بانگ نیوز

چه خبر؟

رضا باقری: ذهن در جنگ و در میان آوار

نویسنده جنگ را نه به‌عنوان یک واقعه‌ی ژئوپلیتیک، بلکه به‌مثابه «تغییری در ادراک جهان» توصیف می‌کند که زمان را تکه‌تکه کرده، اقتصاد را به سمت نابودی سوق می‌دهد و اعتماد میان انسان‌ها را فرو می‌پاشد. متن تأکید می‌کند که جنگ با واژه‌های آرامی مانند «عملیات» و «خسارت جانبی» آغاز می‌شود، اما در خیابان به فروپاشی خانه‌ها، بازی‌های تغییرشکل‌یافته کودکان و ترسی تبدیل می‌شود که تا سال‌ها پس از پایان جنگ نیز در ذهن قربانیان باقی می‌ماند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

روز جهانی زن: نه به جنگ، نه به دیکتاتوری

امضاکنندگان تأکید می‌کنند که در شرایط کنونی، هم دیکتاتوری مذهبی و هم مداخله نظامی، هر دو به یک اندازه تهدیدی برای حیات و آزادی مردم ایران هستند. آن‌ها خواستار ساختن گفتمانی جمعی و ضدپدرسالارانه هستند که بر مبنای شعار «زن، زندگی، آزادی»، صدای مادران سوگوار، جنبش‌های مدنی و اقلیت‌های قومی و جنسی را بازتاب دهد و از به‌حاشیه‌رفتن مطالبات زنان در سایه جنگ و امنیت جلوگیری کند.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

فاطمه شمس: «هفتم» ضحّاک که هنوز در خاک نشده است

به جای آنکه در همان روز نخست، بی سر و صدا جنازه خامنه‌ای را به خاک بسپرند آنقدر دربند مراسم بودند که به دام خود افتادند. جنازه در روز هفتم پس از قتل روی زمین مانده است. شهروندان خشمگین که کشتار دی و حرمان‌های ۲۰ سال گذشته را از یاد نبرده‌اند با هشتگ «بو گرفت» در شبکه‌های اجتماعی فضایی برای بیان این خشم ایجاد کرده‌اند. شعر خانم شمس در امتداد این حس ملی شکل گرفته است.

ادامه مطلب »
از ما

نگین ساسان فر: «آینه‌های شکسته هویت و تراژدی جمعی»- تحلیل چندصدایی، ساختارشکنی زبان و بازخوانی اسطوره در رمان پسامدرن زنانه‌ی «از چشم‌های شما می‌ترسم» فرخنده حاجی‌زاده

رمان «از چشم‌های شما می‌ترسم» فرخنده حاجی‌زاده متنی است که روایت را از جایگاه بازنمایی واقعیت به جایگاه کنش تاریخی و اخلاقی منتقل می‌کند. این رمان با فروپاشاندن زمان خطی، چندپاره‌کردن صدا و واگذاری حافظه به بدن زنانه، امکان تازه‌ای برای اندیشیدن به نسبت میان ترس، تاریخ و هویت فراهم می‌آورد. مقاله‌ی حاضر می‌کوشد نشان دهد که چگونه حاجی‌زاده ترس را از قلمرو روان‌شناختی فردی بیرون می‌کشد و آن را به مقوله‌ای زیبایی‌شناختی و هستی‌شناختی بدل می‌سازد.

ادامه مطلب »
از ما

جلال خالقی مطلق: گنجشک‌های پکن

استاد خالقی مطلق در این داستان اسارت درونی جامعه ایران تحت سرکوب را نشان می‌دهد که با «اعتیاد به ترس»، «عادت به ناامیدی» و تکرار خشونت، به ساختارهای استبدادی بازمی‌گردد. نقش روشنفکران – همچون راوی تبعیدی که خیرات می‌دهد، روزنامه می‌خواند و افکارش را «مرتب» می‌کند – در این اسارت برجسته است: آن‌ها ناظرانی منفعل‌اند که تحلیل می‌کنند اما در عمل تغییری ایجاد نمی‌کنند، و حتی سیاستمداران غربی با مبادله قراردادهای اقتصادی در برابر آزادی‌های موقت، بخشی از این معماری اسارت می‌شوند. رهایی واقعی، نه از دخالت بیرونی، بلکه تنها با شکستن این چرخه درونی و بازپس‌گیری حس از دست‌رفته ممکن است، که داستان آن را به عنوان کمدی سیاه تکرار تاریخ افشا می‌کند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

رمان تأمل‌برانگیز سیامک وثوقی در انتشارات آسمانا: «ویژگی‌های کودکانی که گمان می‌کردیم از بمب‌ها نیرومندترند»

انتشارات آسمانا رمان جدید سیامک وثوقی، نویسنده ایرانی-آمریکایی ساکن سیاتل، را با عنوان «ویژگی‌های کودکانی که گمان می‌کردیم از بمب‌ها نیرومندترند» (The Qualities of Children That We Thought Were Stronger Than Bombs) منتشر کرد.

ادامه مطلب »
ادبیات غرب

جنگ ایران – «همسایه‌ای که دوستش داریم، اما…»، صحنه‌ای از نمایشنامه ماتئی ویسنییک

نمایشنامه «پیکر زن همچون میدان نبرد در جنگ بوسنی» در شرایط کنونی که ایران با تهدید حمله نظامی خارجی و همزمان با تنش‌های درونی میان اقوام و مذاهب مختلف روبروست، هشداردهنده است. ویسنییک به ما نشان می‌دهد که دشمن واقعی، “دیگری” نیست؛ نه آن همسایه‌ای که زبانی دیگر دارد، نه آن هموطنی که مذهبی دیگر می‌گزیند، نه آن برادری که در قسمتی دیگر از این سرزمین پهناور زندگی می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

قتل خامنه‌ای – شهریار مندنی‌پور: موش ‌دریانورد و ناخدا

این داستان که در اکتبر ۲۰۲۲ (مهر/آبان ۱۴۰۱) نوشته شده است، ساختاری تمثیلی و جهان‌شمول از فروپاشی یک نظام فرسوده، توهم رهبری و تغییر وفاداری‌ها را ترسیم می‌کند. جادوی ادبیات در این تمثیل در خلق الگویی نمادین است که به طرز شگفت‌انگیزی با روندهای سیاسی-اجتماعی واقعی هم‌نوا می‌شود. ادبیات با انتزاع و نمادپردازی، ذات یک پدیده را عریان می‌کند و هنگامی که واقعیت تاریخی بر مدار همان ذات حرکت کند، اثر ادبی در نگاه ما به سندی شفاف و یک هشدار پیشین تبدیل می‌شود. قدرت این تمثیل، در همین جهان‌شمولی و توانایی آن در صحه گذاشتن بر واقعیت‌های متأخر است.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

جلال خالقی مطلق، برجسته‌ترین شاهنامه‌پژوه معاصر، درگذشت

همزمان با حمله نظامی به ایران، قلبی که عمری برای فلات ایران می‌تپید، از تپش بازماند. استاد خالقی مطلق که به راستی عاشق ایران و زبان پارسی بود و آرزویی جز سرافرازی ملت ایران نداشت، ما را گذاشت و رفت. از او علاوه بر پژوهش‌های گران‌سنگ آثار بی‌نظیری در داستان‌نویسی و شعر نیز به جای مانده است.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

نسیم خلیلی: «درس‌آموزی به جای نوستالژی‌زدگی» – کتاب «چهره‌ای از شاه؛ زندگانی، ویژگی‌های اخلاقی و کشورداری محمدرضا پهلوی»

در میان انبوه روایت‌های نوستالژیک از دوران پهلوی که اغلب گذشته را «بهشت ازدست‌رفته» می‌نمایانند، کتاب «چهره‌ای از شاه» نوشته هوشنگ عامری چون آینه‌ای تیز و بی‌رحم عمل می‌کند: نه برای ستایش کورکورانه و نه برای تخریب یک‌جانبه، بلکه برای درس‌آموزی از اشتباهات یک رهبر و یک دوران.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

مانی پارسا: مرثیه در مرثیه

سوگنامه‌ای برای نسلی که خود سوگنامه‌نویس تاریخ ایران بودند و اکنون خود به سوگ نشسته‌اند. مانی پارسا با خلق زنجیره‌ای از شاعران (دخو، بهار، عارف،

ادامه مطلب »
از ما

محمدرفیع محمودیان: ادبیات داستانی، تخیل مادی تمنا در نوشتار

نویسنده با نگاهی فلسفی و نظری به بررسی چیستی و چرایی جذابیت ادبیات داستانی می‌پردازد و استدلال می‌کند که راز این جذابیت را باید در تلاقی سه عنصر «نوشتار»، «تخیل مادی» و «تمنا» جستجو کرد. او بر «نوشتار» به عنوان فرایندی زنده و پویا تأکید می‌کند. نویسنده با مقایسه‌ی سبک و درون‌مایه آثار نویسندگانی چون همینگوی و داستایفسکی، نشان می‌دهد که چگونه تمناهای گوناگون و حتی متضاد یک عصر در نوشتار تبلور می‌یابند و چگونه خواننده نیز در هر دوره با تمنای خاص خود، اثر را به «نوشتاری» زنده و نو بدل می‌کند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

عبدالمجید ارفعی، تنها کتیبه‌خوان زبان ایلامی ایران درگذشت

استاد عبدالمجید ارفعی، یکی از برجسته‌ترین ایلام‌شناسان و متخصصان زبان‌های اکدی و ایلامی ایران، که نخستین ترجمه مستقیم استوانه کوروش بزرگ از زبان بابلی نو به فارسی را انجام داد و بخش عمده‌ای از لوح‌های گلی تخت‌جمشید را خوانش و ترجمه کرد، در ۶ اسفند ۱۴۰۴ (۲۵ فوریه ۲۰۲۶) در ۸۶ سالگی پس از دوره‌ای بیماری ریوی در تهران درگذشت.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

سه شعر از علی حسینی با اجرای شاعر

هستهٔ اصلی اندیشهٔ علی حسینی در این اشعار وصف جامعه‌ای است که از پویایی و زندگی تهی شده و در چرخه‌ای باطل از خشونت، سکون و انتظار مرگ گرفتار آمده است، با این همه، در میان این سیاهی‌‌ها، شعله‌ای از همبستگی و عشق باقی است؛ ندایی برای همدلی به مثابهٔ تنها پناهگاه در برابر عصر یخ‌زدهٔ بردگی.

ادامه مطلب »
از ما

شهریار مندنی‌پور: «سووشونی‌ها» -زخم گرم

شهریار مندنی‌پور در ادامه مجموعه یادداشت‌های «سووشونی‌ها»، با وام‌گیری از اصطلاحی جنگی به کالبدشکافی وضعیت روحی یک ملت پس از کشتار دی‌ماه می‌پردازد. او از مردمی می‌گوید که در برابر خشونت، آیین سوگواری را دگرگون کرده‌اند: سیاه را دور ریخته‌اند، بر مزارها دست زده‌اند و به رقص برخاسته‌اند. مندنی‌پور در این متن هم‌صدا با میلان‌کوندرا تأکید می‌کند که «هنر به ما کمک می‌کند از واقعیت نمیریم». او با یادآوری داستان‌هایی که باید نوشته شوند – از مغازه‌داری با کرکره‌ی خونین تا کابوس‌های شبانه‌ی جلادان – از تخیل به مثابه‌ی تنها سلاح باقی‌مانده در برابر «تخیل شر» دفاع می‌کند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

علی باباچاهی، شاعر خطه جنوب درگذشت

علی‌باباچاهی، شاعر برجسته و نظریه‌پرداز شعر نو ایران که شعرش را به «طنز سیاه» جنوب و «واقعیت هنری» پیوند زده بود، در ۸۳ سالگی درگذشت. او که از پیشگامان جریان «شعر پسانیمایی» و «شعر در وضعیت دیگر» بود، در واپسین سال‌های حیات با مجموعه «جهان متوجه شد» به یکی از مهم‌ترین صداهای اعتراضی شعر ایران تبدیل شد؛ اما به تأکید خودش، «شعر اعتراض» را از «شعار» جدا می‌کرد و فریاد را در ساحت زیبایی‌شناسی تعریف می‌نمود. باباچاهی پس از یک دوره بیماری، عصر دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴ در یکی از بیمارستان‌های کرج بر اثر ایست قلبی درگذشت.

ادامه مطلب »
از دیگران

جلال رستمی گوران: «تسلای آسمانِ شب»: رمانی تاریخی-فلسفی از جواد کاراحسن؛ از اصفهانِ قرن یازدهم تا آناتومی جنگ بوسنی و شکنندگی فرهنگ در برابر ترس و افراط‌گرایی

در رمان «تسلای آسمانِ شب» اثر جواد کاراحسن، اصفهانِ قرن یازدهم سلجوقی نه تنها صحنه‌ای از شکوفایی فرهنگی و دانش عمر خیام است، بلکه آینه‌ای هشداردهنده از چگونگی فروپاشی تدریجی نظم، اعتماد و انسانیت در برابر ترس، تعصب و بنیادگرایی ــ همان سازوکارهایی که نویسنده از دل تجربه جنگ بوسنی، هزار سال بعد، در جوامع امروز بازمی‌شناسد و بدون شعار، به شکنندگی فرهنگ در برابر تاریکی هشدار می‌دهد.

ادامه مطلب »
از دیگران

آموزه‌های داستان‌نویسی – فرانس ک. اشتانتسل: نظرگاه درونی در برابر نظرگاه بیرونی

مقاله به بررسی یکی از بنیادی‌ترین تقابل‌ها در نظریهٔ روایت، یعنی نظرگاه/پرسپکتیو درونی در مقابل نظرگاه/پرسپکتیو بیرونی می‌پردازد. نویسنده استدلال می‌کند که انتخاب میان این دو نوع نظرگاه، امری صرفاً فنی نیست، بلکه عمیقاً با جهان‌بینی و مؤلفه‌های ایدئولوژیک نویسنده و اثر گره خورده است. مقاله سپس با تمرکز بر بازنمایی جهان درونی شخصیت‌ها، نشان می‌دهد که چگونه رمان مدرن در پی ایجاد توهم  بی‌واسطگی و دسترسی مستقیم به ذهن شخصیت‌هاست. در نهایت، اشتانتسل با تحلیل نمونه‌هایی از آثار دیکنز، فیلدینگ، دی.اچ. لارنس، مارگارت درابل به بررسی کارکرد هدایت همدلی خواننده از طریق توزیع نابرابرِ بینش درونی میان شخصیت‌ها می‌پردازد.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

مهین میلانی: «نترس شلیک کن»، دم خروس مدرنیته و سنت…

مهین میلانی در نقد خود بر کتاب «نترس شلیک کن» فرامرز پورنوروز، با زبانی بی‌پرده، میان دو بخش پایانی کتاب که آن را «درخشان و نفس‌گیر» می‌خواند و باقی روایت که به‌زعم او دچار «خودشیفتگی روایی، عشق‌های آبکی و خطی‌سازیِ روزهای وحشتناک» است، مرزبندی می‌کشد. میلانی با تکیه بر تجربه‌ی زیسته‌ی خود از آن دوران، پرسش بنیادینی را مطرح می‌کند: چرا نویسنده‌ای که خود در دل خشونت و سرکوب زیسته، باید به بازنمایی‌هایی دست بزند که «نه روایت نو است و نه حرف تازه‌ای» دارد؟ او این تناقض را نه فقط در فرم، که در تقابل مدرنیته و سنتِ حل‌نشده در شخصیت‌پردازی کتاب ردیابی می‌کند و نقدش را به پرسشی فراتر می‌کشاند: چرا از واقعیتِ سوررئال این سرزمین، مدام به «تخیلات آبکی» پناه می‌بریم؟

ادامه مطلب »
از ما

بررسی مجموعه گوشه‌ها – محبوبه موسوی: «گذار از انفعال»، فردیت زن در داستان پونه بریرانی

پونه بریرانی در داستان «پروست چگونه می‌تواند زندگی‌تان را زیر و رو کند؟»، زن را از قلمرو «انفعالِ رمانتیک» بیرون می‌کشد و به قلمرو «فردیتِ کنشگر» وارد می‌کند. شخصیت «دیبا» نه در جستجوی عشقی آرمانی و قالبی، بلکه در پی عشقی است که او را از «بیوه‌ی کتابفروش» بودن به «دیبا» بودن ارتقا دهد. نویسنده با بهره‌گیری از زبان زنانه (جزئی‌نگری، تنانگی، سکوتِ پُرمعنا) و با واسازیِ کلیشه‌های عاشقانه، نشان می‌دهد که «کنش‌گریِ» زن در این داستان نه در شورش‌های بزرگ، که در جهشی درونی به سوی پذیرش خودِ یگانه‌اش و انتخابِ معشوقی هم‌سوی با همین فردیت متجلی می‌شود.

ادامه مطلب »