در خواب مادر، «همه چراغها خاموش بودند جز یکی»؛ و این «یکی» – در روزهای آتشبس دوهفتهای، در میان خانههای ترکخورده و والکر و تسبیح سبز و فلاسک چای – تمام چیزی است که مردم برای «ماندن» نیاز دارند: نه پیروزی، نه وعده بهشت، نه شعار «مرگ بر این یا آن».
فصلنامهٔ ادبی، هنری و فرهنگی «درنگ» فرانکفورت از شاعران، نویسندگان و هنرمندان دعوت کرد تا با ارسال آثار خود در حوزههای شعر، داستان کوتاه، نقد، مقاله و نقاشی در شماره بهار این نشریه مشارکت کنند.
حسین نوشآذر در نوولت «۵۶ درجه» با بهرهگیری از الگوی سفر قهرمانانهی جوزف کمبل، روایتی میآفریند که در آن «هما» – زنی زبانشناس و باردار – در جستجوی آرمانشهری به نام «آشتیان» از برکلی به ایرانِ صدوسیسالآینده سفر میکند. او در این سیر آفاقی و انفسی با کهنالگوهای اسطورهای روبهرو میشود، اما در برابرِ دو ویرانشهر «اسپادانا» و «آشتیان» قرار میگیرد: نخستین، دیستوپیایی به فرمانروایی «حکیم آگوستین» – استعارهای از حاکمیت بیمار و خودشیفته – و دومین، جامعهای با پیشرفتهترین فنآوریها اما گرفتار در ایدئولوژی باستانگرایانهای که فردیت را در نامهای تکراری «کوروش» و «داریوش» و «آناهید» ذوب کرده است. این مقاله با رویکرد «بوطیقایی نو» و با تکیه بر آرای کمبل، نشان میدهد که چگونه نویسنده، اسطوره را هم چونان ساختاری برای بازنمایی «امید» به کار میگیرد و هم چونان آیینهای برای نقد «تباهیِ» ریشهدار در تاریخ معاصر ایران.
نشر آسمانا، ناشر این کتاب در اطلاعیهای نوشته است که رمان «زوال ما» در مرز میان رئالیسم و سوررئالیسم شکل گرفته و با لحنی تلخ و بیرحم به کاوش در لایههای فروپاشیده انسان و جامعه میپردازد. داستان در فضایی اشرافی اما پوسیده، در آستانه انقلاب رخ میدهد؛ واقعیت به کابوس بدل میشود و شخصیتها یکییکی در دل زمان، خاک و وهم گم میشوند.
مسالۀ نویسنده افشای وضعیت انسانی در جهانی است که همهچیز در آن، از فضا و گرانش گرفته تا هنجارهای اجتماعی، میتواند قراردادی، وارونه و فاقد پایۀ مستحکمی باشد. داستان ما را به پرسشگری نسبت به بدیهیترین مفاهیم زندگی و اطمینان کورکورانهمان به درکی که از واقعیت داریم، فرامیخواند.
این اشعار خشونت را نه با نمایش مستقیم، بلکه در تصویرهای استعاری و خاطرهوار بازنمایی می کنند. شاعر از تمرکز بر «نبرد» و «پیروزی» فاصله میگیرد و به «روان»، «حافظه» و «احساس» نزدیک میشود، و با بهره گیری از طنز سیاه و پارادوکس، تصویری از جنگ جاری را به دست می دهند که نه فقط شهرها، که «هویت»، «امید» و «حافظه» ما را نیز هدف گرفته است.
از منظر اخلاق جنگ و صلح، موضع راوی از نظر اخلاقی قابل دفاع نیست. درد او اما قابل درک است. ناامیدی از وضعیتی که نه جنگ را میتوان برد و نه صلح را تحمل کرد، یکی از تراژیکترین موقعیتهای اخلاقی در تاریخ معاصر ایران است. پارهای از یک نوشته از ایران:
روایتی چندصدایی، سورئال و تأثربرانگیز از وضعیت انسانهایی که در پیِ «اتفاقات شهر» دچار فروپاشیِ ذهنی و وجودی شدهاند. آنچه این داستان را متمایز میکند، ثبتِ دقیق و شاعرانهٔ «حال» آدمهاست. نویسنده با خلق کاراکترهایی که مرز میانِ واقعیت و خیال، بیداری و خواب، بودن و نبودن در آنها محو شده، تصویری چندلایه از یک جامعهٔ زخمخورده ارائه میدهد.
انتشارات آسمانا از انتشار کتاب پژوهشی جدید به زبان انگلیسی با عنوان «مهمان ناخوانده: تاریخ تئاتر فارسی در دوره قاجار» نوشته دکتر دومان ریاضی خبر داد. این کتاب برای نخستینبار با استناد به اسناد آرشیوی اروپا، مواجهه پیچیده فرهنگی شاهان قاجار با تئاتر غربی را بازسازی و بُعد پنهانی از مدرنیزاسیون تئاتر ایران را آشکار میکند.
این مقاله، یک نگاه تحلیلی عمیق به داستان «زایر» نسیم خاکسار است، اما فراتر از آن، تلاشی است برای پیوند زدن تجربهی جنگ در دو مقطع تاریخی متفاوت (جنگ ایران و عراق و جنگ کنونی با اسرائیل و آمریکا). نویسنده با تکیه بر مفهوم «دلبستگی به اشیا» به عنوان نماد وطن، نشان میدهد که جنگ نه فقط ساختمانها، که «تعلق خاطر» آدمها را نابود میکند.
رضا باقری در این شعر تلاش است با تکیه بر ایستایی، سکوت و انتظار، تأثیر روانی جنگِ تحمیلیِ چندوجهی با آمریکا و اسرائتیل را بر مردم و سرزمین ایران ترسیم میکند.
دانشگاه شیکاگو با همکاری انجمن باستانشناسی ایران و همت دکتر سپیده مازیار، پروژهای را برای مستندسازی خسارتهای واردشده به میراث فرهنگی ایران در جریان درگیریهای اخیر راهاندازی کرد. این ابتکار که توسط مرکز چشماندازهای باستانی خاورمیانه (CAMEL Lab) دانشگاه شیکاگو رهبری میشود، شامل یک نقشه تعاملی آنلاین است که تا کنون بیش از ۶۹ سایت تاریخی آسیبدیده یا نابودشده را با موقعیت دقیق جغرافیایی ثبت کرده است.
کتاب «از تاریکترین شب، تا طلوع روشنایی» خاطرات سیروس هوشمند، روایتگر تجربه زیسته او از انقلاب ایران، جنگ و سه سال اسارت در زندان اوین است؛ نویسنده با تکیه بر اندیشههایی چون معنابخشی به زندگی از طریق رنج (متأثر از ویکتور فرانکل) نشان میدهد که چگونه پایبندی به اصول و شجاعت در برابر بیعدالتی، نیروی پنهانی است که انسان را در سختترین شرایط به ادامه دادن وامیدارد. این کتاب فراخوانی است برای زیستنِ آزموده و مقاومت در برابر تسلیم شدن به زندگی سطحی و مصرفگرا.
نخستین مواجهه با شاهرخ مسکوب، مواجهه با صدایی است که توضیح نمیدهد، بلکه مکث میآفریند. او از آن دست معلمانیست که امکانی میگشایند برای پرسیدن. این ویژگیِ نادر، در آثار و گفتوگو با او ریشه در نسبتِ عمیقی با تاریخ دارد؛ تاریخی که نه رشتهای از وقایع، که میدانی از تجربههای ناتمام و شکستخورده میبیند. از سوگ سیاوش تا سوگ مادر، از خوانش اسطوره تا زیستِ شخصی، مسکوب شکست را نه پایان، که آغاز یک پرسش اخلاقی میکند: چگونه میتوان در دلِ تعلیق تاریخی، بدون توجیه و بدون فراموشی، با زبان و حافظه زیست؟
تضاد میان میل فردی برای زیستن در زیبایی، آرامش و خلاقیت با هجوم طاقتفرسای واقعیتِ بیرونیِ خشونتبار، سرکوب، اخبارِ متناقض و فروپاشیهای جمعی. نویسنده نشان میدهد که حتی در خلوتترین لحظاتِ حضور در طبیعت، ذهن از چنگال تاریخِ سیاسی و اجتماعیِ آکنده از رنج و تناقض رها نمیشود.
در ایامی که بمبها زیرساختهای ایران را نشانه رفتهاند، آزاده طاهایی در این شعر، زخم را نه به عنوان «واقعه»، که به عنوان «وجود» روایت میکند. او در سفرِی شاعرانه، وطن را به یک بدن واحد تبدیل میکند که هر نقطهاش زخمی است، اما هر نقطهاش هم زیستنگاه ماست.
کانون نویسندگان ایران (در تبعید) و انجمن قلم ایران (در تبعید) در بیانیه مشترکی اعدامها در جمهوری اسلامی ایران را محکوم کردهاند. در این بیانیه
این متنی است که در ۱۳۷۳ نوشته شده، در ۱۳۸۲ تقدیر شده، و در ۱۴۰۵– در روزهایی که باز هم مدارس و زیرساختهای ایران بمباران میشوند و باز هم دختران زیر آوار میروند – باید بازخوانی شود. «رفتگان و ماندگان» نشان میدهد که ادبیات ضدجنگ، هرگز تاریخ مصرف ندارد. چون جنگ، همیشه دارد تکرار میشود.
جنگ که از اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، تنها تأسیسات نظامی را ویران نکرد. خانهها، مدرسهها، بیمارستانها و مهمتر از همه «زندگیِ عادی» میلیونها انسان را نیز با خود برد. در این دوسیه، ما در نشریه ادبی بانگ سراغ آثاری رفتهایم که جنگ برایشان نه «حملهای مقدس» و نه «عملیاتی دقیق»، بلکه «فروپاشی تدریجی کرامت انسانی» بوده است.
این داستان، سندی از روزهای نخست جنگ ایران و عراق است، اما در همان حال، روایتی است از «همان جنگی که امروز هم ادامه دارد». نسیم خاکسار با زبانی ساده و گزارشی، بدون هیچ شعار یا اغراقی، تصویری از «مردم عادی» میکشد که تنها داراییشان «کولر برقی» است، و بزرگترین غمشان «له شدن کولرها زیر آوار». اما درست همین «سادگی»، داستان را به متنی ماندگار تبدیل میکند: چون نشان میدهد که جنگ، اول از همه «زندگی روزمره» را نابود میکند، نه فقط ساختمانها را.
نشر آسمانا کتاب «هیجانالوطن» اثر میرزا فتحالله قدسی کرمانی (معروف به فواد کرمانی)، شاعر مشروطهخواه کرمان و از سران جامعه اهل بیان (ازلیان)، را منتشر
