ادبیات معاصر ایران

رویدادهای فرهنگی و هنری

سمیره حنائی: «وقتی یک رمان از زبانش عبور می‌کند» – «حسین آتش‌پرور»، «آنی هوسپیان» و ترجمه‌ی جهانیِ یک بحران انسانی

اگر تصویری که از خود ساخته‌ایم فرو بریزد، چه چیزی از ما باقی می‌ماند؟

سمیره حنائی در یادداشتی برای «بانگ»، از این پرسش در رمان «چهارده‌سالگی بر برف» حسین آتش‌پرور آغاز می‌کند و به ترجمهٔ ارمنی آن به قلم آنی هوسپیان می‌رسد: رمانی با شخصیت‌هایی ناپایدار، طنزی سیاه و لحنی که عبورش از یک زبان به زبان دیگر آسان نیست.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

لیلا تقوی: گذشته در بدن، حافظه و انتظار ادامه پیدا می‌کند

در تازه‌ترین برنامه «بانگ نوا» با لیلا تقوی درباره داستان «روز بیست‌وهشتم» گفت‌وگو کرده ایم؛ داستان زنی که پس از رابطه‌ای بدون محافظت، در انتظار نتیجه آزمایش، با ترس، شرم و خاطره روبه‌رو می‌شود. تقوی در این گفت‌وگو از زاویه دید خطابی داستان، جابه‌جایی جایگاه درمانگر و مراجع و حضور هم‌زمان گذشته، حال و آینده در ذهن و بدن راوی سخن می‌گوید.

ادامه مطلب »
از ما

فریبا صدیقیم: «قدرت مرگ پاسخ اعتراض است» – «سگ سیاه زایشگاه» نوشته‌ ناهید شمس

در رمانی که راویِ آن یک سگ سیاه است، مرز میان زایش و مرگ چنان در هم می‌شکند که دیگر نمی‌توان با اطمینان گفت زندگی کجا تمام می‌شود و مرگ از کجا آغاز می‌شود. ناهید شمس در «سگ سیاه زایشگاه»، با طنزی سیاه، جامعه‌ای را روایت می‌کند که در آن بوی مرگ از هر جایش به مشام می‌رسد و حتی در زایشگاه هم نمی‌توان از این بو رها شد. فریبا صدیقیم در این نقد، با تکیه بر شخصیتِ «ونوس» (زنی که میان مردگان و زندگان در نوسان است) و راویِ سگ‌سان، نشان می‌دهد که چگونه این رمان جهانِ گروتسکی می‌سازد که در آن «تقدس و ابتذال»، «عشق و شهوت»، و «ایمان و خرافه» در هم می‌آمیزند.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

نسیم خلیلی: «هجرانی» نوشته فرخنده‌حاجی‌زاده؛ سفری به ادبیات، سوگ، خاطره و زخم‌های تاریخی

نسیم خلیلی مجموعه جستارهای فرخنده حاجی‌زاده را از حد یادکرد چهره‌های ادبی فراتر می‌برد و آن را روایتی از زیستن در سایه‌ی فقدان، سانسور و تبعید درونی می‌خواند. در این نگاه، رفتن حقوقی و آتشی و دانشور و شجریان فقط خبر نیست؛ گشودن دریچه‌ای است به حافظه‌ای که حذف، نابرابری جنسیتی و فشار قدرت را در خود نگه داشته است. کتاب، به‌جای مرثیه، تاریخ عاطفی دهه‌هایی را می‌نویسد که در آن آدم‌ها می‌توانستند در وطن خویش نیز تبعیدی شوند و کلمه، تنها سرزمین باقی‌مانده باشد.

ادامه مطلب »
بانگ - نوا

بانگ در گفت‌وگو با سارا کیان‌راد: پس از سیزده سال تلاش

رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» نوشته رضا قاسمی پس از سیزده سال پیگیری مداوم سارا کیان‌راد، مدرس ایرانشناسی دانشگاه مونیخ، به آلمانی ترجمه و از سوی انتشارات معتبر بک منتشر شد. این اثر که تجربه تبعید را با سنت داستان‌نویسی ایرانی پیوند می‌زند، بدون حمایت گسترده نهادی و تنها به پشتوانه علاقه شخصی مترجم به ناشر آلمانی راه یافت. کیان‌راد در گفت‌وگو با بانگ از دلایل انتخاب کتاب، دشواری معرفی ادبیات معاصر ایران در آلمان و راهکارهای ممکن برای ارتباط پایدار با صنعت نشر سخن می‌گوید.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

امیرحسین یزدان‌بد: «سوگ، روایت و تولد دوباره» – درباره کتاب «خاطرات من» نوشته پرتو نوری‌علا

امیرحسین یزدان‌بد در سخنرانی رونمایی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوری‌علا، این اثر را زادهٔ مرگ ناگهانی پسر نویسنده می‌داند و نشان می‌دهد چگونه سوگ شخصی با تبدیل‌شدن به روایت، هم تولدی دوباره به فرزند می‌بخشد و هم به شهادت‌نامه‌ای از تاریخ معاصر ایران و ایستادگی در برابر فراموشی بدل می‌شود.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

حورا یاوری: «بازخوانی زندگی در آینه تاریخ» – درباره کتاب «خاطرات من» نوشته پرتو نوری‌علا

حورا یاوری، محقق و منتقد ادبی، در این نوشته به بررسی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوری‌علا می‌پردازد؛ روایتی که زندگی شخصی نویسنده را با تحولات فرهنگی و تاریخی معاصر ایران پیوند می‌زند و از معدود زندگی‌نامه‌هایی است که تجربه‌های درونی و رویدادهای بیرونی را هم‌زمان روایت می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

نغمه نیک‌پور: جنینی از عسل

پس از بیست‌وهفت سال، یک داستان کوتاه کافی بود تا قبر آرش دوباره باز شود. شیدا برکات با خواندن کلماتی که فقط او و آرش می‌دانستند، ناگهان دریافت زخم‌هایی که فکر می‌کرد بسته شده‌اند، هنوز خونریزی می‌کنند. حالا میان یک مرده‌ی واقعی و یک زنده‌ی مرموز، میان خاطره و شکنجه، فقط یک نقطه مانده: نقطه‌ی آغاز دوباره‌ی یک کابوس.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

نقد و بررسی کتاب با نسیم خلیلی – «از رنج آوارگی تا چیزی شبیه برف»، نگاهی به «نیشتمان» نوشته حسام مظهرپور

«نیشتمان» روایت بی‌پرده و تکان‌دهنده‌ی رنج‌های مهاجرت غیرقانونی و آوارگی است که از طریق تجربه‌های نیشتمان، زنی کردتبار با جرم سیاسی، و دخترش روژان به تصویر کشیده می‌شود. نویسنده با شفافیت و بدون سانسور، از واقعیات تلخ و گاه مشمئزکننده‌ی زندگی مهاجران سخن می‌گوید و جهانی را نقد می‌کند که در آن کرامت انسانی زیر پای سیاست‌های نابودگر و منفعت‌طلبی‌ها له می‌شود.

ادامه مطلب »
از ما

یوسف انصاری: «تمرکز نشئه»

راوی در دو زمان موازی روایت می‌کند: در سیزده‌سالگی، با تیروکمان یک پرنده (یاهی) را زخمی می‌کند، سپس آن را نجات می‌دهد، اما پرنده پس از بهبودی برای همیشه می‌رود. در چهل‌ودوسالگی، او پس از رابطه‌ی عاشقانه با معشوقه‌اش (میم)، این خاطره را مرور می‌کند و به تضاد بین خشونت کودکی، احساس گناه، و عشق بزرگسالی می‌اندیشد. داستان با نمادهای تکرارشونده و پایان باز، بر گسست انسان از طبیعت و جستجوی معصومیت ازدست‌رفته تأکید می‌کند.

ادامه مطلب »
از ما

رضا نجفی: «از یادداشت‌های شبانه» – شب هفتم؛ ژازون بدون آرگونات‌هایش

خنده‌دار است، عین خواب می‌ماند. الان باید بیدار شوم و ببینم توی آپارتمانی در گینهایم، روی کاناپه‌ای خوابم برده است و در خواب دیده‌ام که آدرسم را فراموش کرده‌ام. اما من بیدارم و واقعاً آدرسم را گم کرده‌ام و فقط واژه‌ی پل سیدخندان و خیابان ویلا توی کله‌ام هست که هیچ کدام آدرس من نیستند…

ادامه مطلب »
از دست ندهید

جنگ ایران و اسرائیل- شهریار مندنی‌پور: «قَدَر مرد»

«قدرمرد» غرقه در تاریکی و شرجی، از صدای نفس‌های غیرعادی «تمساح» بیدار شده بود. دو و نیم صبح بود. با این که دستور داده بود بعد از یک ساعت بیدارش کنند، محافظ وفادارش فقط تا درگاه اتاق خواب آمده بود.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

علی رحمانی قناویزباف: درآمدی بر نسبتِ فرم شهر و فرم داستان در «ماه تا چاه» از حسین آتش‌پرور

مقاله علی رحمانی با تکیه بر نظریهٔ هانری لوفور استدلال می‌کند که در شهری مانند مشهد که توسعهٔ آن تحت سلطهٔ استبداد دینی، تکنوکراسی ویران‌گر، و فراموشی عمدی تاریخ پیش رفته، ادبیات تنها با شکستن فرم‌های متعارف می‌تواند صدای مقاومت باشد. «ماه تا چاه» نوشته حسین آتش پرور، یکی از مهم‌ترین رمان‌های معاصر فارسی از یک سو با تمثیل‌های ابزورد (اعدام میدان‌ها، روزنامهٔ سمی، مشاور املاکی که می‌خواهد نویسنده شود!) منطق حاکم بر این تخریب را افشا می‌کند، و از سوی دیگر با تلفیق مرثیه و هجو، هم سوگواری برای ازدست‌رفته‌ها را روایت می‌کند و هم ناامیدی از بازسازی آن‌ها را.

ادامه مطلب »
از ما

جواد اسحاقیان: واکاوی روان‌شناختی شخصیت راوی در رمان «برای تو»

رمان «برای تو» نوشته حسین نوش‌آذر، اثری پیچیده و چندلایه است که شخصیت اصلی آن، «یوسف بنی‌عالمی»، با اختلالات روانی و کشمکش‌های درونی دست و پنجه نرم می‌کند. این مقاله با رویکردی روان‌شناختی، به تحلیل شخصیت «یوسف» و بررسی تاثیر عوامل مختلف بر فروپاشی ذهنی او می‌پردازد.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

مهرنوش حدادی: دخمه

شخصیت اصلی، فردی منزوی و پریشان‌حال، درگیر با گناهان گذشته است. فضای داستان، که در محیط‌های بسته و تاریک مانند اتاق خواب و آشپزخانه جریان دارد، بازتابی از وضعیت ذهنی اوست: احساس خفگی، تنگنا و سردرگمی.

ادامه مطلب »
داستان

نسیم خاکسار: «کلاغ و جادوی خیال»، بازخوانی رمانِ «در چنگ» از شهرام رحیمیان

رمان “در چنگ” اثر شهرام رحیمیان، داستان یوسف آینه، مترجمی است که پس از شکست در ترجمه‌ی فاوست گوته، وارد جهانی پر از خیال، جادو، و پرسش‌های اخلاقی می‌شود. کلاغ وهومنه، ماجراهای دادستان، و شخصیت‌هایی مانند پاکو و یدالله، نمادهایی از مفاهیم عمیقی مانند عدالت، مسئولیت‌پذیری، و تنهایی انسان هستند. در نهایت، رمان با تاکید بر عشق به عنوان مأمنی آرامش‌بخش، خواننده را به تفکر درباره‌ی پرسش‌های بی‌پاسخ زندگی و نیاز به پیوندهای انسانی دعوت می‌کند.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

مریم شراوند: حراست از بایگانی

روایتی از روابط اداری در یک بانک بر مبنای یک مورد آزار و اذیت جنسی. این روایت از طریق مجموعه‌ای از گزارش‌های مختلف پرسنلی، تصویری چند لایه از رویداد، واکنش‌های مختلف افراد در سطوح مختلف سازمانی و تلاش برای سرپوش گذاشتن بر ماجرا را ارائه می‌دهد.

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

اسباب شّر: یک رمان تاریخی از جواد علوی

«اسباب شّر» نه تنها یک رمان تاریخی و اجتماعی خواندنی‌ست، بلکه اثری است که با نگاهی دقیق و تحلیل‌گرا، خواننده را به تأمل در تحولات جامعه ایران وامی‌دارد. این کتاب، با بیش از پانصد صفحه، اثری فشرده و پرکشش است.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

فرشته وزیری نسب: «دختران خیال آلاچیق نو» – کاوش مفهوم آن «دیگری» در رمان «در تیرگی شب»

برای لیلای «در تیرگی شب» حضور دیگری به تدریج کمرنگ‌تر می‌شود و او خود را باز می‌یابد. لیلای زن درون را در می‌یابد و نویسندهٔ مرد می‌کوشد دیگری زن را درک کند و به او نزدیک شود. او و احساساتش را به تصویر بکشد و برای رهایی اش، حداقل در چهارچوب داستان، تلاش کند.

ادامه مطلب »
از دست ندهید

شهریار مندنی‌پور: ادبیات زخمی ایران در حکومت اسلامی، سرکوب‌ها و خلاقیت‌ها- مقدمه‌ای در موقعیت ادبیات ایران در آستانه سالگرد قیام ژینا

روزی که دختری/ گردآفریدی  شجاع روسری‌اش را بر سر چوبی دار‌‌ زد و بر‌ بلندایی ایستاد، شروع یک جنبش نبود. یکی از تجلی‌های آن بود. برآمدن «آزادی نه گفتن» به ستم دوگانه بر زنان ایران: زن، زندگی، آزادی= آزادی ادبیات ناب، نه مردسالار و نه زن سالار

ادامه مطلب »
رویدادهای فرهنگی و هنری

«زینت» نوشته وحید ضرابی‌نسب در نشر آسمانا- مرضیه ستوده: روایتی چشمگیر و ماهرانه از رنج زنانه/ مهرک کمالی: پلی کم‌نظیر میان داستان و تاریخ

«زینت» یک رمان تاریخی‌ست که وقایع آن در «سال‌های مه‌آلود و غبار گرفته انتهای قاجار و ابتدای پهلوی» اتفاق می‌افتد با این هدف که تصویری از زن در ابتدای دو سده‌ی تاریخ معاصر ایران را ترسیم ‌کند.

ادامه مطلب »