نشر آسمانا رمان «تونل» نوشته سعید کارآفرین را منتشر کرد. این اثر سومین کتاب داستانی نویسنده است که در آن با زبانی آمیخته از تعلیق، طنز تلخ و عناصر جادویی، به موضوعاتی همچون حافظه، گناه، عشق و مرز میان زندگی و مرگ پرداخته شده است.
راوی در میان لگنهای آب و وایتکس، به دنبال هویت گمشدهاش در لابهلای صفحات پارهشده کتابهایش میگردد. داستانی از خشونت پنهان، همذاتپنداری با یک شخصیت خیالی، و تصمیمی سرنوشتساز برای بیرون کشیدن خود از زیر خاکسترهای یک زندگی مشترک.
«در خود نشستن» با ترسیم سفر زنی به نام «پروانه» که میان دو جهانِ ازهمگسسته سرگردان است، چهرهای تراژیک از «تبعید» یک زن را به تصویر میکشد؛ تبعیدی که نه فقط در جابهجایی جغرافیایی، که در لایههای سیاسی، جنسی و عاطفی شخصیت او ریشه دوانده است. اکنون، با اجرای سارا بریار و بر اساس متنی از حسین نوشآذر، در برنامه «آوا و نوا» به کندوکاو این سرگشتگی وجودی میپردازیم؛ پروانه، میان ایرانِ سرکوبگر و آمریکای بیتعلق، نه قهرمان است و نه قربانی صرف، بلکه بازماندهای از مدرنیتهای شکستخورده که تنهایی را به حصرِ شرم ترجیح میدهد.
دولتآبادی بر این نکته تأکید دارد که ادبیات تبعید صرفاً محدود به چهرههای مشهور و آثار پرسروصدا نیست، بلکه از روایتهای کوچک، شخصی و گاه ناپیوسته شکل میگیرد. در این نگاه، آثار حسام بخشی از لایههای پنهانتر و ضروری این ادبیات محسوب میشود که بدون آنها تصویر کامل نخواهد بود. او نوشتههای حسام را نه صرفاً داستان، که بخشی از حافظه پراکنده مهاجرت و تبعید ایرانیان میداند.
داستان «در خود نشستن» را میتوان نمونهای فشرده و تمامعیار از جهانِ داستانیِ شهرنوش پارسیپور دانست؛ زیرا تقریباً تمامیِ مضامینِ بنیادینِ آثار او، از سرکوبِ سیاسی و جنسیِ زنان، شکافِ میانِ بدن و میل، نقدِ گفتمانِ ایدئولوژیکِ چپ و مذهبی، تجربهی تنهاییِ مهاجرت، و حسرتِ عشقی که نه در شرق میگنجد و نه در غرب در این روایتِ واحد گرد آمدهاند.
شهرنوش پارسیپور در کتاب «خاطرات زندان» با نگاهی دور و در عین حال صمیمی، از دل یکی از خشنترین تجربههای تاریخ معاصر ایران، تصویری بهیادماندنی از انسانهای گرفتار در بند میآفریند. او که خود چهار بار به جرم «نویسنده بودن» زندانی شده، بار سنگین اجساد اعدامشدگان و روح زخمی زندانیان را بر دوش میکشد و با صمیمیت و بیپرواییای شگفتانگیز، هم مشاهدات تلخ را ثبت میکند و هم از طنز تلخ موقعیتهای انسانی در میان جهنم نمیگذرد. «خاطرات زندان» نه فقط سند تاریخی، که اعتراف یک نویسنده به رسالت قلم و مقاومت از طریق روایت است.
شهرنوش پارسیپور، نویسنده و مترجم نامدار ایرانی که با خلق آثاری چندلایه، روایتهای مسلط از تاریخ معاصر را به چالش کشید و صدای زنانی را به گوش رساند که در لابهلای تحولات اجتماعی و سیاسی گم شده بودند، در سن ۸۰ سالگی بر اثر سکته قلبی در آمریکا درگذشت. او که از ۱۶ سالگی نوشتن را آغاز کرد و طی نیم قرن فعالیت ادبی، با عبور از مرزهای مرسوم داستاننویسی و تلفیق عرفان، اسطوره و رئالیسم جادویی، به یکی از تأثیرگذارترین چهرههای ادبیات داستانی ایران تبدیل شد، در طول زندگی حرفهای خود دو بار تجربه زندان را پشت سر گذاشت و سرانجام در اواخر دهه ۱۳۷۰ ناگزیر به ترک وطن شد؛ میراثی غنی از رمان، داستان کوتاه و ترجمههای فلسفی-عرفانی از او به جای مانده که همچنان به عنوان یکی از مهمترین گفتمانهای ادبیات زنان و نقد ساختارهای پدرسالارانه در ایران مطرح است.
تصویری از نسلی که میان «آگاهی» و «فراموشیِ اجباری» دستوپا میزند؛ نسلی که میداند «زندگی عادی» دیگر ممکن نیست، اما هنوز به دنبال «کمتر از امید» میگردد تا بتواند نفس بکشد.» در این میان بزرگترین فاجعه، خودِ فاجعه نیست؛ «عادت کردن به آن» است. در روزگاری که جنگ تمام شده اما «دود بمب با ابر در آسمان اُنس گرفته»، «تعجب نکردن» خودش نوعی مرگ است.
م. روانشید، شاعر و روزنامهنگار، در تازهترین یادداشت خود پرسشی بنیادین را پیش کشیده که این روزها ذهن بسیاری از اهالیِ قلم را مشغول کرده است: آیا هوش مصنوعی میتواند جای یک انسانِ صاحبدرد و اندیشه را بگیرد؟ او با تکیه بر «نداشتهها» و «نادانیهای» خود، پاسخی قاطع به این پرسش داده است.
این شعر، روایتی شاعرانه و عمیق از سرکوب و مقاومت است که با تصویر پرستو احمدی و آن حکم سنگین شلاق، پیوندی نمادین و تأثیرگذار با واقعیت بیرونی پیدا میکند. «کنسرت کاروانسرا» و «دستانی در تاریکی»، فضایی از هنر، شور و شیدایی را در برابر زور و خشونت ترسیم میکنند.
در اتاقی نمور، زیر نورِ سفیدی که درد میآورد، سه جوانِ بسته شده با نوارچسب، با چشمانی باز به دیواری تازه رنگشده خیره شدهاند. بوی رنگ تند است و بوی ترس تندتر. مردی با شیشهی نوشابه در دست، پشت سرشان ایستاده. او نه بازجو ست، نه جلاد؛ تنها کسی است که میداند این شب، پایانی دارد-اما برای چه کسی؟
رمان «دستم نمیلرزد» با خطاب مداوم «تو» به مادر، نهتنها واپسین ماههای زندگی او را از زبان دختر روایت میکند، بلکه «وضعیت بینابینی» را به اصل ساختاری و زیباییشناختی خود بدل میسازد. این رمان در همه سطوح — از هویت راوی (میان دو فرهنگ، دو زبان، دو نقش) تا فرم روایت (میان گفتوگو و تکگویی، حضور و غیاب) و جریان سیال ذهن — در مرزها سکنی دارد. بیماری مادر نقطهی تلاقی همهی این تنشهاست و رمان با تبدیل رابطهی مادر-دختر به مکان اصلی روایت، به زیباییشناسی Conditions بینابینی دست مییابد؛ جایی که فرم و محتوا در هم تنیدهاند و سکوت مادر، سخن گفتن دختر را ضروریتر و عمیقتر میکند.
راوی در میان انبوهی از خشونت، فقدان، و سرکوبهای فردی و جمعی از مرگ پدر تا کشتارهای خیابانی و جنگهای بیپایان کوشش میکند با روایت و زبان، حفرههای ناپیدای وجود را پر کند؛ اما در این مسیر، خودِ زبان هم میشکند، به اتلمتلهای کودکانه فرو میکاهد و راوی را میان وظیفهی شهادتدادن و درماندگی در برابر هیولای تاریخ، تنها میگذارد.
سخن آخر را اول بخوانیم: مجموعه قصهی کوچه شامپیونه را میتوان در یک مرثیه خواند: خانهام را اشغال کردند. میتوان در یک بشارت خواند: پنجرهای هست. که در قاب پنجره خانه است.
رمان «مریم مجدلیه» روایتی از تاریخ اجتماعی معاصر ایران است در آستانهی انقلاب و دهههای شصت و هفتاد خورشیدی. رمانی که در قالب روایتی نقادانه
درخت سروی کنار جوی بود. جغدی روی شاخه نشسته بود. دختر زیر درخت سرو ایستاده بود با پیراهن سیاه بلند، باریک و مهآلود، با دو چشم درشت و متعجب درخشان گل نیلوفری به تو تعارف میکرد. پیرمرد پشت تنۀ درخت سرو ایستاده بود. شالمۀ هندی بسر بسته بود و با دو چشمان واسوخته نگاهت میکرد.
صدای لایههای پنهان حافظه مهاجرت ایرانیان از میان ما رفت: محسن حسام، نویسنده تبعیدی و راوی صادق تجربه زیسته مهاجرت، در انزوا و تبعید درگذشت. نویسندهای که پیش از مهاجرت با رمانهایی چون «ملاقانیها»، «مهربانی و شیرین»، «پرنده در باد» و «قلعهنشینان» شناخته میشد، پس از تبعید با آثاری شخصی و بینابینی مانند «تبعیدیها» و «کوچه شامپیونه»، تبعید را به عنوان تجربهای ناتمام روایت کرد.
حرف اصلیِ نویسنده در این داستان، نه دربارهی خودِ جنگ، که دربارهی «ماهیتِ رنجِ معاصر و زیستن در بحرانِ ممتد» است. بزرگترین مصیبتِ شخصیتها، خودِ انفجارها نیست، بلکه «وضعیتِ انتظار» و «معلقی» است که بین دو انفجار رخ میدهد و این هم البته هست که در بحران، آدمها از همهچیز بیخبر میشوند؛ جز از دردِ همدیگر.
انتشارات فروغ در شهر کلن آلمان، جدیدترین اثر پژوهشی دکتر محمود فلکی با عنوان «رؤیاهای ایرانی» را منتشر کرد. این کتاب با رویکردی انتقادی و متعادل، به بازخوانی تاریخ، دین و فرهنگ ایران باستان میپردازد و در برابر ستایش اسطورهای و انکار مطلق گذشته، بر ضرورت شناخت انتقادی ریشههای فرهنگی برای دستیابی به هویتی مدرن، خردورز و سکولار تأکید دارد. فلکی در این اثر در نقد و بررسی و تحلیل خود تنها در همان زمانِ تاریخیِ گذشته نمیماند، بلکه با رویکرد به نارساییها و معضلات گذشته به تحلیل و شفافسازیِ معضلات مشابه در جهان معاصر نیز میپردازد.
خواندن از یک عادت همگانی به کالایی ممتاز و گاه لوکس تبدیل شده و آموزش عمومی، به جای کاهش نابرابری، خود به ابزاری برای بازتولید آن بدل گشته است. در چنین فضایی، افزایش شمار کتابها نه نشانهای از شکوفایی فرهنگی، بلکه آینهای تمامنما از دوگانگی ساختاری جامعه است؛ از یک سو انبوه عناوین در ویترین کتابفروشیها خودنمایی میکنند، اما از سوی دیگر دسترسی به خواندن عمیق و نقادانه همچنان امتیازی برای اقلیتی است که از آموزش باکیفیت و فراغت برخوردارند. یونسونگ کیم در مقالهاش این فرآیند را توضیح می دهد:
در شعر بلند «دنیا زنی است به نام سهیلا»، محمد حیاتی از چهرهٔ زنی به نام سهیلا، اسطورهای خلق میکند که همزمان نماد وطن زخمخورده،
