بانگ نیوز

نسیم خلیلی مجموعه جستارهای فرخنده حاجی‌زاده را از حد یادکرد چهره‌های ادبی فراتر می‌برد و آن را روایتی از زیستن در سایه‌ی فقدان، سانسور و تبعید درونی می‌خواند. در این نگاه، رفتن حقوقی و آتشی و دانشور و شجریان فقط خبر نیست؛ گشودن دریچه‌ای است به حافظه‌ای که حذف، نابرابری جنسیتی و فشار قدرت را در خود نگه داشته است. کتاب، به‌جای مرثیه، تاریخ عاطفی دهه‌هایی را می‌نویسد که در آن آدم‌ها می‌توانستند در وطن خویش نیز تبعیدی شوند و کلمه، تنها سرزمین باقی‌مانده باشد.

رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» نوشته رضا قاسمی پس از سیزده سال پیگیری مداوم سارا کیان‌راد، مدرس ایرانشناسی دانشگاه مونیخ، به آلمانی ترجمه و از سوی انتشارات معتبر بک منتشر شد. این اثر که تجربه تبعید را با سنت داستان‌نویسی ایرانی پیوند می‌زند، بدون حمایت گسترده نهادی و تنها به پشتوانه علاقه شخصی مترجم به ناشر آلمانی راه یافت. کیان‌راد در گفت‌وگو با بانگ از دلایل انتخاب کتاب، دشواری معرفی ادبیات معاصر ایران در آلمان و راهکارهای ممکن برای ارتباط پایدار با صنعت نشر سخن می‌گوید.

در اینجا صحبت از اعدام فعالان و مخالفان سیاسی نیست، چرا که اعدام آنان خود جنایت است. همچنین صحبت از کسانی نیست که به اتهام جنایت، چه‌بسا بی‌گناه، کشته می‌شوند؛ که این نیز جنایتی دیگر است. سخن از اعدام به‌طور کلی است؛ اعدامی که قربانی آن هرکس باشد، حتی یک قاتل واقعی، جنایت و قتلِ عمدِ دولتی محسوب می‌شود.

در جهان شعری شهیار قنبری، عاشقانه هرگز در اتاق دربسته نمی‌ماند. «من» زخمیِ هجرت و تنهایی، آرام به «ما»ی قدغن و جنگل سوخته بدل می‌شود و دوباره برمی‌گردد؛ سفری مدام میان بدن و تاریخ، بوسه و سانسور، برگ و قیام. آرش نصرت‌اللهی در این خوانش نشان می‌دهد که این حرکت صرفاً مضمون نیست، تکنیک است: تصویرهای فشرده، واژه‌سازی پرخطر، زبان سهل و ممتنع، و چندصدایی‌ای که ترانه را از امر خصوصی به امر جمعی می‌کشاند، بی‌آن‌که شور عاشقانه را قربانی شعار کند. مسئله، سرودن اعتراض یا سرودن عشق نیست؛ مسئله زیستنِ شعر است، آن‌قدر که بودن و نبودن شهیار قنبری در ترانه فارسی تفاوتی واقعی بسازد.

شهریار الوندی در این شعر با موفقیت دو ژانرِ غنایی و سیاسی را با وزن نیمایی در هم می‌آمیزد؛ بدون آنکه یکی بر دیگری چیره شود. می‌شنوید با صدا و اجرای شاعر در بانگ‌نوا.

ثبت‌نام محدود کارگاه‌های پاییز و زمستان ۱۴۰۵ «شناخت ادبیات و داستان‌ورزی» با شهریار مندنی‌پور آغاز شد؛ دوازده نشست دو‌هفته‌یک‌بار با گرایش ناول و رمان، بررسی نویسندگان از داستایوسکی تا کالوینو و براتیگان، نقد کارگاهی داستان‌های اعضا و یک جلسهٔ ویژهٔ «داستان به سینما می‌رود». شنبه‌ها از ۲۶ سپتامبر و یکشنبه‌ها از ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲ ظهر به وقت شرق آمریکا.

شاعر در این سه شعر، عمیقاً غم گذشته سپری‌شده را دارد و در جست‌وجوی آرامش و معنا در خاطرات ازدست‌رفته است. سرانجام هم خودش را به دست جربان آرام زندگی می‌سپارد. می‌شنوید با صدا و اجرای شاعر در این شماره از بانگ‌نوا.

رمان «همنوایی شبانۀ ارکستر چوب‌ها» نوشتۀ رضا قاسمی، با ترجمۀ سارا کیان‌راد، به‌تازگی از سوی انتشارات معتبر و قدیمی C.H. Beck در آلمان منتشر شده است. این رمان که پیش‌تر برندۀ جایزۀ ادبی گلشیری شده بود، داستان تبعیدی ایرانی به نام یدالله را در پاریس دهۀ ۱۹۹۰ روایت می‌کند که با ورود همسایه‌ای مرموز، زندگی‌اش با رمانی که خودش سال‌ها پیش نوشته، درهم می‌آمیزد.

در پشت هر رمان ماندگار، رازهایی فراتر از داستان نهفته است: عادت‌های عجیب، نظم‌های آهنین و لحظات ناب خلاقیتی که نویسندگان بزرگ را به خالقان جهان‌های کلمات تبدیل می‌کند. از سپیده‌دم‌های موریسون تا ظرف‌شستن‌های کریستی، این مقاله پرده از فرآیندهای پنهان برمی‌دارد و نشان می‌دهد که رمز موفقیت ادبی، نه در جرقه‌های ناگهانی، بلکه در حضورِ مستمر و تعهدِ روزانه به کلمه‌هاست.

حورا یاوری، محقق و منتقد ادبی، در این نوشته به بررسی کتاب «خاطرات من» اثر پرتو نوری‌علا می‌پردازد؛ روایتی که زندگی شخصی نویسنده را با تحولات فرهنگی و تاریخی معاصر ایران پیوند می‌زند و از معدود زندگی‌نامه‌هایی است که تجربه‌های درونی و رویدادهای بیرونی را هم‌زمان روایت می‌کند.

در میانه‌ی جنگ، بیماری و فقدان، وقتی صدای چکش و مطب دندان‌پزشکی از آن سوی دیوار سکوتِ ضروری یک نویسنده‌ی بیمار را می‌شکند، مارسل پروست نامه‌هایی می‌نویسد که گواهی زنده‌ای‌ست بر تاب‌آوری ادبیات در تاریک‌ترین روزها. کتاب «نامه‌های پروست به همسایه‌اش» به ترجمه‌ی روان رعنا موقعی و انتشار نشر دانوب آبی، همین نامه‌های ظاهراً ساده را به روایتی عمیق از همسایگی، تنهایی و تبدیل امر روزمره به ماده‌ی ادبی بدل می‌کند؛ روایتی که نشان می‌دهد چگونه یک مزاحمت کوچک می‌تواند در سایه‌ی جنگ، به یکی از لطیف‌ترین اسناد زندگی و خلاقیت نویسنده‌ای بزرگ تبدیل شود.