تراکمه که از چهرههای محوری حلقه ادبی جنگ اصفهان بود، نقش مهمی در تأسیس، تداوم و سیاستگذاری محتوایی فصلنامه زندهرود داشت که نخستین بار در پاییز ۱۳۷۱ در اصفهان منتشر شد و به عنوان ادامهدهنده طبیعی روح و خط فکری «جنگ اصفهان» شناخته میشود.
حرف اصلی شاعر در این شعر، روایت «بودن در حصار مکان و زمان» و در همان حال «تلاش برای رهایی از آن» است. شاعرنشان میدهد که رهایی اگرچه ضروری است، اما با بار سنگین گناه، دلتنگی و مسئولیت در قبال کسانی که جا میگذاریم، عجین شده است؛ گویی رهایی واقعی، بدون شکستن اسب شیشهای خاطرات و ترک کردنِ بیتوجه عزیزان، ممکن نیست.نابراین چالش اصلی در این شعر مساله دیرین انتخاب بین آزادی یا امنیت است. میشنوید با صدای شاعر:
دستاورد اصلی هابرماس برای ادبیات، نه در خلق آثار داستانی، بلکه در ارائهٔ چارچوبی نظری برای فهم کارکرد اجتماعی ادبیات بود. او با طرح مفهوم «عقلانیت ادبی» و نقش ادبیات در شکلگیری «خیال جمعی» مدرن، به نقد ادبی و فرهنگی جهتگیری تازهای بخشید .
«شکوفه و تیغ» نوشتهی فریبا مهرابی، روایتی تکاندهنده و شخصی از چهار سال حبس در زندانهای سپاه و عادلآباد شیراز در دههی ۶۰ است؛ یک دختر ۱۶ ساله نه تنها در برابر خشونتهای جسمی، زبانی و روانی مقاومت کرد، بلکه با نوشتن نامههای خیالی به والدینش، تجربهی زندان را به سندی ماندگار از پایداری انسانی و افشای سرکوب فراز آورد. این خاطرهنگاری داستانواره، زندان را نه تنها مکانی برای شکنجه، بلکه فضایی برای شکوفایی ادبی و اخلاقی در دل تاریکی نشان میدهد.
مردم بیپناه و بدون هیچ سیستم هشدار یا پناهگاهی، میان ترس دائمی از آسمان و تلاش برای عادیسازی وحشت گیر افتادهاند. در این فضای آخرالزمانی که با قطع اینترنت، باران سیاه سمی، و بوی بنزین سوخته در خیابانها همراه شده، شهروندان با دو بحران روبهرو هستند: از یک سو بمباران دشمن خارجی و از سوی دیگر سرکوب بیرحمانه داخلی. در آستانه نوروز، امید و شوق جای خود را به بیحسی و پرسشهای بیپایان داده و مردم میان آرزوی صلح، تغییر رژیم، یا حتی بازگشت ثبات تحت هر شرایطی سرگردانند.
«هزار و یک شب» نه تنها گنجینهای از قصههای شگفتانگیز شرقی، بلکه دایرهالمعارفی چندلایه از تجربهی انسانی است که از گفتوگوی گستردهی فرهنگها، ملل و سنتهای گوناگون در طول تاریخ شکل گرفته. حضور شخصیتهای اسطورهای در کنار مردمان عادی و حاکمان، همراه با حکمت، طنز و تأملات عمیق در عشق، قدرت و سرنوشت، این اثر را به متنی زنده و پویا بدل کرده که فراتر از یک میراث ادبی گذشته، امکان خوانشهای متنوع تاریخی، فرهنگی و اجتماعی را فراهم میآورد. از این رو، هزار و یک شب همچنان منبعی غنی برای پژوهشهای معاصر در حوزهی روایت، روابط قدرت و لایههای پنهان تجربهی بشری باقی مانده است.
سپانلو زمان حال، زمان غمگین و پر از رنج را نفی میکند. پشت سر از شکوه و جلال خبری نیست، پس نگاهش به آینده است؛ آیندهای روشن و درخشان برای تهران و برای خاطرههای ساکنانش. او با مرور یکپارچگی ملی و عشق عمیق به سرزمین، تعهد خودش را به زادگاهش تهران و به کشورش ایران اعلام میکند. سپانلو به ما یادآوری میکند که روزهای آفتابی در راهاند و خاطرههای ما، لبخندهای شیرین، لحظههای آزاد… در بلوار میرداماد و خیابانهای این شهر جاودانه خواهند ماند. می شنوید:
هادی ابراهیمی رودبارکی یک شاعر تجربهگرا با رشد آهسته و پیوسته است که به تدریج زبان شخصی موسیقایی، طبیعتگرا و خشونتپرهیز خود را پرورش داده است. از مختصات شعر او گفتوگوی مستقیم با عناصر طبیعی، تصاویر نو، واژهسازی خلاقانه و تمهایی چون بازگشت به زندگی، مقاومت اجتماعی-سیاسی و تجربه دیاسپوراست.
به چه چیز در این چهار رمان نگاه میکنیم؟ چهگونه نگاه میکنیم؟ به حضور مرگ نگاه میکنیم؛ به رابطهی عشق و مرگ. به چهار رمان شکار کبک، پنجاه درجه بالای صفر، لب بر تیغ، خندهی شغال در چهار آینه نگاه میکنیم: درک زیگموند فروید از رانش مرگ، درک ژاک لاکان از رانش مرگ، اندیشهی ژان پل سارتر، اندیشهی فریدریش نیچه. آنگاه؟
نویسنده جنگ را نه بهعنوان یک واقعهی ژئوپلیتیک، بلکه بهمثابه «تغییری در ادراک جهان» توصیف میکند که زمان را تکهتکه کرده، اقتصاد را به سمت نابودی سوق میدهد و اعتماد میان انسانها را فرو میپاشد. متن تأکید میکند که جنگ با واژههای آرامی مانند «عملیات» و «خسارت جانبی» آغاز میشود، اما در خیابان به فروپاشی خانهها، بازیهای تغییرشکلیافته کودکان و ترسی تبدیل میشود که تا سالها پس از پایان جنگ نیز در ذهن قربانیان باقی میماند.
امضاکنندگان تأکید میکنند که در شرایط کنونی، هم دیکتاتوری مذهبی و هم مداخله نظامی، هر دو به یک اندازه تهدیدی برای حیات و آزادی مردم ایران هستند. آنها خواستار ساختن گفتمانی جمعی و ضدپدرسالارانه هستند که بر مبنای شعار «زن، زندگی، آزادی»، صدای مادران سوگوار، جنبشهای مدنی و اقلیتهای قومی و جنسی را بازتاب دهد و از بهحاشیهرفتن مطالبات زنان در سایه جنگ و امنیت جلوگیری کند.
به جای آنکه در همان روز نخست، بی سر و صدا جنازه خامنهای را به خاک بسپرند آنقدر دربند مراسم بودند که به دام خود افتادند. جنازه در روز هفتم پس از قتل روی زمین مانده است. شهروندان خشمگین که کشتار دی و حرمانهای ۲۰ سال گذشته را از یاد نبردهاند با هشتگ «بو گرفت» در شبکههای اجتماعی فضایی برای بیان این خشم ایجاد کردهاند. شعر خانم شمس در امتداد این حس ملی شکل گرفته است.
رمان «از چشمهای شما میترسم» فرخنده حاجیزاده متنی است که روایت را از جایگاه بازنمایی واقعیت به جایگاه کنش تاریخی و اخلاقی منتقل میکند. این رمان با فروپاشاندن زمان خطی، چندپارهکردن صدا و واگذاری حافظه به بدن زنانه، امکان تازهای برای اندیشیدن به نسبت میان ترس، تاریخ و هویت فراهم میآورد. مقالهی حاضر میکوشد نشان دهد که چگونه حاجیزاده ترس را از قلمرو روانشناختی فردی بیرون میکشد و آن را به مقولهای زیباییشناختی و هستیشناختی بدل میسازد.
سروش خزائی، هنرمند چندرسانهای (مولتیمدیا و حوزه تجسمی) ایرانی، در جریان بمبارانهای خیابان خواجه عبدالله انصاری در تهران کشته شد.
استاد خالقی مطلق در این داستان اسارت درونی جامعه ایران تحت سرکوب را نشان میدهد که با «اعتیاد به ترس»، «عادت به ناامیدی» و تکرار خشونت، به ساختارهای استبدادی بازمیگردد. نقش روشنفکران – همچون راوی تبعیدی که خیرات میدهد، روزنامه میخواند و افکارش را «مرتب» میکند – در این اسارت برجسته است: آنها ناظرانی منفعلاند که تحلیل میکنند اما در عمل تغییری ایجاد نمیکنند، و حتی سیاستمداران غربی با مبادله قراردادهای اقتصادی در برابر آزادیهای موقت، بخشی از این معماری اسارت میشوند. رهایی واقعی، نه از دخالت بیرونی، بلکه تنها با شکستن این چرخه درونی و بازپسگیری حس از دسترفته ممکن است، که داستان آن را به عنوان کمدی سیاه تکرار تاریخ افشا میکند.
انتشارات آسمانا رمان جدید سیامک وثوقی، نویسنده ایرانی-آمریکایی ساکن سیاتل، را با عنوان «ویژگیهای کودکانی که گمان میکردیم از بمبها نیرومندترند» (The Qualities of Children That We Thought Were Stronger Than Bombs) منتشر کرد.
نمایشنامه «پیکر زن همچون میدان نبرد در جنگ بوسنی» در شرایط کنونی که ایران با تهدید حمله نظامی خارجی و همزمان با تنشهای درونی میان اقوام و مذاهب مختلف روبروست، هشداردهنده است. ویسنییک به ما نشان میدهد که دشمن واقعی، “دیگری” نیست؛ نه آن همسایهای که زبانی دیگر دارد، نه آن هموطنی که مذهبی دیگر میگزیند، نه آن برادری که در قسمتی دیگر از این سرزمین پهناور زندگی میکند.
این داستان که در اکتبر ۲۰۲۲ (مهر/آبان ۱۴۰۱) نوشته شده است، ساختاری تمثیلی و جهانشمول از فروپاشی یک نظام فرسوده، توهم رهبری و تغییر وفاداریها را ترسیم میکند. جادوی ادبیات در این تمثیل در خلق الگویی نمادین است که به طرز شگفتانگیزی با روندهای سیاسی-اجتماعی واقعی همنوا میشود. ادبیات با انتزاع و نمادپردازی، ذات یک پدیده را عریان میکند و هنگامی که واقعیت تاریخی بر مدار همان ذات حرکت کند، اثر ادبی در نگاه ما به سندی شفاف و یک هشدار پیشین تبدیل میشود. قدرت این تمثیل، در همین جهانشمولی و توانایی آن در صحه گذاشتن بر واقعیتهای متأخر است.
همزمان با حمله نظامی به ایران، قلبی که عمری برای فلات ایران میتپید، از تپش بازماند. استاد خالقی مطلق که به راستی عاشق ایران و زبان پارسی بود و آرزویی جز سرافرازی ملت ایران نداشت، ما را گذاشت و رفت. از او علاوه بر پژوهشهای گرانسنگ آثار بینظیری در داستاننویسی و شعر نیز به جای مانده است.
در میان انبوه روایتهای نوستالژیک از دوران پهلوی که اغلب گذشته را «بهشت ازدسترفته» مینمایانند، کتاب «چهرهای از شاه» نوشته هوشنگ عامری چون آینهای تیز و بیرحم عمل میکند: نه برای ستایش کورکورانه و نه برای تخریب یکجانبه، بلکه برای درسآموزی از اشتباهات یک رهبر و یک دوران.
سوگنامهای برای نسلی که خود سوگنامهنویس تاریخ ایران بودند و اکنون خود به سوگ نشستهاند. مانی پارسا با خلق زنجیرهای از شاعران (دخو، بهار، عارف،
