خلفانی، هنر رمان در تبدیل آشوب به فرم است، بی‌آنکه ویرانی را پنهان کند.
فریدون در این شعر، در ذهن و زبان، صاحب کهکشان‌ها و منظومه‌هاست؛ در زندگی روزمره اما، انسانی فرسوده و بی‌پناه است، با لیوانی کاغذی و خوابگاهی در لوله‌ای متروک. شعر این تقابل را در تن و زندگی فریدون نشان می‌دهد: زبان برای او جهانی می‌آفریند، اما سرپناهی فراهم نمی‌کند. می‌شنویم با صدا و اجرای شاعر:
جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶ به آن کارسون، شاعر، جستارنویس، مترجم و پژوهشگر ادبیات کلاسیک کانادا تعلق گرفت. آکادمی سوئد در توضیح انتخاب او، بر نوآوری‌های ادبی و گفت‌وگوی خلاقانه آثارش با میراث ادبیات کلاسیک تأکید کرده است. کارسون با درآمیختن شعر، روایت داستانی، جستار، نمایشنامه و ترجمه، مرزهای تثبیت‌شده ژانرهای ادبی را به چالش کشیده و امکانات تازه‌ای برای بازآفرینی اسطوره‌ها و بیان تجربه انسان معاصر فراهم آورده است.
گذشته‌ای که پنهان می‌شود، چگونه به زندگی نسل‌های بعد بازمی‌گردد؟
«حرام‌زاده‌ی استانبولی» الیف شافاک، رازهای خانوادگی را به حافظهٔ تاریخی و جست‌وجوی هویت پیوند می‌زند. جواد اسحاقیان در خوانش فراداستانی پسامدرن خود، نشان می‌دهد چگونه روایت حلقه‌ای، بینامتنیت، کولاژ و طنز، راهی برای پرداختن به زخم‌های گذشته و نقد اقتدار می‌گشایند.
