جنگ که تمام میشود، «بازسازی» آغاز میگردد. اما آیا خانهای که از نو ساخته میشود، همان خانهی پیشین است؟ احمد خلفانی در این جستار، با نگاهی به خانهی ویران گوته، ترکهای دیوار یک خانهٔ شخصی، و فیلم «کپی برابر اصل» کیارستمی، نشان میدهد که هر بازسازی، فقط «فقدان» را پنهان میکند. در دوسیهٔ «ضد جنگ» بانگ، این متن یادآور آن است که «زندگی در میان ویرانهها» نه یک انتخاب، که سرنوشت ما در «صلح منفی» است.
کانون نویسندگان ایران، هم تجاوز آمریکا و اسرائیل و هم سرکوب و سانسور جمهوری اسلامی را محکوم میکند و تأکید دارد که مردم ناچار به انتخاب میان «قدرتهای غارتگر» و «حکومت سرکوبگر» نیستند. سرنوشت جامعه نه در جنگ و نه در بازگشت به گذشته، بلکه در دست خود مردم است. نویسندگان بر این باورند که حتی پس از این ویرانی بزرگ، مردم قادرند نیروی خود را سازمان دهند و آیندهای مبتنی بر آزادی و برابری را رقم بزنند. بیانیه کانون را می خوانید:
ندا معمار کرمانی با زبانی بسیار تصویری و موسیقیایی، از تسلیم شخصی به مقاومت جمعی (یا حداقل ثبت جمعی درد) رسیده. شعرها همگی در لایهی شخصی ریشه دارند، اما با تصاویر جنگ، خاک، گور دستهجمعی و فصلهای بههمریخته، به لایهی اجتماعی و تاریخی هم گسترش پیدا میکنند.
داستان جسورانه و شاعرانهای که مرز میان زندگی/مرگ، خاطره/هذیان را محو میکند و در روایت لحظهی مرگ از منظرِ ذهنِ در حال فروریختن کاملاً موفق عمل کرده است. میشنوید با صدای نویسنده.
در میزگرد پیش رو، حسن حسام، فریبا ثابت، حسین دولتآبادی و شهاب برهان– نویسندگان، شاعران و روشنفکران معاصر ایران – از زاویهای ادبی، تاریخی و سیاسی به مسئله مجازات اعدام میپردازند. این گفتوگو روایتی است از تناقض میان دفاع از جان انسان و قتل قانونمند او توسط دولت. با استناد به آرای ویکتور هوگو، کارل مارکس، قرآن و تجربه زیسته در ایران امروز، این میزگرد تلاش میکند پرسش بیپاسخ را دوباره مطرح کند: آیا میتوان با کشتن، خشونت را ریشهکن کرد؟
این مقاله میکوشد نشان دهد چگونه عطارها با موازیسازیِ تاریخیِ سقوط یک تاجر باکویی در انقلاب بلشویکی و فروپاشی زندگی یک افسر ارتش شاه، از مرز داستانِ خانوادگی فراتر میرود و به یکی از صادقانهترین روایتهای نسلی از «هویتسازی در برابر پدران» تبدیل میشود.
«هادی ابراهیمی در مجموعهی «خوابهایم بریدهبریده نفس میکشند» جهانی میسازد که در آن انسان از مرکزیت میافتد؛ در آب، آینه، خاک، سنگ و مرگ پراکنده میشود. لیلی راعی، نویسنده و پژوهشگر مقیم ونکوور، در این یادداشت خوانشی از کتاب را پیش میگذارد: فرسایشی آرام، نه فاجعهای ناگهانی.»
در مرز باریک بیداری و خواب، یک الاغ ساده سر برمیآورد و ناگهان تمام جهانِ مهاجر را به هم میریزد. شایان افشار در این داستان کوتاه، با ظرافت، الاغِ «نظرکرده» را به نمادی از حافظهی جمعی، هویتِ آویزان و ابسوردِ زندگیِ دوفرهنگی بدل میکند؛ چنانکه یک سواریِ ساده در فریوی لسآنجلس به تمثیلی از مقاومتِ خاموش، شرمِ فرهنگی و دلتنگیِ بیپایان تبدیل میشود.
رمان «مستیم و خرابیم و کسی شاهد ما نیست» نوشتهی مهدی گنجوی با روایتهای چندگانه و فضاسازی نوآر، زندگی حاشیهنشینان تهران بهعنوان «امالقراء» اسلامی را در شبکهای از گناه، انتقام و حسرت به تصویر میکشد. این اثر، با بهرهگیری از چندصدایی باختینی و کاوش نابرابریهای شهری، پایتخت را بهعنوان فضایی خصومتآمیز نشان میدهد که شخصیتها را در چرخهای از خشونت و انزوا گرفتار میکند. پادکست حسین نوشآذر در معرفی این رمان را میشنوید:
آیا آثار بزرگ ادبی جهان بدون خواندن فلسفه آفریده میشوند؟ محمدرفیع محمودیان در این جستار، با مروری بر نمونههایی از تولستوی و بکت تا فوئنتس و میشیما، نشان میدهد که بسیاری از نویسندگان نامدار با فلسفهی روزگار خود درگیر بودهاند؛ در سوی دیگر، او از نبودِ چنین سنتی در ادبیات داستانی ایران میگوید و پیامدِ این خلأ را «فقدانی در کارها» میخواند.
نه! در جنگ فقط انسان نیست که قربانی میشود و مرگ او غمانگیزترین مرگ نیست. چه کسی میداند در هر انفجار چند غنچهی در انتظارِ شکفتن، در کاسبرگِ بستهی خود زنده در گور میسوزند؟ د
در جهانی غرق در گل و بارانِ بیوقفه، جایی که اخلاق و طبیعت همزمان فرو میپاشند، مردهای بازمیگردد تا به پوچی جمعی معنا بخشد. «تانگوی شیطان» لاسلو کراسناهورکایی نه فقط روایتی آخرالزمانی از مجارستانِ پیش از سقوط کمونیسم، بلکه تأملی عمیق و شاعرانه بر ماهیتِ انتظار، فریب و قدرت ویرانگرِ «ما»ی ساختگی است؛ داستانی که با جملات طولانی و فرم دایرهایاش، خواننده را به همان برزخِ شخصیتهایش میکشاند.
داستان کوتاه «اتفاقی در پل اوول کریک» اثر آمبروز بیرس، نویسنده نامدار آمریکایی، روایت تلخ و واقعگرایانهای از آیین نظامی اعدام است؛ جایی که «پیتون فارکوهر»، کشاورز و غیرنظامی جنوبی، تنها به دلیل خرابکاری در پل راهآهن، بدون دادرسی عادلانه در آستانه اعدام قرار میگیرد. بیرس با نگاهی موشکافانه به آخرین لحظات زندگی محکوم، پوچی و وحشت مرگهای قانونیشده در جنگ را به تصویر میکشد. این اثر که یکی از مشهورترین داستانهای ضدجنگ ادبیات جهان است، بیانیهای ماندگار بر «نه به اعدام» و نقدی بر خشونتی است که در پس نظم و تشریفات نظامی پنهان میشود.
در این شعر، راوی از نسلی سخن میگوید که با وجود کودکی و ناباوری، درگیر جنگی بیامان شده است. حرف اصلی شعر، روایت از دست دادن بیگناهی و تبدیل شدن فضاهای آشنا و بازیهای کودکانه به عرصهای از خشونت و مرگ است؛ چنانکه «دشمن» چنان فراگیر میشود که حتی از سادهترین لذتهای زندگی نیز پیشی میگیرد.این شعر در دوسیه ضد جنگ بانگ منتشر میشود.
قلیچخانی که فوتبال را از کوچههای محله شوش تهران آغاز کرد، پس از انقلاب به فعالیت سیاسی چپگرا و روزنامهنگاری روی آورد و مجله «آرش» را منتشر میکرد. او که دو بار در دهه ۵۰ شمسی زندانی سیاسی شد و از بوسیدن دست شاه در مراسم قهرمانی ۱۳۴۷ خودداری کرده بود، نمادی از پیوند قهرمانی ورزشی، تعهد سیاسی و مقاومت اخلاقی بود. نوشته ای از رضا باقری درباره او.
این کتاب شامل هشت داستان کوتاه گمانهزن (speculative) است که به کاوش دنیای آینده میپردازد؛ جهانی که فناوریهای نوین زیست انسانی را به شکل عمیقی دگرگون کرده و چالشهای تازهای پدید آوردهاند.
نسیم خاکسار با چنان جزئیات سرد و بالینی ماجرا را روایت میکند که خواننده نه همدردی میکند و نه بهتزده میشود. او میفهمد که ساختاری در حال شکلگیریست. ساختار مبتنی بر مرگ. خاکسار هم در اینجا مانند اورول در «یک حلقآویز» از عادیسازی مرگ سخن میگوید.
رمان «سفرنامه تایوان» نوشتهٔ یانگ شوانگزی با ترجمهٔ لین کینگ، نخستین اثر چینیزبان برندهٔ جایزه بوکر بینالمللی ۲۰۲۶ شد. این کتاب با ساختار متافیکشنال هوشمندانه، از طریق روایت عشقی پیچیده در دل اشغال ژاپن و محوریت غذا به عنوان زبان فرهنگ و قدرت، نقدی لایهلایه بر استعمار، هویت و روابط نابرابر ارائه میدهد.
داستان رضا باقری، در نگاه اول، عاشقانهای است از جنس «سوگِ ماندگار»: پسری شانزدهساله عاشق دختری میشود، او را به زور به دیگری میدهند، دختر
بهروز شیدا در این جستار بلند، «مدلول استعلایی درد» را در لایههای این متون میکاود: از تنهایی قهرمانانهای که فریادش در سکوت گم میشود تا وداع کیخسروگونه با جهان، از شجاعتی که در برابر تازیانه و تجاوز معنا مییابد تا زخمهایی که به یاد دوست، تحملپذیر میشوند. این خاطرات، بیش از ثبت تاریخ، صحنهی احضار و درمان درد یک نسلاند؛ دردی که هنوز سایهاش بر جان ما گسترده است.
در میان ویرانههای جنگ غزه، فلسطینیها با جمعآوری کتابهای سوخته از زیر آوار و دیجیتالسازی اسناد تاریخی، تلاش میکنند تا میراث فرهنگی و آموزشی خود
